دیار: تفاوت میان نسخه‌ها

در [[فرهنگ]] [[فارسی]] معین نیز می‌نویسد: «واسط، اسم چند محل در [[عراق]] است و مهم‌ترین آنها شهری بوده است میان [[کوفه]] و [[بصره]]، که در حدود سال ۸۳ - ه. ق. به امر [[حجاج بن یوسف]] بنا گردید و در [[روزگار]] [[بنی امیه]] پایتخت عراق [[عجم]] بود... و چون فاصله این [[شهر]]، تا [[کوفه]] و [[بصره]] هر یک ۵۰ فرسنگ بود؛ آن را واسط نامیده بودند».

«به طوری که بسیاری از [[مفسران]] نقل کرده‌اند طایفه بنی قریظه و بنی نضیر که هر دو از طوائف [[یهود]] بودند و با هم [[قرابت]] نزدیک داشتند به خاطر [[منافع]] [[دنیا]] با یکدیگر به [[مخالفت]] برخاستند بنی نضیر به [[طایفه خزرج]] که از [[مشرکان مدینه]] بود پیوستند و بنی قریظه به طایفه [[اوس]] و در جنگ‌هائی که میان آن دو قبیله روی می‌داد، هر یک از اینها طایفه هم پیمان خود را کمک می‌کرد و از طایفه دیگر می‌کشت اما هنگامی که [[آتش]] [[جنگ]] فرو می‌نشست همه یهود جمع می‌شدند و دست به دست هم می‌دادند تا از طریق پرداختن [[فدیه]] [[اسیران]] خود را [[آزاد]] کنند و در این عمل استناد به [[حکم]] و [[قانون]] [[تورات]] می‌کردند در حالی که اولاً اوس و خزرج هر دو [[مشرک]] بودند و کمک به آنها جایز نبود و ثانیاً، همان قانونی که [[دستور خدا]] را داده بود، دستور خودداری از قتل را نیز صادر کرده بود»<ref>تفسیر نمونه، ج۱، ص۳۸۴.</ref>.

در صافی از کافی از [[صادقین]]{{ع}} منقولست که فرمودند آنها [[اهل]] شهری از شهرهای [[شام]] بودند و آنان هفتاد هزار [[خانواده]] بودند که هر چند گاه یک نوبت [[مرض]] [[طاعون]] متوجه آنان می‌شد (و عده‌ای را از بین می‌برد) این بود که [[مردم]] آن سامان هرگاه [[احساس]] ظهور آن مرض می‌نمودند [[ثروتمندان]] و اقویایشان می‌گریختند و از [[شهر]] بیرون می‌شدند (و به محل دیگری [[پناه]] می‌بردند) اما [[فقرا]] و [[مستمندان]] به جهت ضعفشان نیروی فرار نداشتند و در شهر می‌ماندند و از این رو [[موت]] و [[مرگ]] در میان آنها بسیار بود و در میان کسانی که بیرون رفته بودند کم، پس کسانی که گریخته بودند می‌گفتند اگر ما هم در شهر مانده بودیم بسیاری از ما می‌مردند و کسانی که در شهر بودند می‌گفتند اگر ما هم چون [[توانگران]] رفته بودیم مرگ در میان ما کمتر بود. مدت‌ها به این کیفیت گذراندند سپس [[اجماع]] کردند بر اینکه از این پس هرگاه ظهور و بروز [[طاعون]] را نمودند همه از [[غنی]] و [[فقیر]] بیرون روند و کسی را در [[شهر]] وانگذارند. آن بود که [[احساس]] آن [[مرض]] کردند همه از طاعون گریختند از [[ترس]] [[مرگ]] تا در [[شهرها]] و قراء پراکنده شوند در بین آنکه می‌رفتند عبورشان به شهری ویران افتاد که عده‌ای از اهالی آن شهر را هم طاعون کشته بود و مابقی هم جلای [[وطن]] نموده بودند آنان در آن شهر نیمه ویران فرود آمدند و [[منزل]] کردند چون مطمئن شدند و بار گشودند [[خداوند عزوجل]] به آنها فرمود همه‌تان بمیرید در آن [[ساعت]] همه بمردند و [[جان]] سپردند و مدت‌ها اجساد آنها روی [[زمین]] ماند تا به جز استخوان‌های پوسیدهی آنان نماند و چون آن شهر ویران در کنار راه قرار داشت راهگذران آن استخوان‌ها را جمع نمودند و در موضعی ریختند پس گذشت بر آنان [[پیغمبری]] از [[بنی اسرائیل]] که او را [[حزقیل]] می‌گفتند چون نظر آن [[پیغمبر]] بر آن استخوان‌ها افتاد گریان شد و عرض کرد پروردگارا اگر [[صلاح]] می‌دانی ممکن است این [[مردگان]] را [[الساعه]] زنده فرمائی....

برای تبیین مدلول آیه‌ها ناچاریم از [[تفسیر نمونه]] نیز سخن بگوییم. برخی از [[علما]] در [[شأن نزول آیه]] ۲۴۳ می‌نویسند: «در یکی از شهرهای «[[شام]]» [[بیماری]] طاعون راه یافت و با سرعتی عجیب و سرسام‌آور، [[مردم]] یکی پس از دیگری از [[دنیا]] می‌رفتند در این میان عده‌ای به این [[امید]] که شاید از چنگال مرگ رهائی یابند آن محیط و دیار را ترک گفتند از آنجا که آنها پس از فرار از محیط خود و [[رهایی]] از مرگ در خود احساس [[قدرت]] و استقلالی نموده و با نادیده گرفتن [[اراده الهی]] و چشم دوختن به عوامل طبیعی دچار [[غرور]] شدند، [[پروردگار]] آنها را در همان بیابان با همان [[بیماری]] نابود ساخت.... مدت‌ها از این جریان گذشت و «[[حزقیل]]» یکی از [[پیامبران بنی اسرائیل]]، از آنجا عبور نمود و از [[خدا]] خواست آنها را زنده کند، [[خداوند]] دعای او را [[اجابت]] نمود و آنها به [[زندگی]] باز گشتند».

برخی از [[علما]] گویند: «در [[تفسیر مجمع البیان]] گوید [[پیغمبری]] که در این آیه به او اشاره شده «اشموئیل» است که در [[زبان عربی]] «اسمعیل» گفته می‌شود». ایشان نظر خود را نیز اعلام می‌دارند: «این معنی را [[اهل سنت]] نیز نقل کرده‌اند و [[شموئیل]] همان است که در کتب [[عهدین]] به لفظ [[سموئیل]] ضبط شده است»<ref>علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۲، ص۴۱۸.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۴۸۲.</ref>

[[قوم ثمود]] قومی بودند که پس از [[قوم عاد]] می‌زیستند. در [[قرآن]] سه بیان متفاوت برای [[هلاکت]] آنان قید شده است: آنان با [[صاعقه]]، بانک آسمانی و [[زلزله]] از بین رفتند. [[صیحه]] به تعبیر برخی از [[علما]] «صدای وحشتناک صاعقه» است<ref>آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۹، ص۱۹۸.</ref>. می‌توان گفت قوم ثمود را صاعقه وحشتناکی فرا گرفت و به دنبال آن زلزله مهیبی خانه‌های مستحکم‌شان را فرو ریخت.

برخی از [[علما]] در [[تفسیر]] این آیه می‌فرمایند: «در بعضی از [[روایات]] می‌خوانیم که [[مسلمانان]] در [[مکه]] بودند، [[مشرکان]] پیوسته آنان را [[آزار]] می‌دادند و مسلمانان کتک خورده با سر‌های شکسته [[خدمت]] [[پیامبر]] می‌رسیدند [[شکایت]] می‌کردند (و تقاضای [[اذن جهاد]] داشتند) اما پیامبر به آنها می‌فرمود: [[صبر]] کنید، هنوز دستور [[جهاد]] به من داده نشده است»<ref>آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۱۲۷.</ref>.