وحشی بن حرب حبشی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{ویرایش غیرنهایی}}

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;"> [[وحشی بن حرب حبشی در تاریخ اسلامی]] | [[وحشی بن حرب حبشی در تراجم و رجال]]</div>

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

==مقدمه==

[[وحشی]] [[اهل]] [[سرزمین]] سودان و [[غلام]] [[طعیمة بن عدی]] و به [[نقلی]]، [[جبیر بن مطعم بن عدی]] بود. کنیه‌اش ابودسمه<ref>الاستیعاب، ابن عبدالبر، ج۴، ص۱۵۶۵؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۴، ص۶۶۴.</ref> و اباحرب نقل شده و تا [[زمان]] [[مرگ]] در حِمص ساکن بود<ref>الاصابه، ابن حجر، ج۶، ص۴۷۰.</ref>.<ref>[[عبدالرضا عسکری|عسکری، عبدالرضا]]، [[وحشی بن حرب حبشی (مقاله)|مقاله «وحشی بن حرب حبشی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۷، ص۴۴۷.</ref>

==وحشی، [[قاتل]] [[حمزه عموی پیامبر]]{{صل}}==

و در آن [[روز]] حمزه با پر شتر مرغی که بر سینه‌اش گذاشته بود، شناخته می‌شد. پس وحشی در زیر درختچه‌ای پنهان شد و حمزه او را دید و به سویش آمد<ref> علی بن ابراهیم قمی در تفسیر خود می‌نویسد: حمزه بر مشرکان حمله می‌کرد و آنها هرگاه که او را در مقابل خود می‌دیدند، فرار می‌کردند و جلو او مقاومت نمی‌کردند. وحشی، غلام حبشی جبیر بن مطعم بود و هند، دختر عتبه به وی گفته بود که اگر محمد یا علی یا حمزه را بکشی، تو را راضی میکنیم؟! وحشی گوید: محمد را نمی‌توانستم و علی هم محتاط بود و آمد کشتن وی هم طمع نداشتم؛ لذا در کمین حمزه نشستم و او را دیدم که به شدت می‌جنگید و همین‌طور پیش آمد تا از کنار من گذشت ناگهان پایش را بر کناره گودی جویی گذاشت و در آن افتاد و من فورا نیزه خودم را برداشتم و چند بار او را نشانه گرفتم و آن را به سوی او پرتاب کردم. نیزه به پهلویش خورد و از طرف دیگر در آمد. (تفسیر القمی، ج۱، ص۱۱۷-۱۱۶).</ref>. [[وحشی]] می‌گوید: حربه‌ام را چند بار نشانه رفتم و وقتی که [[حمزه]] نزدیک من رسید، آن را پرتاب کردم که به او اصابت کرد و در بدنش فرو رفت. آن هنگام او را رها کردم و بعدا که [[مسلمانان]] به خاطر شکستی که خوردند، من و او را رها کردند، پیش رفتم و حربه‌ام را از بدنش بیرون کشیدم. [[هند]] پیش آمد و [[دستور]] داد که شکم حمزه را پاره کنند و جگر او را بیرون بکشند و او را مثله کنند، لذا بینی و گوش‌هایش را بریدند و [[رسول خدا]]{{صل}} هیچ اطلاعی نداشت که چه بر سر جنازه حمزه آورده‌اند<ref>الارشاد، [[شیخ مفید]]، ج۱، ص۸۳. ابن [[هشام]] می‌نویسد: هند و زنانی که با وی بودند به مثله کردن [[شهیدان]] پرداختند و گوش‌ها و بینی‌های آنها را می‌بریدند، تا این که هند از این گوش‌ها و بینی‌های [[بریده]] شده، خلخال و گردن‌بندهایی درست کرد و خلخال و گردن‌بندهای پیشین خود را به وحشی، [[غلام]] [[جبیر بن مطعم]] بخشید و جگر حمزه را به دندان کشید، اما نتوانست آن را بجود و آن را بیرون انداخت؛ سپس به بالای تپه‌ای که بر آنجا اشراف داشت، رفت و با صدای بلند گفت:

اما مرحوم [[طبرسی]] می‌نویسد: وحشی، [[قاتل]] [[حضرت]] [[حمزه]] نقل می‌کند: من [[غلام]] [[جبیر بن مطعم]] بودم، او در [[جنگ احد]] به من گفت: [[علی بن ابی طالب]] در [[جنگ بدر]]، عمویم را کشته است (طعیمة بن مطعم)<ref>ابن هشام نیز به نقل از وحشی می‌نویسد: من در آن زمان غلام جبیر بن مطعم بودم و عموی او طعیمة بن عدی در جنگ بدر به دست مسلمانان کشته شده بود. (السیرة النبویة، ابن هشام، ج۲، ص۷۱) و واقدی نقل می‌کند: وحشی، برده دختر حارث بن عامر بن نوفل بود، برخی هم گفته‌اند که برده جبیر بن مطعم بوده است. دختر حارث به او گفت: پدر من در بدر کشته شده است، اینک اگر تو بتوانی یکی از از این سه نفر را که می‌گویم، بکشی، آزاد خواهی شد؛ محمد، حمزه بن عبدالمطلب و یا علی بن ابی طالب. (المغازی، واقدی، ج۱، ص۲۸۵)</ref> اینک اگر [[محمد]] و باعلی و یا حمزه را بکشی تو را [[آزاد]] می‌کنم". من هم [[اسلحه]] مخصوص خود را برداشتم و با [[قریش]] حرکت کردم. علت حرکت من با قریش فقط برای [[آزادی]] بود و گرنه [[هدف]] دیگری نداشتم. من نمی‌توانستم محمد را بکشم، ولی [[تصمیم]] گرفتم [[علی]] یا حمزه را هر طور شده از پا درآورم تا شاید با این کار بتوانم خود را از قید [[بندگی]] آزاد کنم. من در [[حبشه]] [[تیراندازی]] را فرا گرفته بودم و تیرم هرگز به [[خطا]] نمی‌رفت. [[حمزة بن عبد المطلب]] در [[روز]] [[احد]] شجاعت‌های بی نظیری از خود نشان می‌داد، و پی در پی به [[دشمن]] [[حمله]] می‌کرد<ref>اعلام الوری باعلام الهدی، طبرسی، ص۸۳.</ref>.

[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "[[وحشی]] تیری به طرف [[حمزه]] انداخت، و این تیر بر سینه وی خورد و او از بالای مرکب بر [[زمین]] افتاد. [[مشرکان]] اطراف وی را گرفتند و آن بزرگوار را [[شهید]] کردند، وحشی، جگر [[حضرت]] حمزه را بیرون آورد و برای [[هند]]، [[زن]] [[ابو سفیان]] برد. وی برای [[انتقام]] و آرام شدنش، جگر حمزه را در دهان گرفت هنگامی که خواست آن را بجود، کبد مانند استخوان، سخت و محکم شد و هند از شدت [[ناراحتی]] جگر را دور انداخت<ref>علام الوری باعلام الهدی، طبرسی، ص۸۳.</ref>.<ref>[[عبدالرضا عسکری|عسکری، عبدالرضا]]، [[وحشی بن حرب حبشی (مقاله)|مقاله «وحشی بن حرب حبشی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۷، ص۴۴۷-۴۴۹.</ref>

==وحشی و رساندن خبر [[پیروزی]] مشرکان==

مردم پراکنده شدند، در حالی که به یکدیگر شادباش می‌گفتند و اظهار [[شادی]] می‌کردند. پس [[جبیر بن مطعم]]، وحشی را در [[خلوت]] خواست و به او گفت: "تو را به [[خدا]] راست می‌گویی!" او گفت: "به خدا راست می‌گویم". [[جبیر]] گفت: "تو [[حمزه]] را کشته‌ای؟" او گفت: "آری، به خدا [[سوگند]]، چنان زوبین خود را به شکمش زدم، که از میان دو پایش بیرون آمد و شنیدم که هر چه او را صدا زدند پاسخ نداد، جگر او را هم در آوردم و با خود آوردم که تو ببینی". جبیر به او گفت: "[[اندوه]] زن‌های ما را از میان بردی و [[آتش]] دل‌های ما را فرو نشاندی!" پس، [[دستور]] داد که زن‌هایش روغن و بوی خوش به کار برند<ref>المغازی، واقدی، ج۱، ص۳۳۲.</ref>.<ref>[[عبدالرضا عسکری|عسکری، عبدالرضا]]، [[وحشی بن حرب حبشی (مقاله)|مقاله «وحشی بن حرب حبشی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۷، ص۴۵۰.</ref>

==[[وحشی]] و شرکت در [[جنگ احزاب]]==

==[[اسلام آوردن]] وحشی<ref>مسلمان شدن وحشی به زمان مربوط می‌شود. بعد از جنگ احد، پیامبر اکرم{{صل}} خون وحشی راهدر اعلام کرد و در زمان فتح مکه و حشی دیگر مجالی برای فرار ندید و مسلمان شد. البته به چند دلیل، اسلام آورد وی ظاهری بوده و او به حقیقت اسلام نیاورد. اول: نقل شده در زمان فتح مکه او به طائف فرار کرد ولی به وی خبر دادند که پیامبر{{صل}} هر کس را که ایمان بیاورد، می‌بخشد برای همین گروهی را به نزد پیامبر{{صل}} فرستاد و هنگامی که از این موضوع، مطمئن شد اسلام آورد. (السیرة الحلبیه، حلبی، ج۲، ص۳۳۹؛ تاریخ الخمیس، دیاریکری، ج۱، ص۴۲۶؛ البدایة و النهایه، ابن کثیر، ج۴، ص۱۸). دوم: بعد از رسیدن به حضور پیامبر{{صل}} و اسلام آوردن، رسول خدا{{صل}} به او فرمودند: {{متن حدیث|غیب وجهک عنی}}؛ دیگر جلوی چشم من نباش. و این سخن رسول خدا بر اسلام آوردن بدون اعتقاد وحشی دلالت دارد، چرا که اگر واقعا مسلمان شده بود آیا معقول بود پیامبر وی را به خاطر کاری که در جاهلیت کرده بود، طرد کنند؟ آن هم پیامبری که هر عملش طبق دستور خداست و همین خدا به او فرموده که اسلام آوردن، تمام گناهان قبل را می‌بخشد. بنابراین پیامبر{{صل}} با نکشتن وحشی از سویی و طرد او از سوی دیگر، نشان دادند که وی مسلمان نشده بلکه برای فرار از اعدام، ظاهر مسلمان شده است. البته نکشتن وحشی و امثال او دلایل زیادی داشته که به چند نمونه از دلایلی که سید جعفر مرتضی عاملی آورده است، اشاره می‌کنیم. ایشان می‌نویسد: ۱- اگر این اتفاق می‌افتاد کسی به قبول اسلام رغبت نمی‌داشت زیرا درباره آینده‌اش مطمئن نبود و چه بسا قبلا کاری بر ضد مسلمانان کرده بود و حال از جان خود می‌ترسید؛ ۲- در مقابل، دشمنان اسلام به آن، بر ضد اسلام استناد می‌کردند؛ ۳- اهل سیاست نیز این روش را در پیش گرفته و در جواب، به سنت آن حضرت استناد می‌کردند؛ ۴- اگر این اتفاق می‌افتاد فرزندان کشته شدگان و برادران... آنها بر اساس ترس، ایمان می‌آورند و....(الصحیح من سیره النبی الاعظم، سید جعفر مرتضی عاملی، ج۶، ص۱۶۴-۱۶۵ (چاپ قدیم)). سوم: دلیل دیگر ظاهری بودن اسلام آوردن او چانه زنی او به خاطر اعمال اسلام است، او ابتدا گروهی را فرستاد که از پیامبر{{صل}} بخواهند اسلام آنان را قبول کند ولی انجام اعمال اسلام را به آنها تخفیف دهد (مجمع الزوائد، هیثمی، ج۷، ص۱۰۱). چهارم: اسلام و ایمان او نفعی به حال او ندارد زیرا از یک طرف با اختیار، اسلام را انتخاب نکرد؛ یعنی بر اساس وجدان و عقل به این دین نگروید و از طرف دیگر، اعمال زشت و سیره خبیث او دلیل واضحی است بر اینکه او اسلام نیاورده است بلکه حال او مثل حال سایر طلقای مکه مانند ابوسفیان و اصحابش است. (الصحیح من سیرة النبی الأعظم، سید جعفر مرتضی عاملی، ج۶، ص۱۶۶ (چاپ قدیم)).</ref>==

[[ابن هشام]] می‌نویسد: وحشی، خود نقل می‌کند: تا روزی که رسول خدا{{صل}} [[مکه]] را [[فتح]] کرد در مکه بودم و از آن پس چون نمی‌توانستم در مکه بمانم به طائف فرار کردم. در آنجا هم [[زمان]] زیادی نمانده بودم که مردم آنجا به نزد رسول خدا{{صل}} رفتند و [[مسلمان]] شدند، در آن موقع بود که [[راه]] چاره بر من بسته شد و نمی‌دانستم چه کنم و در [[فکر]] بودم که به [[شام]] یا [[یمن]] بروم یا راه سایر [[شهرها]] را در پیش گیرم که مردی به من گفت: بیچاره چرا [[نگرانی]]؟! به [[خدا]]، [[پیامبر اسلام]] مردی است که هر که در [[دین]] او داخل شود و شهادتین را بر زبان جاری سازد او را نخواهد کشت. من که این سخن را از آن مرد شنیدم خود را به [[مدینه]] رساندم و پیش از آنکه کسی مرا بشناسد خود را بالای سر رسول خدا رساندم و بی درنگ شهادتین را بر زبان جاری کرده و مسلمان شدم. آن [[حضرت]] که مرا دید، فرمود: " تو وحشی هستی؟ " گفتم: آری ای [[رسول خدا]] فرمود: بنشین و چگونگی کشتن [[حمزه]] را برایم تعریف کن. من نیز برای آن [[حضرت]] تعریف کردم. حرف من که تمام شد، رسول خدا فرمود: "برخیز و از نزد من دور شو که دیگر تو را نبینم". از آن پس من همیشه خود را از آن حضرت مخفی نگاه می‌داشتم تا اینکه از [[دنیا]] رفت"<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۷۲.</ref>.

[[طبرسی]] می‌نویسد: هنگامی که [[وحشی]]، حمزه را کشت (به او [[وعده]] داده بودند که اگر حمزه را بکشد آزادش کنند و چون حمزه را کشت، آزادش نکردند)<ref>فقط یک بار نقل شده که وی از عمل خود اظهار پشیمانی می‌کرد؛ آن هم به این خاطر بود که قرار بود با کشتن حمزه آزاد شود ولی هند به قول خودش وفا نکرد (تاریخ الطبری، طبری، ج۲، ص۱۹۵). اما ابن هشام به نقل از وحشی می‌گوید: هدفم از کشتن حمزه آزاد شدن بود و چون به مکه بازگشتم آزاد شدم (السیره النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۷۲).</ref> و به [[مکه]] بازگشت او و رفقایش از [[کردار]] خود پشیمان شدند و نامه‌ای به [[پیامبر]]{{صل}} نوشتند و [[پشیمانی]] خود را اعلام داشتند و نوشتند که هیچ چیز مانع [[اسلام]] ما نیست جز اینکه در مکه از شما شنیدیم که [[شرک]] و [[قتل نفس]] و [[زنا]] مانع [[توبه]] است و ما همه اینها را نازل مرتکب شده‌ایم و اگر این موانع در کار ما نبود به تو [[ایمان]] می‌آوردیم. از این رو این [[آیه]] نازل شد: {{متن قرآن|إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْئًا}}<ref>«جز آنان که توبه کنند و ایمان آورند و کاری شایسته کنند؛ که آنان به بهشت درمی‌آیند و هیچ ستم نمی‌بینند» سوره مریم، آیه ۶۰.</ref>. و پیامبر{{صل}} آیه را برای وحشی و رفقایش فرستاد. چون آنها آیه را خواندند، نوشتند: این هم شرط [[سختی]] است، می‌ترسیم نتوانیم عمل صالحی انجام دهیم و صلاحیت جزو این آیه بودن را پیدا نکنیم. از این رو [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا}}<ref>«بی‌گمان خداوند این را که بدو شرک ورزند نمی‌آمرزد؛ و (گناه) پایین‌تر از آن را برای هر کس که بخواهد می‌بخشاید و هر کس برای خداوند شریک بتراشد گناهی سترگ را بربافته است» سوره نساء، آیه ۴۸.</ref>. نازل شد و [[پیامبر]]{{صل}} آیه را برای ایشان فرستاد. آنها آیه را خواندند و برای ایشان نوشتند: می‌ترسیم از آن کسانی نباشیم که [[خداوند]] بخواهد ایشان را بیامرزد لذا این آیه نازل شد: {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که با خویش گزافکاری کرده‌اید! از بخشایش خداوند ناامید نباشید که خداوند همه گناهان را می‌آمرزد؛ بی‌گمان اوست که آمرزنده بخشاینده است» سوره زمر، آیه ۵۳. طبرسی در جای دیگری در ذیل این آیه می‌نویسد: این که این آیه درباره وحشی نازل شده باشد، درست نیست زیرا نزول این آیه در مکه بوده و وحشی پس از سالیان دراز، اسلام آورده است. (مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طبرسی، ج۸، ص۷۸۵).</ref>. پیامبر{{صل}} این آیه را برای ایشان فرستاد و آنها پس از خواندن آن، همگی [[اسلام]] آوردند و نزد پیامبر{{صل}} آمدند. پیامبر{{صل}} به [[وحشی]] فرمود: "بگو که چگونه [[حمزه]] را کشتی؟!" چون او ماجرا را شرح داد: به او فرمود: "وای بر تو! خودت را از من دور گردان" و او به [[شام]] رفت و تا آخر [[عمر]] در آنجا ماند<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طبرسی، ج۳، ص۸۸.</ref>.<ref>[[عبدالرضا عسکری|عسکری، عبدالرضا]]، [[وحشی بن حرب حبشی (مقاله)|مقاله «وحشی بن حرب حبشی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۷، ص۴۵۱-۴۵۴.</ref>