غبطه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع مرتبط = غبطه

| عنوان مدخل = [[غبطه]]

| مداخل مرتبط = [[غبطه در قرآن]] - [[غبطه در حدیث]] - [[غبطه در نهج البلاغه]] - [[غبطه در اخلاق اسلامی]] - [[غبطه در معارف دعا و زیارات]]

| پرسش مرتبط  = غبطه (پرسش)

== آیات مربوطه ==

== غبطه در فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲==

منظور تمام مواردی است که زمینه [[حسرت]]، و افسوس خوردن را دارد و [[خدا]] [[پیامبر]] را از مواردی از آن [[آگاه]] می‌سازد؛ بلکه به [[پیامبر]] هشدار می‌دهد و در مواردی [[نهی]] می‌کند. البته [[غبطه]] به جز [[حسد]] است و تنها در [[اموال]] هم نیست، گاه در [[علم]] است، گاه در [[قدرت]] و گاه در موفقیت و کسب موقعیت و یا [[توفیق]] در [[کارها]] و یا [[عبادت]] است، هر چند در چند جای دیگر در میان [[اقوام]] پیشین در [[مال]] به کار رفته است. مانند آن‌چه باعث [[غبطه]] [[قوم موسی]] در [[ثروت]] [[فرعون]] و [[پیروان]] او شد: {{متن قرآن|وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ}}<ref>«و موسی گفت: پروردگارا تو به فرعون و سرکردگانش آراستگی و دارایی‌هایی در زندگانی دنیا بخشیدی که سرانجام (مردم را) از راه تو بیراه می‌گردانند؛ پروردگارا! دارایی‌هایشان را نابود و دل‌هاشان را در بند کن چندان که ایمان نیاورند تا عذاب دردناک را ببینند» سوره یونس، آیه ۸۸.</ref> یا [[نگرانی]] غبطه‌ای که از [[ثروت]] [[قارون]] به وجود میآید: ({{متن قرآن|فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا يَا لَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ}}<ref>«آنگاه با زیورهایش در پیش قوم خویش آشکار شد؛ کسانی که زندگی این جهان را می‌خواستند گفتند: ای کاش ما نیز همانند آنچه به قارون داده شده است می‌داشتیم، بی‌گمان او را بهره‌ای سترگ است» سوره قصص، آیه ۷۹.</ref>. و مواردی که با تعبیر لیت و لیتنی برای بیان [[غبطه]] [[نقل]] شده است. اما در این مدخل تنها آن دسته‌ای مد نظر است که [[خداوند]] [[پیامبر]] خود را [[راهنمایی]] و [[تربیت]] می‌کند.

#{{متن قرآن|إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«یاد کنید هنگامی را که (در احد) به بالا می‌گریختید و به کسی (جز خود) توجهی نمی‌کردید و پیامبر شما را از پی فرا می‌خواند آنگاه (خداوند) شما را با اندوهی از پی اندوهی کیفر داد تا بر آنچه از دست دادید یا بر سرتان آمد اندوه مخورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» ‌ سوره آل عمران، آیه ۱۵۳.</ref>.

# جمله: {{متن قرآن|لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ}} که خطاب به [[پیامبر]] و جنبه تعلیمی و [[تربیتی]] و صیانت ایشان در تحقق اهداف [[وحی]] دارد، می‌گوید: به آن‌چه ما دسته‌هایی از آنان [[[کافران]]] را بدان برخوردار ساخته‌ایم چشم مدوز، و بر ایشان [[اندوه]] مخور، و بال خویش برای [[مؤمنان]] فرو گستر. اگر این جمله خطاب به [[پیامبر]] نباشد، عبارت: {{متن قرآن|وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ}} لغو میشد؛

# در این جمله بعدی که با همین کلمات بیان شده، نیز خطاب به [[پیامبر]] می‌شود و از [[غبطه]] خوردن او برحذر می‌دارد، که: “و زنهار به سوی آن‌چه اصنافی از ایشان را از آن برخوردار کردیم [و فقط] [[زیور]] [[زندگی]] دنیاست تا ایشان را در آن بیازماییم، دیدگان خود مدوز، و [بدان که] روزیِ [[پروردگار]] تو بهتر و پایدارتر است”؛

# تعبیر دیگر: {{متن قرآن|لَا يَغُرَّنَّكَ}} خطاب به [[پیغمبر]] است، هر چند برخی گفته‌اند، با این بیان مراد دیگرانند<ref>ترجمه المیزان، ج۴، ص۳۹۷.</ref>. در حالی که می‌تواند نوعی هشدار به خود [[پیامبر]] و نوعی [[پیشگیری]] از [[خطا]] باشد، چنان‌که در [[آیات]] پیشین چنین بود. هر چند [[تذکر]] و تنبه شخص آن [[حضرت]]، درسی به دیگران هم خواهد بود. و باز گفته‌اند: یعنی ای [[انسان]] مغرورت نکند، {{متن قرآن|تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا}} - [[تصرف]] و [[سیر]] و گشت [[کافران]]، {{متن قرآن|فِي الْبِلَادِ}} در [[شهرها]] سالم و سودمند و بی‌آنکه بر جرائم خود [[مؤاخذه]] شوند، زیرا [[خدا]] می‌داند که این امر قابل [[غبطه]] و [[حسرت]] بردن نیست؛ زیرا [[سرنوشت]] و [[جایگاه]] [[ابدی]] این [[کفار]] [[آتش]] است، به واسطه کفری که دارند، هیچ امری که سرانجامش و پایانش [[دوزخ]] باشد خیر نخواهد بود. {{متن قرآن|مَتَاعٌ قَلِيلٌ}} [[سفر]] و [[تجارت]] و سودشان اندک و برای مدتی کوتاه است. {{متن قرآن|ثُمَّ مَأْوَاهُمْ}} و سپس سرنوشتشان {{متن قرآن|جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ}} [[دوزخ]] است و بد جایگاهی است؛

# جمله: {{متن قرآن|وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ}} مقابل اولی است، و صدا زدن [[رسول]] [[مسلمانان]] را، آن هم از آخر آنها می‌فهماند که [[لشکر]] از پیرامون آن جناب متفرق شده بودند، و بدون اینکه توجه به این سو و آن سو کنند، چه اول و چه آخر جمعیتشان راه فرار را پیش گرفته بودند و می‌رفتند و [[رسول]] از پشت سر صداشان می‌زده، ولی آنان [[رسول خدا]] {{صل}} را در بین [[مشرکین]] رها کرده، از [[ترس]] کشته شدن راه بیابان را پیش گرفته بودند. جمله: {{متن قرآن|فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ}} ناظر به این نکته است که کمبود و دادن [[غم]] در [[زندگی]] نوعی ایجاد [[بیداری]] و هشدار برای غبطه‌های بی‌جا است. لذا می‌گوید: یاد کنید هنگامی را که در حال [[گریز]] از کوه بالا می‌رفتید و به هیچ کس توجه نمی‌کردید و [[پیامبر]]، شما را از پشت سرتان فرا می‌خواند. پس [[خداوند]] به سزای [این بی‌انضباطی] غمی بر غمتان [افزود]، تا سرانجام بر آن‌چه از کف داده‌اید و برای آن‌چه به شما رسیده است [[اندوهگین]] نشوید، و [[خداوند]] از آن‌چه می‌کنید [[آگاه]] است. یعنی [[خدای تعالی]] به تلافی و [[پاداش]] غمی که داشتید (که چرا غنیمت‌ها از دستمان رفت‌؟ و چرا این همه کشته دادیم)؟ غمی دیگر به شما داد و آن [[اندوه]] از این بود که چرا به [[مال]] [[دنیا]] [[طمع]] بستیم‌؟ و [[رسول]] را [[یاری]] نکردیم‌؟ این [[اندوه]] را به شما داد تا از آن [[اندوه]] منصرف شوید؛

# این [[آیه]] یکی از نکات مهم برای [[تربیت نفس]] را در برابر [[حب]] به [[دنیا]] نشان می‌دهد: {{متن قرآن|لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ}} تا بر آن‌چه از دست شما رفته [[اندوهگین]] نشوید و به [سبب] آن‌چه به شما داده است، [[شادمانی]] نکنید<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۳۳۱.</ref>.

== منابع ==