عدالت تکوینی: تفاوت میان نسخه‌ها

۹۸۰ بایت حذف‌شده ،  ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳
جز
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-</div>\n<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> +</div>))
 
(۱۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = عدل
| عنوان مدخل  =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط  = عدالت (پرسش)
}}


{{نبوت}}
== معناشناسی ==
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[عدل]]''' است. "'''[[عدالت تکوینی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
'''عدالت تکوینی''' بدین معنا است که نظام هستی و [[جهان آفرینش]] بر [[عدالت]] [[استوار]] است و [[خداوند]] هر موجودی را بر جای شایسته نشانده و وجود و کمال بایسته را بدو عطا کرده است.
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عدالت تکوینی در قرآن]] - [[عدالت تکوینی در حدیث]] - [[عدالت تکوینی در نهج البلاغه]] - [[عدالت تکوینی در کلام اسلامی]] - [[عدالت تکوینی در عرفان اسلامی]]</div>
<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عدالت تکوینی (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>


==مقدمه==
[[قرآن کریم]]، بر این [[حقیقت]] بارها به اشارت و صراحت پای فشرده است<ref>{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ وَيَوْمَ يَقُولُ كُن فَيَكُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ }}؛ سوره انعام، آیه ۷۳؛ {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاء وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ}}؛ سوره یونس، آیه ۵؛ {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ }}؛ سوره ابراهیم، آیه ۱۹؛ {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}}؛ سوره حجر، آیه ۸۵؛ {{متن قرآن|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ }}؛ سوره نحل، آیه ۳؛ {{متن قرآن|خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ}}؛ سوره عنکبوت، آیه ۴۴؛ {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ بِلِقَاء رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ}}؛ سوره روم، آیه ۸؛ {{متن قرآن|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لأَجَلٍ مُسَمًّى أَلا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ }}؛ سوره زمر، آیه ۵؛ {{متن قرآن| مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره دخان، آیه ۳۹؛ {{متن قرآن|وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ}}؛ سوره جاثیه، آیه ۲۲؛ {{متن قرآن| مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَالَّذِينَ كَفَرُوا عَمَّا أُنذِرُوا مُعْرِضُونَ}}؛ سوره احقاف، آیه ۳؛ {{متن قرآن|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ }}؛ سوره تغابن، آیه ۳؛ {{متن قرآن|وَالسَّمَاء رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ }}؛ سوره رحمن، آیه ۷.</ref>.
*'''عدالت تکوینی''' بدین معنا است که [[نظام هستی]] و [[جهان آفرینش]] بر [[عدالت]] [[استوار]] است و [[خداوند]] هر موجودی را بر جای [[شایسته]] نشانده و وجود و کمال بایسته را بدو عطا کرده است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 336.</ref>.
*[[قرآن کریم]]، بر این [[حقیقت]] بارها به اشارت و صراحت پای فشرده است<ref>{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ وَيَوْمَ يَقُولُ كُن فَيَكُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ }}؛ سوره انعام، آیه ۷۳؛ {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاء وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ}}؛ سوره یونس، آیه ۵؛ {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ }}؛ سوره ابراهیم، آیه ۱۹؛ {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}}؛ سوره حجر، آیه ۸۵؛ {{متن قرآن|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ }}؛ سوره نحل، آیه ۳؛ {{متن قرآن|خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ}}؛ سوره عنکبوت، آیه ۴۴؛ {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ بِلِقَاء رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ}}؛ سوره روم، آیه ۸؛ {{متن قرآن|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لأَجَلٍ مُسَمًّى أَلا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ }}؛ سوره زمر، آیه ۵؛ {{متن قرآن| مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره دخان، آیه ۳۹؛ {{متن قرآن|وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ}}؛ سوره جاثیه، آیه ۲۲؛ {{متن قرآن| مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَالَّذِينَ كَفَرُوا عَمَّا أُنذِرُوا مُعْرِضُونَ}}؛ سوره احقاف، آیه ۳؛ {{متن قرآن|خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ }}؛ سوره تغابن، آیه ۳؛ {{متن قرآن|وَالسَّمَاء رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ }}؛ سوره رحمن، آیه ۷.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 336.</ref>.
*[[روایات]] بزرگان [[معصوم]]{{ع}} نیز از این موضوع سخن گفته‌اند؛ مثلًا در روایتی [[رسول خدا]]{{صل}} فرموده است: "[[آسمان‌ها]] و [[زمین]] با [[عدالت]] برپایند"<ref>تفسیر صافی‌، ۲/ ۶۳۸؛ مجموعه آثار شهید مطهری‌، ۱/ ۵۹.</ref>. از جلوه‌های [[عدالت]] در [[آفرینش]]، [[نظم]] و هماهنگی [[حاکم]] بر هستی است<ref>تفسیر نمونه‌، ۱۸/ ۴۸۲.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 336.</ref>.
*عدل تکوینی در آیاتی است که [[خداوند]] را [[قائم]] به [[قسط]] می‌داند یا [[خلقت]] عالم به دست [[خداوند]] را به [[حق]] دانسته، یا اتمام حجتی انجام شده و یا [[ظلم]] را مطلقاً از [[خداوند]] [[نفی]] کرده است. مانند این [[آیه]]: {{متن قرآن|وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ * أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ * وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ}}<ref>«و آسمان را برافراشت و ترازو را بگذاشت * که در ترازو تجاوز نکنید * و سنجش را با دادگری برپا دارید و ترازو را کم مپیمایید» سوره الرحمن، آیه ۷-۹.</ref>.در برخی از [[آیات قرآن]]، از [[مقام]] فاعلیت و [[تدبیر الهی]] به عنوان [[مقام]] [[قیام به قسط]] یاد شده که در راستای عدل تکوینی است: {{متن قرآن|شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ...}}<ref>«خداوند- که به دادگری ایستاده است- و فرشتگان و دانشوران گواهی می‌دهند که: هیچ خدایی نیست جز او که پیروزمند فرزانه است» سوره آل عمران، آیه ۱۸.</ref><ref>[[نجمه کیخا|کیخا، نجمه]]، عدالت اجتماعی (در اندیشه شهید مطهری)، [[چلچراغ حکمت ج۳۰ (کتاب)|چلچراغ حکمت]]</ref>.


==منابع==
[[روایات]] بزرگان [[معصوم]] {{ع}} نیز از این موضوع سخن گفته‌اند؛ مثلًا در روایتی [[رسول خدا]] {{صل}} فرموده است: "[[آسمان‌ها]] و [[زمین]] با [[عدالت]] برپایند"<ref>تفسیر صافی‌، ۲/ ۶۳۸؛ مجموعه آثار شهید مطهری‌، ۱/ ۵۹.</ref>. از جلوه‌های [[عدالت]] در [[آفرینش]]، [[نظم]] و هماهنگی [[حاکم]] بر هستی است<ref>تفسیر نمونه‌، ۱۸/ ۴۸۲.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۳۳۶.</ref>
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
 
عدل تکوینی در آیاتی است که [[خداوند]] را [[قائم]] به [[قسط]] می‌داند یا [[خلقت]] عالم به دست [[خداوند]] را به [[حق]] دانسته، یا اتمام حجتی انجام شده و یا [[ظلم]] را مطلقاً از [[خداوند]] [[نفی]] کرده است. مانند این [[آیه]]: {{متن قرآن|وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ * أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ * وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ}}<ref>«و آسمان را برافراشت و ترازو را بگذاشت * که در ترازو تجاوز نکنید * و سنجش را با دادگری برپا دارید و ترازو را کم مپیمایید» سوره الرحمن، آیه ۷-۹.</ref>.در برخی از [[آیات قرآن]]، از [[مقام]] فاعلیت و [[تدبیر الهی]] به عنوان [[مقام]] [[قیام به قسط]] یاد شده که در راستای عدل تکوینی است: {{متن قرآن|شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ...}}<ref>«خداوند- که به دادگری ایستاده است- و فرشتگان و دانشوران گواهی می‌دهند که: هیچ خدایی نیست جز او که پیروزمند فرزانه است» سوره آل عمران، آیه ۱۸.</ref>.<ref>[[نجمه کیخا|کیخا، نجمه]]، عدالت اجتماعی (در اندیشه شهید مطهری)، [[چلچراغ حکمت ج۳۰ (کتاب)|چلچراغ حکمت]].</ref>
 
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[پژوهشکده تحقیقات اسلامی]]، [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[نجمه کیخا|کیخا، نجمه]]، عدالت اجتماعی (در اندیشه شهید مطهری)، [[چلچراغ حکمت ج۳۰ (کتاب)|'''چلچراغ حکمت''']]
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[نجمه کیخا|کیخا، نجمه]]، عدالت اجتماعی (در اندیشه شهید مطهری)، [[چلچراغ حکمت ج۳۰ (کتاب)|'''چلچراغ حکمت''']]
{{پایان منابع}}


==جستارهای وابسته==
== پانویس ==
 
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


[[رده:مدخل]]
[[رده:عدالت تکوینی]]
{{مفاهیم اخلاقی}}
{{مفاهیم اخلاقی}}
[[رده:عدالت]]
۲۲۴٬۹۰۳

ویرایش