زمین در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان مدخل  = [[زمین]]

| مداخل مرتبط = [[زمین در قرآن]] - [[زمین در حدیث]] - [[زمین در کلام اسلامی]]

| پرسش مرتبط  = زمین (پرسش)

یکی دیگر، از حوادث زندگی آن [[حضرت]]، نگهداری [[برادر]] مادریش - [[بنیامین]] -، با برنامه ساختگی [[اتهام]] [[سرقت]] پیمانه ملک، با اطلاع قبلی او بود. [[سنت]] رایج در محل زندگانی [[حضرت یعقوب]] این بوده: «... که اگر کسی دزدی کند، او را به [[بندگی]] بگیرند... یوسف هم برای نگهداشتن [[بنیامین]]، او را متهم به دزدی کرد و نزد خود نگاه داشت»<ref>حسین، عمادزاده، تاریخ انبیا از آدم تا خاتم، ص۴۳۳.</ref>.

سؤال ما، در این مقوله این است، که غرض، از ارضی که در [[آیه]] مذکور است، چیست؟ آیا فسادی را، که [[بنی اسرائیل]] مرتکب خواهند شد، - یا شده‌اند- در کجا اتفاق می‌افتد؟ آیا مکان حادثه، محلی است، که آنان سکونت دارند، با دامنه [[فساد]] آنقدر گسترده است، که جنبه جهانی و بین‌المللی خواهد داشت؟

برخی از [[دانشمندان]]<ref>آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۲، ص۳۱۳.</ref> زیر عنوان منظور، از ارض در این [[آیات]] - ۱۰۳ و ۱۰۴ - کدام [[سرزمین]] است؟ می‌نویسند: «در آیات فوق... خداوند به [[بنی اسرائیل]] دستور داد که اکنون، که بر [[دشمن]] [[پیروز]] شدید در ارض معهود سکونت جویید - آیا منظور سرزمین [[مضر]] است؟ - همین کلمه در آیه قبل - ۱۰۳ -، که می‌گوید، [[فرعون]] می‌خواست آنها را از سرزمین مصر بیرون کند؛ به همین معنی آمده و آیات دیگر [[قرآن]]، نیز می‌گوید، که بنی اسرائیل [[وارث]] [[فرعونیان]] شدند، یا این که اشاره، به [[سرزمین مقدس فلسطین]] است؛ زیرا بنی اسرائیل، بعد از این ماجرا به سوی [[فلسطین]] رفتند و [[مأمور]] شدند، که در آن وارد شوند.

واژه ارض پنج بار در سوره مبارکه طه بیان گردیده، که دو مورد آن یعنی [[آیه]] ۵۷ و ۶۳، ارض به معنی مطلق [[زمین]] نیست؛ بلکه با توجه به مدلول و معنی؛ آن دو [[آیه مبارکه]]، غرض بخشی از کل کره زمین است، که ما در این مقوله، ابتدا به [[شناخت]] آن دو نقطه و سپس به توضیح جغرافیایی آن خواهیم پرداخت. در ترجمه آیه ۵۷ می‌خوانیم: «گفت ای [[موسی]] می‌آیی سوی ما؛ تا با جادوی خود ما را از سرزمینمان بیرون کنی در [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان، ج۲۷، ص۲۶۶.</ref>، برخی از بزرگان؛ ذیل آیه مذکور می‌نویسند: «[[ضمیر]] قال به [[فرعون]] بر می‌گردد، پس طرف [[حضرت موسی]]، که با او [[مجادله]] می‌کند؛ فرعون [[زمان]] موسی است و می‌دانیم که فرعون [[حاکم]] مطلق العنان [[سرزمین مصر]] است، با این ترتیب روشن می‌شود، که منظور از ارض در آیه مذکور، [[مصر]] می‌باشد، نه مطلق کره زمین». همچنین استاد مکارم شیرازی، در [[تفسیر نمونه]]<ref>تفسیر نمونه، ج۱۳، ص۲۲۸.</ref> در توضیح آیه مورد نظر نوشته‌اند: «گفت ای موسی! آیا آمده‌ای که ما را از [[سرزمین]] و وطنمان با سحرت بیرون کنی؟».

در آیه مذکور، از [[حضرت ابراهیم]]، با [[ضمیر]] (هُ) و از لوط، با [[صراحت]] نام برده و بیان می‌نماید، که هر دو [[پیامبر]] خود را نجات داده و به سرزمین پر برکت رسانیده‌اند:

برخی از [[دانشمندان]]<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۱۱.</ref> در مورد ارض چنین نقل نموده است: تعبیر، به ارض =[[زمین]]، اشاره به سرزمین مصر و اطراف آن است و از آنجا که یک قسمت مهم آباد روی زمین، در آن [[روز]]، آن منطقه بوده، این واژه به صورت مطلق آمده است. این احتمال نیز وجود دارد؛ که الف و [[لام]] برای [[عهد]] و اشاره، به سرزمین مصر باشد».

همچنین، در مورد شأن نزول آیه، در [[تفسیر]] و [[ترجمه قرآن]] [[مجید]]، برخی از نویسندگان<ref>زین العابدین رهنما، تفسیر و ترجمه قرآن مجید، ج۳، ص۲۶۱.</ref>، چنین آورده است: «آیه در [[شأن]] [[حارث بن عثمان]] یا [[حارث بن نوفل]] آمد. این «حارث» پیش [[مصطفی]] آمد و گفت ما می‌دانیم، که تو پیامبر [[راستگویی]] و آن چه می‌گویی و آورده‌ای راست است، و لیکن اگر ما [[اتباع]] تو کنیم و بر پی [[قرآن]] و [[توحید]] [[رویم]]، چنان که تو رفتی؛ عرب ما را از سرزمین مکه بربایند.»...

در [[آیه]] مذکور، واژه ارض، که با الف و [[لام]]، به صورت {{متن قرآن|الْأَرْضِ}} = سر زمین آمده، معرفه بودن آن را می‌رساند و فحوای آیه، نیز مؤید این مطلب است، که این [[سرزمین]]، مربوط به قومی، به نام عاد می‌باشد، که با شناخت آن [[طایفه]]، می‌توان سرزمین آنان را شناخت.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۹۳.</ref>

ابن خرداد به؛ در مسالک و ممالک سرندیب را چنین معرفی می‌کند: «دیب در زبان [[هندی]] به معنی جریده است و سرن را نمی‌دانم معنایش چیست؟ جزیره‌ای [[عظیم]] در دریای هر کند در منتهی الیه هند که مساحتش هفتاد فرسخ باشد. در سرندیب کوهی است که [[حضرت آدم]]{{ع}} بر آن هبوط کرد که به آن الرهون گویند که جای پای حضرت آدم در آن است؛ سر به [[فلک]] کشیده است و دریانوردان آن را از مساحت‌های خیلی دور می‌بینند»<ref>مسالک و ممالک، ص۶۸.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۱۹۰.</ref>

[[مفسران]] برای پاسخ به این سؤال که این مشارق و مغارب [[زمین]] کجا بوده است به [[گفتگو]] پرداخته‌اند. از جمله برخی از [[علما]] می‌نویسند؛ تعبیر به {{متن قرآن|مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا}} «مشرق‌ها و مغرب‌های زمین» اشاره به سرزمین‌های کوچک، مشرق‌ها و مغرب‌های مختلف و به تعبیر دیگر افق‌های متعدد‌اند، اما یک سرزمین پهناور حتماً [[اختلاف]] افق و مشرق‌ها و مغرب‌ها به خاطر خاصیت کرؤیت زمین - خواهد داشت به همین دلیل است که این تعبیر را کنایه از وسعت سرزمین فراعنه گرفتیم»<ref>آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۶، ص۳۹۳.</ref>.

برخی عبارت {{متن قرآن|بَارَكْنَا فِيهَا}} در این آیه را که پس از {{متن قرآن|مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا}} آمده به [[مکه]] هم تعمیم داده‌اند. ولی به نظر ما مکه در این آیه مد نظر نیست گیرم که به صفت زمین پربرکت هم مزین شده است چون اینجا [[گفتگو]] از [[سرزمین]] فراعنه است. در این خصوص هم جای حرف وجود دارد. برخی از [[علما]] می‌گویند: «جمله {{متن قرآن|بَارَكْنَا فِيهَا}} اشاره به [[آبادی]] فوق العاده این منطقه، یعنی [[مصر]] و [[شام]] است هم در آن [[زمان]] و هم در این زمان از مناطق پر [[برکت]] [[دنیا]] محسوب می‌شود و به طوری که بعضی از [[مفسران]] نوشته‌اند در آن [[روز]] [[کشور]] فراعنه به قدری وسعت داشت که سرزمین [[شامات]] را هم در بر می‌گرفت»<ref>آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۶، ص۳۹۳.</ref>.

بنا به [[روایت]] جغرافیای [[نزول قرآن]] [[مردم]] تبوک به قرار [[جزیه]] با [[پیامبر]] [[مصالحه]] کردند: «در شمال [[حجاز]] نزدیک به مرز [[شام]] شهر کوچک تبوک (امروز به قسمت‌های شمال حجاز نیز تبوک می‌گویند) واقع است. در سال نهم [[هجرت پیامبر خدا]]{{صل}} برای [[جنگ]] با [[رومیان]] به تبوک آمد که مردم آنها با ایشان به قرار جزیه مصالحه کردند. استخری در مسالک الممالک و [[ابن حوقل]] در صوره الارض آورده‌اند که تبوک میان [[حجر]] و شام و به فاصله چهار مرحله از آن در نیم راه شام قرار دارد». و گفته‌اند که [[اصحاب الایکه]] که [[خدا]] [[شعیب]]{{ع}} را به سوی آنها فرستاد از این جایگاه بودند. جیهانی در اشکال العالم گوید: تبوک میان حجر و میان اول نواحی شام و چهار [[منزل]] است و آن حصنی است.... مستوفی در نزهه القلوب گوید: [[حصن]] تبوک سر حد است میان شام و تهامه و اصحاب الایکه آنجا بوده‌اند. یاقوت نیز تبوک را موضعی بین [[وادی القری]] و شام آورده است»<ref>جغرافیای نزول قرآن، ص۹۳.</ref>.

تبوک نام شهری در نیمه راه [[مدینه]] و [[دمشق]] در سمت شمال [[عربستان]] که بین دو [[کوه]] «حمیس» و «شهر وری» واقع است. قبل از [[اسلام]] مرز [[سرزمین عرب]] و [[امپراطوری روم]] شرقی (بیزانس) بوده است این مکان در [[صدر اسلام]] محل تجمع عشایر [[بنی عذره]] بوده است. نام تبوک از نام برکه آبی که متعلق به بنی عذره بوده گرفته شده است». «این شهر از سه طرف به صحرا و از سمت [[غرب]] به کوه‌های «سراة» و [[خلیج عقبه]] ([[کشور]] [[اردن]]) محدود می‌شود و منتهی الیه شمالی [[حجاز]] است. بطلمیوس (م ۱۶۷ق) در کتاب جغرافیای خود نام [[تبوک]] را «تایوا» ضبط کرده است»<ref>جغرافیای نزول قرآن، ص۲۹۶.</ref>.