|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| == مقدمه ==
| | #تغییر_مسیر [[بنیلحیان]] |
| [[بنیلحیان]] قومی [[صحرانشین]] بوده که در نزدیکی [[مکه]] و شمال [[حجاز]] ساکن بودند. آنان در [[دوران جاهلیت]] [[بت]] [[سواع]] را میپرستیدند و برپایه رسم [[عرب]]، هنگام رفتن به [[زیارت]] [[کعبه]] و حجگزاری، نخست نزد بت خود مُحرم میشدند و پس از [[نیایش]]، تا ورود به مکه تلبیه میگفتند. لحیانیان بعد از [[نبرد]] [[احد]] با [[تظاهر]] به [[اسلام]] نزد [[پیامبر]] رفته، و از [[حضرت]] درخواست کردند گروهی از [[مسلمانان]] را برای [[آموزش قرآن]] و [[احکام اسلامی]] بهقبیله آنها بفرستد. اما آنان فرستادگان پیامبر را در منطقهای بهنام [[رجیع]] بهشهادت رساندند و پیامبر برای [[تنبیه]] آنان [[غزوه]] بنیلحیان را ترتیب داد و با ۲۰۰ نفر به سمت آنان رفتند.<ref>[[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[بنیلحیان (مقاله)|مقاله «بنیلحیان»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۵۲۷.</ref>
| |
| | |
| == نسبشناسی ==
| |
| بنیلحیان [[فرزندان]] [[لحیان بن هذیل بن مدرکة بن الیاس]] بودند.<ref>جمهرة انساب العرب، ص۴۶۶؛ اللباب، ج۳، ص۱۲۹.</ref> [[نسب]] آنها در مدرکه، جد پانزدهم پیامبر {{صل}} به هم میرسد.<ref>جمهرة انساب العرب، ص۴۶۶؛ الاستیعاب، ج۱، ص۲۵؛ اسد الغابه، ج۱، ص۲۰.</ref> [[بنی طابخه]] و [[بنی دابغه]] از مهمترین زیر شاخههای بنیلحیان بهشمار میروند.<ref>انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۵۴؛ جمهرة انساب العرب، ص۱۹۶.</ref>
| |
| | |
| بنیلحیان قومی صحرانشین نزدیک مکه بودند و در مناطقی چون رَخْمَه،<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۳۹.</ref> هُزُوم، <ref>معجم البلدان، ج۵، ص۴۰۶.</ref> اَلْبَان<ref>معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۱۰؛ المعالم الاثیره، ص۲۳۵.</ref> از وادیهای شمال حجاز<ref>معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۱۰.</ref> و به ویژه درّه غُران<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۲۸۰؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۹۵.</ref> در ۸۷ کیلومتری شمال مکه<ref>المعالم الاثیره، ص۲۰۸؛ فرهنگ اعلام جغرافیایی، ص۲۹.</ref> میزیستند. از سکونت آنها میان مکه و مرّ الظهران در ۲۲ کیلومتری مکه نیز یاد شده است<ref>المعالم الاثیره، ص۱۸۴، ۲۳۶.</ref><ref>[[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[بنیلحیان (مقاله)|مقاله «بنیلحیان»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۵۲۷.</ref>
| |
| | |
| == بنیلحیان در دوران [[جاهلی]] ==
| |
| در منابع از نبرد حُشاش یا خَشاش در مکانی به همین نام در [[سرزمین]] بنیلحیان<ref>المحبر، ص۵۰۰؛ معجم ما استعجم، ج۲، ص۴۹۹؛ معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۲۱۴.</ref> میان آنها و [[قبیله]] [[بنی خزاعه]] نام برده شده است.<ref>معجم البلدان، ج۲، ص۲۶۱-۲۶۲.</ref> آنان در [[روزگار]] [[جاهلیت]]، بت [[سُواع]]<ref>الاصنام، ص۹.</ref> را که به شکل زنی بود<ref>سبل الهدی، ج۲، ص۱۷۹.</ref> و در جایی مشهور به "رُهاط"<ref>السیرة النبویه، ج۱، ص۷۸؛ معجم البلدان، ج۱، ص۴۴۹.</ref> یا وادی غران<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۱۰۷.</ref> قرار داشت، میپرستیدند و پردهدار این [[بت]] بودند.<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۲۷۶؛ المفصل، ج۱۱، ص۲۸۵؛ حجاز در صدر اسلام، ص۱۶۱.</ref> در [[آیه]] {{متن قرآن|وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا}}<ref>«و گفتند: هیچ گاه از خدایان خویش دست برندارید و هرگز از ودّ و سواع و یغوث و یعوق و نسر، دست نکشید» سوره نوح، آیه ۲۳.</ref> از این بت نام برده شده است.
| |
| | |
| افراد [[قبیله]] [[بنیلحیان]] بر پایه رسم [[عرب]]، هنگام رفتن به [[زیارت]] [[کعبه]] و حجگزاری، نخست نزد بت خود [[محرم]] میشدند و پس از [[نیایش]]، تا ورود به [[مکه]] تلبیه میگفتند: "لبیک از جانب هذيل که با شتر و اسب شب پیمایی کردهاند"<ref>{{عربی|"لبيك عن هذيل قد ادلجوا بليل في ابل وخيل"}}؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵۵.</ref> برخی تلبیه آنها را چنین آوردهاند: {{عربی|"لبيك، اللّهمّ لبيك. لبيك، اُبنا اليك. ان ّسواع طُلبنَ اليك"}}<ref>المحبر، ص۳۱۲.</ref> در [[رمضان]] [[سال]] هشتم قمری [[عمرو بن عاص]] به [[دستور پیامبر]] {{صل}} مأمور نابودی بت [[سواع]] شد<ref>المغازی، ج۱، ص۶؛ الطبقات، ج۲، ص۱۱۱.</ref><ref>[[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[بنیلحیان (مقاله)|مقاله «بنیلحیان»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۵۲۷-۵۲۸.</ref>
| |
| | |
| == بنیلحیان در دوران [[نبوی]] ==
| |
| از مناسبات بنیلحیان با [[پیامبر]] {{صل}} و [[مسلمانان]] در مکه، گزارشی در دست نیست. پس از [[هجرت]] او به یثرب، [[سفیان بن عبدالله بن نبیح لحیانی]]، از بزرگان این قبیله، [[مردم]] عَرَنَه<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۴۶۸-۴۶۹؛ المعالم الاثیره، ص۱۹۰.</ref> در حدود ۱۱ کیلومتری جنوب مکه<ref>المعالم الاثیره، ص۱۹۰.</ref> و پیرامون آن را برای [[حمله]] به مسلمانان گرد آورد.<ref>المغازی، ج۲، ص۵۳۲؛ الطبقات، ج۲، ص۳۹؛ عیون الاثر، ج۲، ص۵۶.</ref> به دستور پیامبر {{صل}} طی سریهای که به دست [[عبدالله بن انیس انصاری]] [[سلمی جهنی]]<ref>المغازی، ج۲، ص۵۳۱-۵۳۳.</ref> در سی و پنجمین ماه هجرت انجام گشت، سفیان کشته شد.<ref>الطبقات، ج۲، ص۳۹.</ref>
| |
| | |
| بنیلحیان پس از [[نبرد]] [[احد]] هفت تن از مردان [[قبایل]] عَضل و قاره، از زیر شاخههای [[بنیخزیمه]]، را با [[تطمیع]] روانه [[مدینه]] کردند تا با [[تظاهر]] به [[اسلام]] از پیامبر {{صل}} بخواهند گروهی از مسلمانان را برای [[آموزش قرآن]] و [[احکام اسلامی]] به قبیله آنها بفرستد.
| |
| | |
| از اینرو، پیامبر در ماه صفر سال سوم<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۱۶۹؛ الطبقات، ج۲، ص۴۲؛ اسد الغابه، ج۴، ص۳۶۱.</ref> یا چهارم <ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۵۳۸.</ref> همراه آنها ۶<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۵۳۸.</ref> یا ۱۰ تن از [[قاریان قرآن]]<ref>المغازی، ج۱، ص۳۵۴.</ref> (۶ تن [[مهاجر]] و چهار تن از [[انصار]]) را به [[سرپرستی]] [[مرثد بن ابیمرثد]] غنوی<ref>الاستیعاب، ج۳، ص۱۳۸۳؛ اسد الغابه، ج۴، ص۳۶۱-۳۶۲.</ref> یا [[عاصم بن ثابت بن ابیاقلح اوسی]]<ref>الاستیعاب، ج۲، ص۷۷۹-۷۸۰؛ معجم البلدان، ج۳، ص۲۹؛ الاصابه، ج۳، ص۴۶۱.</ref> روانه کرد.
| |
| | |
| در گزارش دیگر [[واقدی]]، اعزام این گروه از جانب [[پیامبر]] برای [[آگاهی]] از [[اخبار]] [[قریش]] و مسیر نجد به سوی [[مکه]] بوده است.<ref>المغازی، ج۱، ص۳۵۴.</ref> [[مسلمانان]] اعزامی نزدیک [[چاه]] آبی به نام "رَجیع" متعلق به تیره لحیان از [[هذیل]]<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۱۷۰.</ref> در ۷۰ کیلومتری مکه میان [[رابغ]] و [[جده]]، از جانب ۱۰۰ تن از [[بنیلحیان]] با تیر و کمان و شمشیرهای آخته محاصره<ref>المغازی، ج۱، ص۳۵۵.</ref> و سه تن از آنها به نام [[مرثد بن ابیمرثد]]، [[خالد بن بکیر]]، و [[عاصم بن ثابت]] در مرحله اول کشته شدند.<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۱۷۰-۱۷۱؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۳۸-۵۳۹.</ref>
| |
| | |
| [[خبیب بن عدی]]، [[عبدالله بن طارق]]، و [[زید بن دثنه]] به [[اسارت]] درآمدند. عبدالله در [[راه]] کشته شد و آن دو تن نیز به قریش فروخته شدند و آنها به [[انتقام]] کشتگان خود در [[بدر]]، این دو تن را به دار آویختند. پس از این حادثه، پیامبر {{صل}} مدتی بنیلحیان را در [[قنوت]] [[لعن]] میکرد.<ref>الطبقات، ج۲، ص۴۰؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۷۰؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۳۸-۵۳۹.</ref>
| |
| | |
| پیامبر {{صل}} شش ماه پس از [[نبرد]] [[بنیقریظه]] در [[جمادی الاولی]]<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۵۹۵.</ref> یا [[ربیع الاول]]<ref>المغازی، ج۲، ص۵۳۵.</ref>[[سال]] ششم قمری برای [[تنبیه]] بنیلحیان<ref>المغازی، ج۲، ص۵۳۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۹۵.</ref> که افزون بر ماجرای [[رجیع]] به [[یهود]] بنیقریظه نیز [[پناه]] داده، در صدد انتقام از مسلمانان بودند، با ۲۰۰ سواره به سوی آنها حرکت و وانمود کرد که آهنگ [[شام]] دارد و در صخیرات الیمام، مکانی در راه مکه، <ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۲۷۹.</ref> به سوی "غران" شتافت. اما لحیانیان پیش از رسیدن او [[آگاه]] شدند و به کوهها گریختند.<ref>المغازی، ج۲، ص۵۳۶؛ السیرة النبویه، ج۲، ص۲۷۹-۲۸۰؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۹۵.</ref> این غزوه را از آنرو که در عُسفان، مکانی در ۸۵ کیلومتری شمال [[مکه]]، روی داد، به این نام خواندهاند.<ref>المغازی، ج۲، ص۵۳۵؛ الطبقات، ج۲، ص۶۱؛ الکامل، ج۲، ص۱۸۸.</ref>
| |
| | |
| بر پایه گزارشی، [[پیامبر]] {{صل}} در همین [[غزوه]]، برای [[تنبیه]] [[همپیمانان]] [[بنیلحیان]] و مسببان ماجرای [[رجیع]]، [[عمر بن خطاب]] را با سریهای به سوی "قاره" و [[هلال بن حارث مزنی]] را به سوی [[بنیمالک بن فهر]] فرستاد که به کوهها گریختند.<ref>التنبیه و الاشراف، ص۲۱۸.</ref>
| |
| | |
| از نقش لحیانیها در رویدادهای [[زمان]] دو [[خلیفه نخست]] و [[امام علی]] {{ع}} گزارشی در دست نیست؛ اما از [[بنی هذیل]] میان محاصرهکنندگان [[عثمان]] یاد شده است<ref>انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۵۹-۲۶۰.</ref><ref>[[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[بنیلحیان (مقاله)|مقاله «بنیلحیان»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۵۲۸-۵۲۹.</ref>
| |
| | |
| == شخصیتهای بنیلحیان ==
| |
| # [[مالک بن غنم بن سوید لحیانی]] معروف به [[متنخل هذلی]] از [[شاعران]] [[عرب]] در [[روزگار]] [[جاهلی]] بود.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۶۵.</ref> دخترش [[امیمه بنت مالک بن غنم]] از جدههای پیامبر {{صل}} بوده است.<ref>الطبقات، ج۱، ص۵۲-۵۳.</ref> برخی [[جده]] [[رسول خدا]] را [[قلابه بنت حارث بن صعصعه]] از بنیلحیان دانستهاند.<ref>الطبقات، ج۱، ص۵۳؛ المعرفة و التاریخ، ج۳، ص۲۶۶؛ تاریخ دمشق، ج۳، ص۹۷.</ref>
| |
| # [[ابوطریف نبیشة بن عبدالله بن شیبان]] [[راوی حدیث]] بود. پیامبر {{صل}} او را [[نبیشة الخیر]] نامید.<ref>اسد الغابه، ج۴، ص۵۳۴-۵۳۵؛ الاصابه، ج۶، ص۳۳۱.</ref>
| |
| # [[سلمة بن مُحَبّق]] از بنیلحیان، از [[اصحاب پیامبر]] {{صل}} بود که در [[نبرد حنین]] شرکت داشت.<ref>انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۵۳-۲۵۴.</ref>
| |
| # [[سنان بن سلمة بن لحیان بن هذیل]] به [[سال ۵۰ق]]. از سوی [[معاویه]]، [[امیر]] مکران در [[شرق]] سیستان بود <ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۳۲؛ اسد الغابه، ج۲، ص۳۰۸.</ref> و در دوران [[خلافت]] [[ابن زبیر]] از سوی [[مصعب بن زبیر]]، بر [[بصره]] [[حکم]] راند.<ref>انساب الاشراف، ج۷، ص۸۶.</ref> وی همچنین از [[فقیهان]] دوران [[ولید بن عبدالملک بن مروان]] بود.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۹۲.</ref> | |
| | |
| بر پایه گزارشی، بنیلحیان هنگام محاصره مکه از سوی [[آلسعود]] به سال ۱۲۱۹ق. در شمار [[قبایل]] حامی وهابیها بودند<ref>تاریخ مکه، ص۵۸۹.</ref><ref>[[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[بنیلحیان (مقاله)|مقاله «بنیلحیان»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۵۲۹-۵۳۰.</ref>
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| * [[پرونده:54567.jpg|22px]] [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[بنیلحیان (مقاله)|مقاله «بنیلحیان»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|'''دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:بنیلحیان]]
| |
| {{قبایل عرب}}
| |
