پرش به محتوا

مالیات: تفاوت میان نسخه‌ها

۸٬۷۰۵ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۳
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{سیره معصوم}}
{{سیره معصوم}}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[مالیات در قرآن]] - [[مالیات در حدیث]] - [[مالیات در معارف و سیره علوی]]| پرسش مرتبط  = }}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[مالیات در فقه سیاسی]]| پرسش مرتبط  = }}


== مقدمه ==
== مقدمه ==
خط ۳۹: خط ۳۹:
یکی از عوامل کارآمدی نظام مالیاتی، داشتن ابزارهای لازم برای جذب منابع [[مالی]] است. مالیات‌های ثابتی چون [[زکات]]، که مبتنی بر اصل [[مالکیت]] [[حقیقی]] [[خداوند]] بر همه [[کائنات]] است، می‌تواند به عنوان درآمد ثابتی برای [[دولت اسلامی]] محسوب شود. اما گاه مالیات ثابت، توان تأمین منابع مالی لازم برای [[فقرزدایی]] را ندارد؛ به همین دلیل، استفاده از مالیات‌های متغیر در [[سیره حکومتی]] علی {{ع}} [[مشاهده]] می‌شود. در روایتی چنین آمده است: «[[امیرمؤمنان]] بر اسب‌های [[عربی]] اصیل چراکننده، سالانه دو دینار و بر اسب‌های عجمی یک دینار مالیات مقرر نمود»<ref>کلینی، الفروع من الکافی، ج۲، ص۶۶۸، ح۱۴.</ref>.<ref>[[علی اصغر هادوی‌نیا|هادوی‌نیا، علی اصغر]]، [[فقر و غنا (مقاله)| مقاله «فقر و غنا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۷، ص ۲۲۷.</ref>
یکی از عوامل کارآمدی نظام مالیاتی، داشتن ابزارهای لازم برای جذب منابع [[مالی]] است. مالیات‌های ثابتی چون [[زکات]]، که مبتنی بر اصل [[مالکیت]] [[حقیقی]] [[خداوند]] بر همه [[کائنات]] است، می‌تواند به عنوان درآمد ثابتی برای [[دولت اسلامی]] محسوب شود. اما گاه مالیات ثابت، توان تأمین منابع مالی لازم برای [[فقرزدایی]] را ندارد؛ به همین دلیل، استفاده از مالیات‌های متغیر در [[سیره حکومتی]] علی {{ع}} [[مشاهده]] می‌شود. در روایتی چنین آمده است: «[[امیرمؤمنان]] بر اسب‌های [[عربی]] اصیل چراکننده، سالانه دو دینار و بر اسب‌های عجمی یک دینار مالیات مقرر نمود»<ref>کلینی، الفروع من الکافی، ج۲، ص۶۶۸، ح۱۴.</ref>.<ref>[[علی اصغر هادوی‌نیا|هادوی‌نیا، علی اصغر]]، [[فقر و غنا (مقاله)| مقاله «فقر و غنا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۷، ص ۲۲۷.</ref>


== منابع ==
==ضرائب==
{{منابع}}
«ضرائب»، مالیت خاص داریی‌ها.
# [[پرونده:1368105.jpg|22px]] [[علی اصغر هادوی‌نیا|هادوی‌نیا، علی اصغر]]، [[فقر و غنا (مقاله)| مقاله «فقر و غنا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]
[[دولت اسلامی]] به تناسب وضع عمومی [[اقتصاد]] و با توجه به شرایط [[جامعه]] و [[مصالح عمومی]]، مالیات‌های ویژه‌ای بر نوع خاص از [[دارایی‌ها]] و یا [[اعمال]] خاصی از [[فعالیت‌های اقتصادی]] و [[اجتماعی]] وضع می‌کرد که در [[تاریخ اسلام]] تحت عنوان ضرائب [[امام]] و یا [[جعائل]]<ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۰.</ref> مطرح شده است.
{{پایان منابع}}
این نوع درآمدها، امروز تحت عناوینی چون عوارض گمرکی، عوارض شهری، مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم در تمامی کشورهای [[دنیا]] متداول است، گاه ضرائب از باب [[مقابله به مثل]] در مورد [[تجار]] خارجی اعمال می‌شد، چنانکه نخستین بار در [[زمان خلیفه دوم]] عوارض گمرکی تجار خارجی تحت عنوان «[[عشور]]» به منظور مقابله به مثل با دولت‌های مجاوری که از تجار [[مسلمان]]، عوارض گمرکی می‌گرفتند، معمول شد<ref>الاموال (ابو عبید بن سلام)، ص۷۱۰؛ الخراج (ابو یوسف)، ص۱۳۵.</ref>.
به موجب [[فرمان]] [[خلیفه]]، تجار مسلمان یک چهلم از میان یک بیستم و تجار خارجی (غیر [[معاهد]]) یک دهم به عنوان عشور پرداخت می‌کردند<ref>الاموال (ابو عبید بن سلام)، ص۷۱۰.</ref>.
در دولت‌های [[اموی]] و [[عباسی]] و [[عثمانی]] انواع ضرائب جدید به تناسب نیاز نظامی و [[امنیتی]] [[دولت]] افزایش چشمگیر یافت و ملاک آن معکوس شد به این معنا که می‌بایست ضرائب جهت مصالح عمومی و نیازها و انتظاراتی که [[مردم]] از دولت داشتند مقرر می‌شد، اما [[منافع]] و مصالح عمومی فدای خواسته‌های [[دولت‌ها]] در [[تأمین نیاز]] آنها و امور نظامی و [[تأمین امنیت]] دولت‌ها شد<ref>المواعظ و الأخبار (مقریزی)، ج۱، ص۱۲۷ و ۱۷۰؛ تاریخ التمدن الاسلامی (جرجی زیدان)، ج۲، ص۷۰.</ref>.
 
[[اختیارات دولت اسلامی]] با توجه به ابزار [[احکام حکومتی]]، [[توسعه]] در زمینه افزایش [[درآمدهای عمومی]] را ایجاب می‌کند، اما رکن اصلی احکام حکومتی [[تشخیص مصلحت]] در تعیین ضرائب جدید است که به طور کامل به وضع عمومی اقتصاد [[کشور]] و شرایط [[سیاسی]] و آمادگی‌ها و [[رضایت عمومی]] بستگی دارد. به طور معمول مالیات‌های سنگین یکی از قوی‌ترین عوامل ایجاد فاصله بین مردم و دولت به شمار می‌آید و [[نارضایتی]] حاصل از آن می‌تواند پیوند [[امت و امامت]] را به شدت [[متزلزل]] کند و [[سقوط]] [[دولت‌ها]] را به دنبال بیاورد.
[[نظام مالیاتی]] باید با «[[توفیر الفیء]]» به تعبیر [[امام علی]]{{ع}} که از [[وظایف امامت]] و [[دولت اسلامی]] است، همراه و به موازی آن گسترش یابد و به [[میزان]] افزایش درآمدهای سرانه [[مردم]]، [[مالیات‌ها]] افزایش یابد. اصل چهل و نهم [[قانون اساسی]] به منظور تحقق بخشیدن به [[عدالت اجتماعی]] و بنا بر وظیفۀ [[امر به معروف و نهی از منکر]] و ایجاد [[امنیت اقتصادی]] و [[تشویق]] به [[سرمایه‌گذاری]] در عرصه‌های [[مشروع]] [[تولید]] و [[توزیع]]، و بستن راه‌های [[فساد]]، [[اسراف]]، [[اشرافیت]] و طاغوت‌زدایی و نیز به دلیل ریشه‌کن کردن عوامل فساد و [[اختلاس]] و ایجاد جو سالم در دوایر دولتی، [[دولت]] را موظف کرده است که ثروت‌های ناشی از فعالیت‌های کاذب و [[نامشروع]] که به جز [[مفاسد]] [[اقتصادی]]، مانع از [[رشد]] [[جامعه]] است را گرفته و به صاحبان اصلی آنها مسترد کند و در صورت نبودن آنها به [[بیت‌المال]] تحویل دهد<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۶۱۹ – ۶۱۸.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۲۸.</ref>
 
==مالیات‌های غیر ثابت==
[[مالیات‌ها]] را بر حسب موضوع و متعلق آن به دو دسته مالیات ثابت و مالیات غیر ثابت تقسیم‌بندی کرده‌اند. منظور از مالیات ثابت مالیاتی است که موضوع آن در [[نصوص]] [[اسلامی]] مورد تصریح واقع شده است. در مقابل آن بعضی از فقهای معاصر معتقدند مالیات‌های غیر ثابت در [[اسلام]] سابقه دارد و در [[عصر ائمه]]{{ع}} در شرایط خاص از آن به عنوان راه‌حل [[مشکلات]] [[اقتصادی]] استفاده شده است و این خود می‌تواند راه را برای [[حل مشکلات]] اقتصادی [[دولت]] در [[زمان]] ما بگشاید.
بنابراین قرائت [[فقهی]]، [[امام علی]]{{ع}} در عصر خود بر اسبان مالیات بست و منابع [[زکات]] را [[توسعه]] داد و بعضی از [[ائمه]]{{ع}} برای مدتی به جای یک [[خمس]] دو خمس مقرر کردند. به علاوه از [[آیات]] [[جهاد مالی]]<ref>وسائل الشیعه، ج۶، ص۳.</ref> می‌توان توسعه مالیات‌های غیر ثابت را استظهار نمود و شرایط [[ضرورت]]، خود مجوز وضع مالیات‌های مستقیم و غیر مستقیم توسط دولت است. از سوی دیگر نیاز دولت برای اینگونه مالیات‌ها به دلیل هزینه‌های امور عام‌المنفعه و [[مصالح عمومی]] است که [[منافع]] آن به خود [[مردم]] بازمی‌گردد. حتی در صورت [[امتناع]] از پرداخت مالیات‌های دولتی، می‌توان ممتنع را [[زندانی]] کرد<ref>الفقه السیاسه، ص۳۱۸ – ۳۱۷.</ref>.
بی‌شک استناد به مواردی چون کندن درخت در جریان مربوط به [[حدیث]] [[لاضرر]] و [[تخریب]] [[مسجد ضرار]]، نشان می‌دهد که در این قرائت خاص، جواز مالیات‌های غیر ثابت و دیگر درآمدهای احتمالی [[پیش‌بینی]] شده مانند [[مصادره]]، به عنوان [[حکم شرعی]] ابتدایی منظور نشده است و از آنجا که ثبوت [[حکم ثانوی]] در این موارد بر اساس ضرورت است، ناگزیر باید بر اساس قاعده {{عربی|الضرورات تقدر بقدرها}} مقدار آن هم متناسب با ضرورت‌های [[حاکم]] تنظیم شود<ref>الفقه السیاسه، ص۳۱۹.</ref>.
به جز این راه‌حل که یک راه‌حل عمومی فقهی در ضرورت‌ها و منطبق با یکی از عناوین ثانویه (حرج، ضرر، [[تزاحم]] و [[نظم]]) است می‌توان از راه [[احکام حکومتی]] و ولایی نیز در صورت احراز [[مصلحت ملزمه]] در مالیات‌های غیر ثابت، [[الزام]] [[حکومتی]] آن را پذیرفت.
این نوع مقررات لازم‌الاجرا که از آثار نظریه [[ولایت]] [[فقیه جامع‌الشرایط]] است، حکمی موقت و مادام‌المصلحه محسوب می‌شود<ref>فقه سیاسی، ج۴، ص۵۳ – ۵۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۶۶.</ref>
 
== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[زکات]]
* [[بیت المال]]
* [[ارتزاق از بیت المال]]
* [[جزیه]]
* [[خراج]]
* [[جبایة الخراج]]
* [[مقاسمه]]
* [[خمس]]
* [[عُشر]]
* [[عشور]]
* [[فیء]]
* [[توفیر الفیء]]
* [[انفال]]
* [[مباحات اصلی]]
* [[مجهول المالک]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}


== پانویس ==
== پانویس ==
۲۲۶٬۶۵۶

ویرایش