ایمن بن ثابت کوفی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = ایمن بن ثابت کوفی | مداخل مرتبط = [[ایمن بن ثابت کوفی در تراجم و رجال]] - [[ایمن بن ثابت کوفی در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}

== مقدمه ==

او [[ایمن بن ثابت]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۹۷؛ طبرانی، المعجم الصغیر، ج۲، ص۱۰۳.</ref> با [[کنیه]] ابوثابت<ref>ابن اثیر، ج۱، ص۱۶۱؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۹۷؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲۲، ص۲۷۱؛ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۴۸.</ref> از [[اهالی کوفه]]<ref>ابن حبان، صحیح، ج۱۱، ص۵۸۶.</ref> و از [[موالیان]] [[بنی ثعلبه]] بود که به [[کوفی]] [[ثعلبی]] [[شهرت]] دارد<ref>ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۴۸؛ ابن حجر، تهذیب، ج۱۲، ص۴۳؛ مزی، ج۳، ص۴۴۲، ج۳۳، ص۱۶۷.</ref> [[ابن ابی حاتم]]<ref>ابن ابی حاتم، ج۲، ص۳۱۹.</ref> وی را ایمن ابوثابت عوفی مولای بنی ثعلبه معرفی کرده است که عوفی، باید تصحیف کوفی باشد. او از [[تابعین]] معروف است که [[حدیث]] [[رسول خدا]] {{صل}} را از [[صحابه]]، [[روایت]] کرده است<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۹۷.</ref>. نام وی را به [[خطا]] ایمن بن یَعلی <ref>ابن اثیر، ج۱، ص۱۶۱؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۹۷؛ ابونعیم، ج۱، ص۳۲۰.</ref> یا ایمن بن مَعلی گفته‌اند که خویی <ref>خویی، ج۱۱، ص۴۰۸، ج۱۴، ص۴۸ و ج۲۱، ص۱۶۸.</ref>، یَعلی و مَعلی را یکی دانسته است.

در [[منابع حدیثی]] و [[صحابه‌نگاری]]، نام‌های [[ابوثابت بن یعلی ثقفی]] و [[ایمن بن یعلی ثقفی]] آمده است<ref>ابن اثیر، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۱؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۹۷.</ref> که [[اشتباه]] و تصحیف در [[سند]] یک روایت، موجب گردیده یک [[صحابی]] [[خلق]] شود. [[طبرانی]] در سند روایتی از ابوثابت ایمن، از [[یعلی بن مره ثقفی]] روایت می‌کند<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲۲، ص۲۷۱؛ و نیز ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۴۸.</ref>. این در حالی است که همو در جایی دیگر، در سند همان روایت با حذف ایمن، ابوثابت را کنیه یعلی بن مره دانسته است<ref> طبرانی، المعجم الأوسط، ج۶، ص۴۵.</ref>.

از ایمن تنها یک حدیث در موضوع [[غصب]] روایت شده که همان سرچشمه [[اختلاف]] در مورد صحابی بودن اوست. او در مواردی می‌گوید از [[پیامبر]] شنیدم و در مواردی من با واسطه روایت می‌کند که پیامبر فرمود: «کسی که یک وجب زمینی یا محصول آن را غصب ([[سرقت]]) کند، در [[روز قیامت]] در حالی که آن را بر گردن خویش حمل می‌کند، وارد خواهد شد»<ref>{{متن حدیث|مَنْ سَرَقَ شَبَرْتُ الْأَرْضِ يَحْمِلُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى عُنُقِهِ }}</ref>. بررسی اجمالی گزارش‌های مربوط به این [[حدیث]]، به تفکیک منابع و مصادر [[روایی]] و رجالی چنین است:

# [[طبرانی]] می‌گوید: حدیث یاد شده را [[محمد بن اسحاق صفار بغدادی]] از [[اسماعیل بن عبدالله بن زراره رَقِّیّ]] از [[عبیدالله بن عمرو]] از [[اسماعیل بن ابی خالد]] از [[شعبی]] از [[ایمن بن ثابت]] از [[یعلی بن مرة]] از [[پیامبر]] [[روایت]] کرد<ref>طبرانی، المعجم الصغیر، ج۲، ص۱۰۳.</ref> در [[سند]] این روایت گاهی شعبی و زمانی سبیعی آمده که این دو با یکدیگر تصحیف شده است<ref>یحیی بن معین، تاریخ، ج۱، ص۲۹۰.</ref>.

# [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۹۷.</ref>، روایت پیش گفته را شبیه به گزارش [[اسد الغابه]] با [[اختلاف]] در [[راوی]] نخست که «[[هلال بن علاء]]» است و نیز با افزودن لفظ «سمعت» در سند آن، که ایمن بن یعلی ثقفی می‌گوید از پیامبر شنیدم، آورده است. ابن حجر پس از ذکر نمونه‌هایی از اسناد این روایت می‌گوید: ایمن از [[تابعین]] شناخته شده است و او فرزند یعلی نیست، بلکه تنها از وی روایت کرده است و در اسناد روایت بالا چنین آمده است که آنان از ابوثابت ایمن و او از [[یعلی بن مره]] روایت کرده‌اند، و این صواب و صحیح است. ابونعیم در چهار روایتی که آورده، [[ایمن بن ثابت]] یا ابوثابت از [[یعلی بن مره]] روایت کرده است.<ref>ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۱، ص۳۲۰ و ۳۲۱.</ref>.

# [[ابن اثیر]]<ref>اسد الغابه، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۱.</ref> این حدیث را با چند سند از دو طریق نقل می‌کند: از [[علاء بن هلال]] از [[عبیدالله بن عمرو]] از [[زید بن أُنَیسه]] از [[اسماعیل بن أبی خالد]] از شعبی از ایمن بن یعلی ابوثابت از پیامبر، و نیز عبیدالله بن عمرو می‌گوید: این سخن را از [[اسماعیل بن ابی خالد]] (با حذف زید بن انیسه) شنیدم. همچنین [[عمرو بن زُراره]]، [[علی بن معبد]] و گروهی دیگر، روایت یاد شده را از [[عبیدالله بن عمرو]] از [[اسماعیل]] از [[شعبی]] از ایمن از [[یعلی بن مرة ثقفی]] [[روایت]] کرده‌اند. [[ابن اثیر]] گوید: {{عربی|«هذا الحديث فيه نظر»}}؛ زیرا ایمن [[صحابی]] نیست. او با استناد به قول [[بخاری]] می‌افزاید: وی از [[تابعین]] [[اهل کوفه]] و از [[موالیان]] [[بنی ثعلبه]] بود و از [[ابن عباس]] و [[یعلی بن مره]] روایت می‌کرد و ابویعفور، [[راوی]] اوست. در [[سند]] این روایت، ایمن عن یعلی بن مره، به ایمن بن یعلی بن مره تصحیف شده و این گونه اشتباه‌ها فراوان است<ref>ابن اثیر، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۱؛ ابن ابی حاتم، ج۲، ص۳۱۹.</ref>. [[ابن حجر]] از شخص دیگری به نام ایمن بن نابل نام می‌برد که او از یعلی در موضوع [[غصب]]، روایت کرده است. ابن حجر به نقل از [[ابن حبان]] می‌گوید که وی ایمن بن [[ثابت]] است. ابن حجر این را صحیح می‌داند<ref>ابن حجر، تعجیل المنفعه، ص۱۲۵.</ref>.

# این روایت از پنج طریق با [[اختلاف]] اندکی در سند آن، از [[سعید بن زید بن عمرو بن نفیل]]<ref>احمد بن حنبل، ج۱، ص۱۹۰-۱۸۷؛ عبدالرزاق صنعانی، ج۱۰، ص۱۱۴ و ج۱۱، ص۱۰.</ref>، [[ابوهریره]]<ref>عبدالرزاق صنعانی، ج۱۱، ص۱۰.</ref>، [[یعلی بن مره]]، [[عبدالله بن عمر]] و [[عایشه]] نقل شده است<ref>شوکانی، ج۶، ص۶۴-۶۳.</ref>.

# [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، ج۴، ص۱۴۹.</ref> هیچ به ایمن هیچ اشاره‌ای نمی‌کند و در معرفی یعلی بن مره نیز از ایمن، نامی نمی‌برد؛ گرچه نام دو تن از [[فرزندان]] یعلی را می‌آورد که راوی پدرشان هستند.

# همچنین این [[حدیث]] با اندکی اختلاف در الفاظ، از [[امام علی]] {{ع}}<ref>نمازی، ج۱، ص۱۲۰.</ref> [[امام صادق]] در پاسخ به کسی که درباره غصب سؤالی پرسید، روایت شده است<ref>طوسی، تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۹۴ و ۳۱۱ و ج۷، ص۲۰۶.</ref>.

# [[شیخ طوسی]]<ref>رجال، ص۲۷.</ref>، [[ابو ثابت]] ایمن بن یعلی ثقفی (بدون ذکر کردن نام جدش مره) را در زمره [[راویان]] [[پیامبر]] نامبرده است و می‌گوید: وی از [[صحابه]] نیست و او و پدرش یعلی از پیامبر روایت کردند. اردبیلی نیز همین نام را صحیح می‌داند<ref>اردبیلی، ج۲، ص۳۷۱.</ref>.

[[نجاشی]] در ترجمه [[عمر بن عبدالله بن یعلی بن مره]] می‌گوید: یعلی از [[امیر مؤمنان]] {{ع}} [[روایت]] کرده است<ref>نجاشی، ص۲۸۶.</ref>. از او روایاتی در موضوعات [[فضایل امام علی]] {{ع}}، [[حسنین]] {{ع}}، [[رد الشمس]] و [[غدیر]] روایت شده است<ref>نمازی، ج۳، ص۳۴۹.</ref>. [[رجالیان]] معاصر نیز نظیر خویی، تفرشی و [[بروجردی]] وی را [[صحابی]] نمی‌دانند<ref>خویی، ج۴، ص۱۶۰؛ تفرشی، ج۱، ص۲۵۴؛ بروجردی، ج۲، ص۷۵.</ref>. خویی احتمال یکی بودن یعلی [[پدر]] ایمن را با یعلی بن مره ثقفی بعید نمی‌داند<ref>خویی، ج۱۱، ص۴۰۸، ج۱۴، ص۴۸، ج۲۹، ص۱۶۸.</ref>.

خویی، از [[عمر بن عبدالله ثقفی]] دیگری نام می‌برد که از [[اصحاب امام صادق]] {{ع}} است و احتمال می‌دهد این دو (یعنی او و [[عمر بن عبدالله بن یعلی بن مره]]) یکی باشند<ref>معجم الرجال الحدیث، ج۱۳، ص۴۳.</ref>.

[[رده:بنی‌ثعلبه]]