حسبه در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

[[امور حسبی]] عبارت است از آنچه که به [[مصالح عمومی]] [[مسلمانان]] [[ارتباط]] دارد و [[شارع مقدّس]] به [[اهمال]] و نادیده انگاشتن آن [[راضی]] نیست. <ref>عوائد الایّام، ص:۵۳۶؛ العناوین، ج۲، ص:۵۷۱؛ التنقیح (الإجتهاد و التقلید)، ص:۴۲۲</ref> عنوان یاد شده در کلمات [[فقها]]، گاه در مفهوم خاص به کار رفته و از آن، اموری [[اراده]] شده که در [[شریعت]] متصدّی خاص یا عامی برای آن [[تعیین]] نشده است، مانند [[سرپرستی]] افراد صغیر و دیوانه بدون [[سرپرست]]، [[اموال]] فرد مفقود الاثر، [[موقوفات]] بدون متولّی، وصایای بدون [[وصیّ]] و صَرف [[خمس]] <ref>عوائد الایّام، ص:۵۳۶؛ العناوین، ج۲، ص:۵۷۱؛ التنقیح (الإجتهاد و التقلید)، ص:۴۲۲</ref>. گاه نیز در مفهومی کلّی به کار رفته و از آن، همه اموری اراده شده که [[شارع]] راضی به اهمال آنها نیست و اقامه آنها را ضروری می‏بیند؛ چه متصدّیِ با عنوان خاص، مانند [[امام]] [[معصوم]] {{ع}} برای [[جهاد ابتدایی]] یا عام، مانند [[فقیه]] واجد شرایط برای [[قضاوت]]، و مکلّفِ [[آگاه]] به معروف و منکر برای [[امر به معروف و نهی از منکر]] برای آن تعیین شده باشد یا نه. <ref>کتاب البیع (امام خمینی)، ج۲، ص:۶۶۵</ref> عمده مباحث امور حسبی در بابهای [[اجتهاد]] و [[تقلید]]، [[تجارت]] و [[قضاء]] آمده است.

امور حسبی به معنای عامّ یا از توابع [[قضا]] و [[شئون]] [[قاضی]] به شمار می‌‏رود، مانند فیصله دادن به نزاع‌ها، [[زندانی]] کردن کسی که از ادای بدهی خود [[امتناع]] می‌‏ورزد و [[حکم]] به [[حجر]] مفلّس و یا از شئون و [[وظایف]] [[والیان]] و [[سلاطین]]، مانند [[رهبری سیاسی]] [[کشور]]، [[جمع زکات]] و [[خراج]] و [[تجهیز]] [[سپاه]]. برخی از [[امور حسبی]] محلّ تردید و [[شک]] قرار گرفته که آیا از [[وظایف]] [[والی]] است یا [[قاضی]]، مانند [[تصرف در اموال]] [[یتیم]]، دیوانه و [[حفظ]] [[اموال]] [[غائب]]. <ref>المکاسب و البیع (نائینی)، ج۲، ص:۳۳۴ ـ ۳۳۵</ref>