تولی در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

تولی در فقه سیاسی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۵۷

۴۵ بایت حذف‌شده ، ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۳

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۳۰٬۳۱۴

ویرایش

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
-«تولی»، [[دوست داشتن]] [[اهل‌بیت]]{{ع}} و [[پذیرش ولایت]] و [[امامت]] ایشان.
+«تولی» عبارت است از: [[دوست داشتن]] [[اهل‌بیت]]{{ع}} و [[پذیرش ولایت]] و [[امامت]] ایشان. تولی به معنای یادشده اصطلاحی در برابر [[تبری]] از مهم‌ترین آموزه‌های [[اعتقادی]] نزد [[شیعه امامیه]] است. در [[قرآن کریم]]، [[مودت]] و [[محبت]] [[ذی‌القربی]]{{ع}} [[مزد رسالت]] [[رسول اکرم]]{{صل}} تعیین شده<ref>سوره شوری، ۲۳.</ref> و در [[روایات]] بر آن فراوان تأکید شده<ref>بصائر الدرجات، ص۳۸۵-۳۸۴؛ کامل الزیارات ص۳۵۶؛ علل‌الشرائع، ج۱، ص۱۴۱؛ وسائل‌الشیعه، ج۲۴، ص۲۹۹؛ مستدرک الوسائل، ج۱، ص۱۵۱.</ref> و بلکه اساس و پایه [[اسلام]] برشمرده شده<ref>وسائل‌الشیعه، ج۱۵، ص۱۸۴.</ref> و [[دینداری]] و [[ایمان]]، بدان منوط شده است<ref>بحارالانوار، ج۶۶، ص۲۴۱.</ref> و در برخی روایات، [[ولایت اهل‌بیت]]{{ع}} در کنار [[نماز]] و [[روزه]] و [[زکات]] و [[حج]] از [[ارکان اسلام]] و بلکه مهمترین رکن آن تلقی شده است<ref>وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۱۸.</ref>.
-تولی به معنای یادشده اصطلاحی در برابر [[تبری]] از مهم‌ترین آموزه‌های [[اعتقادی]] نزد [[شیعه امامیه]] است. در [[قرآن کریم]]، [[مودت]] و [[محبت]] [[ذی‌القربی]]{{ع}} [[مزد رسالت]] [[رسول اکرم]]{{صل}} تعیین شده<ref>شوری، ۲۳.</ref> و در [[روایات]] بر آن فراوان تأکید شده<ref>بصائر الدرجات، ص۳۸۵-۳۸۴؛ کامل الزیارات ص۳۵۶؛ علل‌الشرائع، ج۱، ص۱۴۱؛ وسائل‌الشیعه، ج۲۴، ص۲۹۹؛ مستدرک الوسائل، ج۱، ص۱۵۱. </ref> و بلکه اساس و پایه [[اسلام]] برشمرده شده<ref>وسائل‌الشیعه، ج۱۵، ص۱۸۴.</ref> و [[دینداری]] و [[ایمان]]، بدان منوط شده است<ref>بحارالانوار، ج۶۶، ص۲۴۱.</ref> و در برخی روایات، [[ولایت اهل‌بیت]]{{ع}} در کنار [[نماز]] و [[روزه]] و [[زکات]] و [[حج]] از [[ارکان اسلام]] و بلکه مهمترین رکن آن تلقی شده است<ref>وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۱۸.</ref>.
-مراد از [[محبت اهل‌بیت]]{{ع}} - که روایات بر آن تأکید کرده‌اند - [[پذیرش امامت]] و [[ولایت امامان]]{{ع}} [[تسلیم]] در برابر آنان و [[تصدیق]] و [[تبعیت]] از ایشان در [[رفتار]] و گفتار قرار دادن آنان در جایگاهی است که [[خدای متعال]] برای آنان قرار داده است. از این رو، مقدم داشتن دیگران بر آنان در این قلمرو، در واقع خروج از دایره محبت محسوب می‌شود<ref>الشهاب‌الثاقب، ص۱۴۴.</ref>.
+مراد از محبت اهل‌بیت{{ع}} ـ که روایات بر آن تأکید کرده‌اند ـ پذیرش امامت و ولایت امامان{{ع}} [[تسلیم]] در برابر آنان و [[تصدیق]] و [[تبعیت]] از ایشان در [[رفتار]] و گفتار قرار دادن آنان در جایگاهی است که [[خدای متعال]] برای آنان قرار داده است. از این رو، مقدم داشتن دیگران بر آنان در این قلمرو، در واقع خروج از دایره محبت محسوب می‌شود<ref>الشهاب‌الثاقب، ص۱۴۴.</ref>.
+این همه تأکید و اهتمام به مسئله تولی در متون دینی برای این است که [[محبت به اهل‌بیت]]{{ع}} و پذیرش ولایت ایشان در واقع، محبت به خدا و [[پیامبر خدا]]{{صل}} و قبول [[ولایت خدا]] و [[رسول]] او است. چنان که [[دشمنی]] با آنان، دشمنی با خدا و رسول و انکار ولایت ایشان، انکار ولایت [[خدا]] و رسول و دخول در [[ولایت شیطان]] است<ref>بحارالانوار، ج۲۷، ص۸۸ و ۱۳۶.</ref>.
-این همه تأکید و اهتمام به مسئله تولی در [[متون دینی]] برای این است که [[محبت به اهل‌بیت]]{{ع}} و پذیرش ولایت ایشان در واقع، [[محبت به خدا]] و [[پیامبر خدا]]{{صل}} و قبول [[ولایت خدا]] و [[رسول]] او است. چنان که [[دشمنی]] با آنان، [[دشمنی با خدا]] و رسول و [[انکار ولایت]] ایشان، انکار ولایت [[خدا]] و رسول و دخول در [[ولایت شیطان]] است<ref>بحارالانوار، ج۲۷، ص۸۸ و ۱۳۶.</ref>.
 از عنوان تولی به مناسبت در باب [[طهارت]] وصالت سخن رفته است.
-تولی همراه تبری - که مفهوم متضاد و مخالف آن است<ref>بدایع‌الکلام، ص۲۶۴؛ مراه‌العقول، ج۸، ص۲۵۹؛ وسائل‌الشیعه، ج۱۶، ص۱۷۶؛ التعلیقه علی المکاسب، ج۱، ص۲۳۲.</ref>. از [[واجبات]] و بلکه مهم‌ترین رکن اسلام<ref>الحدائق الناصره، ج۱۸، ص۴۲۳.</ref> و تحقق بخش ایمان است<ref>البیان، ص۲۴۱.</ref> و از اموری است که به محتضر و میت، تلقین می‌شود<ref>کشف الغطاء، ج۲، ص۲۵۱ و ۲۸۹.</ref><ref>فرهنگ فقه، ج۲، ص۶۶۷.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۷۰.</ref>
+تولی همراه تبری - که مفهوم متضاد و مخالف آن است<ref>بدایع‌الکلام، ص۲۶۴؛ مراه‌العقول، ج۸، ص۲۵۹؛ وسائل‌الشیعه، ج۱۶، ص۱۷۶؛ التعلیقه علی المکاسب، ج۱، ص۲۳۲.</ref>. از [[واجبات]] و بلکه مهم‌ترین رکن اسلام<ref>الحدائق الناصره، ج۱۸، ص۴۲۳.</ref> و تحقق بخش ایمان است<ref>البیان، ص۲۴۱.</ref> و از اموری است که به محتضر و میت، تلقین می‌شود<ref>کشف الغطاء، ج۲، ص۲۵۱ و ۲۸۹.</ref>.<ref>فرهنگ فقه، ج۲، ص۶۶۷.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۷۰.</ref>
+"تولی در برابر دشمن": [[تولی]] به مفهوم [[گرایش]] و [[تمایلات]] با [[حسن ظن]] و توأم با روابط [[عاطفی]] است و چنین حالتی در برابر [[دشمنی]] که بر [[خصومت]] خود پای می‌فشارد به معنای آن است که عملیات خصمانه [[دشمن]] مورد [[تأیید]] است یعنی چنین کسی خود عضوی از دشمن است<ref>{{متن قرآن|وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ}} «و هر کس از شما آنان را دوست بگیرد از آنان است» سوره مائده، آیه ۵۱.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۳۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۷۱.</ref>
+== نفی تولی ==
+یکی از روش‌های برخورد با دشمن، نفی تولی است. در [[آیات]] متعدد [[قرآن]]، [[مسلمانان]] از [[دوستی]] با دشمنان خدا و [[اسلام]] منع شده‌اند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ}}<ref>«ای مؤمنان! یهودیان و مسیحیان را دوست مگیرید که آنان (در برابر شما) هوادار یکدیگرند» سوره مائده، آیه ۵۱.</ref>. حتی در [[آیه]]: {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ}}<ref>«و هر کس از شما آنان را دوست بگیرد از آنان است» سوره مائده، آیه ۵۱.</ref> به‌طور تهدیدآمیزی کسانی که دشمنان خدا و [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را [[دوست]] می‌دارند، از جمله [[دشمنان]] به شمار آمده‌اند. منظور از «[[تولی]]» [[نفی]] آمیختگی در زندگی اجتماعی است به‌طوری که منجر به تهی شدن از هویت اسلامی و ذوب شدن در فرهنگ بیگانه شود و با تأکید بر [[حفظ]] هویت اسلامی و پایبندی به [[اختلاف‌ها]] و تمایزهای اصولی که آنها را از [[بیگانگان]] جدا می‌کند.
-[[تولی در برابر دشمن]]
+این [[تفسیر]] از «نفی تولی» هم منطقی وهم قابل قبول می‌باشد؛ زیرا امتیاز [[مسلمان]] از دیدگاه قرآن، وابسته به هویت اسلامی او و [[استقلال]] در برابر فرهنگ بیگانه است. از دست دادن این خصوصیت به معنای همرنگی و همسوئی با [[بیگانه]] است؛ قرآن خود به نوعی به این تفسیر اشاره دارد، آنجا که می‌گوید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاءَ}}<ref>«ای مؤمنان! آنان را که دینتان را به ریشخند و بازی می‌گیرند - یعنی کسانی را که پیش از شما به آنان کتاب داده شده است و (یا) کافران را - سرور مگیرید و اگر مؤمنید از خداوند پروا کنید» سوره مائده، آیه ۵۷.</ref>.
-[[تولی]] به مفهوم [[گرایش]] و [[تمایلات]] با [[حسن ظن]] و توأم با [[روابط]] [[عاطفی]] است و چنین حالتی در برابر [[دشمنی]] که بر [[خصومت]] خود پای می‌فشارد به معنای آن است که عملیات خصمانه [[دشمن]] مورد [[تأیید]] است یعنی چنین کسی خود عضوی از دشمن است<ref>{{متن قرآن|وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ}} «و هر کس از شما آنان را دوست بگیرد از آنان است» سوره مائده، آیه ۵۱.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۳۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۷۱.</ref>
-==[[نفی تولی]]==
+بدون هیچ [[شک]] و تردیدی هر نوع نگاه رحمت‌آمیز و مهربانانه، نگاهی دوستانه است و هر عملی در راستای [[رحمت]] و [[مهرورزی]]، عمل دوستانه محسوب می‌شود و از سوی دیگر [[جامعه اسلامی]] موظف به اتخاذ رویه و [[پیروی]] از [[سیره پیامبر اکرم]]{{صل}} است: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref>. بنابراین، [[رفتار]] [[امت]] و [[جامعه اسلامی]] نیز نسبت به «عالمین» یعنی همگان که شامل همه [[بیگانگان]] در [[دین]] می‌شود، باید همراه با [[رحمت]] و دوستانه باشد. اما ابراز رحمت نسبت به مخالفان در دین هرگز به معنای [[تمایل]] به [[هویت دینی]] و [[فرهنگ]] و [[عقیده]] آنها نیست، از این‌رو [[قرآن]] با تأکید بر اصل نفی تولی مخالفان هشدار می‌دهد که روابط بین نباید در حدی باشد که به زوال یا تضعیف هویت اسلامی و پذیرش و یا تقویت [[هویت]] مخالفان بینجامد.
-یکی از روش‌های [[برخورد با دشمن]]، نفی تولی است. در [[آیات]] متعدد [[قرآن]]، [[مسلمانان]] از [[دوستی]] با [[دشمنان خدا]] و [[اسلام]] منع شده‌اند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ}}<ref>«ای مؤمنان! یهودیان و مسیحیان را دوست مگیرید که آنان (در برابر شما) هوادار یکدیگرند» سوره مائده، آیه ۵۱.</ref>. حتی در [[آیه]]: {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ}}<ref>«و هر کس از شما آنان را دوست بگیرد از آنان است» سوره مائده، آیه ۵۱.</ref> به‌طور تهدیدآمیزی کسانی که دشمنان خدا و [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را [[دوست]] می‌دارند، از جمله [[دشمنان]] به شمار آمده‌اند. منظور از «[[تولی]]» [[نفی]] آمیختگی در [[زندگی اجتماعی]] است به‌طوری که منجر به تهی شدن از [[هویت اسلامی]] و ذوب شدن در [[فرهنگ بیگانه]] شود و با تأکید بر [[حفظ]] هویت اسلامی و [[پایبندی]] به [[اختلاف‌ها]] و تمایزهای اصولی که آنها را از [[بیگانگان]] جدا می‌کند.
-این [[تفسیر]] از «نفی تولی» هم منطقی [[وهم]] قابل قبول می‌باشد؛ زیرا امتیاز [[مسلمان]] از دیدگاه قرآن، وابسته به هویت اسلامی او و [[استقلال]] در برابر فرهنگ بیگانه است.
-از دست دادن این خصوصیت به معنای همرنگی و همسوئی با [[بیگانه]] است؛ قرآن خود به نوعی به این تفسیر اشاره دارد، آنجا که می‌گوید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاءَ}}<ref>«ای مؤمنان! آنان را که دینتان را به ریشخند و بازی می‌گیرند - یعنی کسانی را که پیش از شما به آنان کتاب داده شده است و (یا) کافران را - سرور مگیرید و اگر مؤمنید از خداوند پروا کنید» سوره مائده، آیه ۵۷.</ref>.
-بدون هیچ [[شک]] و تردیدی هر نوع نگاه رحمت‌آمیز و مهربانانه، نگاهی دوستانه است و هر عملی در راستای [[رحمت]] و [[مهرورزی]]، عمل دوستانه محسوب می‌شود و از سوی دیگر [[جامعه اسلامی]] موظف به اتخاذ رویه و [[پیروی]] از [[سیره پیامبر اکرم]]{{صل}} است: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref>. بنابراین، [[رفتار]] [[امت]] و [[جامعه اسلامی]] نیز نسبت به «عالمین» یعنی همگان که شامل همه [[بیگانگان]] در [[دین]] می‌شود، باید همراه با [[رحمت]] و دوستانه باشد. اما ابراز رحمت نسبت به [[مخالفان]] در دین هرگز به معنای [[تمایل]] به [[هویت دینی]] و [[فرهنگ]] و [[عقیده]] آنها نیست، از این‌رو [[قرآن]] با تأکید بر اصل [[نفی تولی]] مخالفان هشدار می‌دهد که [[روابط]] بین نباید در حدی باشد که به زوال یا [[تضعیف]] [[هویت اسلامی]] و پذیرش و یا تقویت [[هویت]] مخالفان بینجامد.
+تأکید قرآن بر [[نفی]] «[[تولی]]» بیگانگان در دین نوعی موضع‌گیری [[فکری]] و [[ذهنی]] است که در کنار [[جهاد]] که نوعی موضع‌گیری عینی و عملی است در برابر [[دشمنان]] [[متجاوز]] به عنوان دو خط‌مشی [[دفاعی]] ترسیم شده است<ref>فقه سیاسی، ج۵، ص۷۵ ـ ۷۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۲۳.</ref>
-تأکید قرآن بر [[نفی]] «[[تولی]]» بیگانگان در دین نوعی موضع‌گیری [[فکری]] و [[ذهنی]] است که در کنار [[جهاد]] که نوعی موضع‌گیری عینی و عملی است در برابر [[دشمنان]] [[متجاوز]] به عنوان دو خط‌مشی [[دفاعی]] ترسیم شده است<ref>فقه سیاسی، ج۵، ص۷۵ – ۷۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۷۲۳.</ref>
 == منابع ==