جز
جایگزینی متن - 'دانشمندان' به 'دانشمندان'
جز (جایگزینی متن - 'کلیه' به 'کلیه') |
جز (جایگزینی متن - 'دانشمندان' به 'دانشمندان') |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
به آیاتی که بر آنها نامی خاص نهاده باشند، [[آیات]] نامدار یا [[آیات]] [[صاحب]] عنوان میگویند. این نام، به طور معمول از واژگان به کار رفته در [[آیات]] یا محتوای آنها اتّخاذ میشود. منشأ نامگذاری بیشتر این [[آیات]]، به [[دلیل]] کارکرد فراوان آنها در رشتههای گوناگون [[علوم اسلامی]] است که برای سهل بودنِ اشاره به آنها، نامی خاص گرفتهاند. بسیاری از مفسّران و دانشوران [[علوم قرآنی]]، هنگام بررسی و شمارش [[آیات]] [[ناسخ و منسوخ]]، تعداد فراوانی از این [[آیات]] را نامگذاری کردهاند. بسیاری از | به آیاتی که بر آنها نامی خاص نهاده باشند، [[آیات]] نامدار یا [[آیات]] [[صاحب]] عنوان میگویند. این نام، به طور معمول از واژگان به کار رفته در [[آیات]] یا محتوای آنها اتّخاذ میشود. منشأ نامگذاری بیشتر این [[آیات]]، به [[دلیل]] کارکرد فراوان آنها در رشتههای گوناگون [[علوم اسلامی]] است که برای سهل بودنِ اشاره به آنها، نامی خاص گرفتهاند. بسیاری از مفسّران و دانشوران [[علوم قرآنی]]، هنگام بررسی و شمارش [[آیات]] [[ناسخ و منسوخ]]، تعداد فراوانی از این [[آیات]] را نامگذاری کردهاند. بسیاری از دانشمندان [[شیعه]] و [[اهل سنت|سنّی]]، در مجادلههای [[کلامی]] خود و در [[مقام]] بیان [[فضایل]] [[اهل بیت]] {{عم}} به آیاتی استناد کرده و بر آنها نام نهادهاند. [[فقیهان]] و اصولیان نیز در نامگذاری تعدادی از [[آیات]]، سهمی فراوان داشتهاند. منشأ نامدار شدن برخی از این [[آیات]]، روایاتی است که بر اساس آن، [[پیامبر]] {{صل}} و [[امامان معصوم]] {{عم}} برخی [[آیات]] مانند "[[آیة الکرسی]]" و "[[آیه]] [[ملک]]" را نام نهادهاند یا در [[فضیلت]] آیهای مانند "[[آیه]] آمن الرسول" سخن گفتهاند؛ البتّه بسیاری از [[آیات]] نامداری که در این مقاله از آنها بحث میشود [[شهرت]] ندارند و فقط یک یا چند نفر از دانشوران این نامگذاری را داشتهاند. با جستوجوهای انجام شده، مجموع این [[آیات]]، به بیش از صد و هفتاد [[آیه]] میرسد که در همین مقاله به ترتیب الفبا به آنها پرداخته میشود و آیاتی که بیش از یک نام دارند، به نامی که از [[شهرت]] بیشتری برخوردار است، ارجاع میگردد. شایان ذکر است که<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>: | ||
# تفصیل محتوایی هر یک از [[آیات]] نامدار در جای خود "مضافٌ الیه" بحث میشود؛ به طور مثال، محتوای مفصّل "[[آیه]] [[خمس]]"، "[[آیه]] فیء" و "[[آیه مباهله]]" در مدخلهای [[خمس]]، فیء و [[مباهله]] مورد بحث قرار میگیرد؛ از این رو در این مقاله، فقط به محتوای اجمالی [[آیات]] و نیز [[شأن نزول]] و [[فضیلت]] آنها پرداخته شده، از تبیین تفصیلی موضوع [[آیه]] پرهیز میگردد؛ البتّه در مواردی که [[جری]] و تطبیق در نامدار شدن آیهای نقش داشته باشد، به آن اشاره میشود<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>. | # تفصیل محتوایی هر یک از [[آیات]] نامدار در جای خود "مضافٌ الیه" بحث میشود؛ به طور مثال، محتوای مفصّل "[[آیه]] [[خمس]]"، "[[آیه]] فیء" و "[[آیه مباهله]]" در مدخلهای [[خمس]]، فیء و [[مباهله]] مورد بحث قرار میگیرد؛ از این رو در این مقاله، فقط به محتوای اجمالی [[آیات]] و نیز [[شأن نزول]] و [[فضیلت]] آنها پرداخته شده، از تبیین تفصیلی موضوع [[آیه]] پرهیز میگردد؛ البتّه در مواردی که [[جری]] و تطبیق در نامدار شدن آیهای نقش داشته باشد، به آن اشاره میشود<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>. | ||
# برخی [[آیات]] را با [[انتخاب]] جملههایی از خود [[آیه]] نامگذاری کردهاند؛ برای مثال از [[آیه]] ۲۹ [[سوره]] [[فتح]] به {{متن قرآن|لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ }}<ref>نهج الحق، ص۲۰۷.</ref> یا از [[آیه]] ۱۶۰ [[سوره]] انعام به {{متن قرآن|مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ}} یاد کردهاند<ref>نهج الحق، ص۲۰۰.</ref> که در این گونه موارد، این نامگذاری مورد توجّه قرار نگرفته است، جز سه [[آیه]] {{متن قرآن|آمَنَ الرَّسُولُ }}، {{متن قرآن|وَإِن يَكَادُ}} و {{متن قرآن|أَمَّن يُجِيبُ }} که به [[دلیل]] شهرت به آنها پرداخته شده است<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>. | # برخی [[آیات]] را با [[انتخاب]] جملههایی از خود [[آیه]] نامگذاری کردهاند؛ برای مثال از [[آیه]] ۲۹ [[سوره]] [[فتح]] به {{متن قرآن|لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ }}<ref>نهج الحق، ص۲۰۷.</ref> یا از [[آیه]] ۱۶۰ [[سوره]] انعام به {{متن قرآن|مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ}} یاد کردهاند<ref>نهج الحق، ص۲۰۰.</ref> که در این گونه موارد، این نامگذاری مورد توجّه قرار نگرفته است، جز سه [[آیه]] {{متن قرآن|آمَنَ الرَّسُولُ }}، {{متن قرآن|وَإِن يَكَادُ}} و {{متن قرآن|أَمَّن يُجِيبُ }} که به [[دلیل]] شهرت به آنها پرداخته شده است<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>. | ||