امنیت اعتقادی: تفاوت میان نسخه‌ها

۷٬۷۵۵ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۱ اوت ۲۰۲۳
 
(۱۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۲: خط ۲:
| موضوع مرتبط = امنیت
| موضوع مرتبط = امنیت
| عنوان مدخل  =  
| عنوان مدخل  =  
| مداخل مرتبط =  
| مداخل مرتبط = [[امنیت اعتقادی در قرآن]]
| پرسش مرتبط  =
| پرسش مرتبط  =
}}
}}


== مقدمه ==
== مقدمه ==
[[امنیت در عقیده]] و [[ایمان]]، به دو جنبه درونی و بیرونی قابل تقسیم است:
قرآن با تکیه بر اختیاری بودن عقیده که امری درونی و [[باطنی]] و به دور از [[امر و نهی]] و به اصطلاح جعل است، می‌‌کوشد تا بر اصلی عقلایی به عنوان [[آزادی عقیده]] مهر [[تأیید]] و امضا نهد<ref>سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref>. عقیده، یعنی باوری که در درون [[آدمی]] شکل می‌‌گیرد و [[بینش]] و نگرش او را شکل و جهت می‌‌بخشد. [[ایمان]] و عقیده از اموری نیست که بتوان آن را به [[اجبار]] و [[زور]] [[تغییر]] داد ولی می‌‌توان با ایجاد موانع از شکل‌گیری درست آن جلوگیری به عمل آود و یا با ایجاد فضایی [[مسموم]] و [[آلوده]] عقیده جدیدی را بر انسان [[تحمیل]] کرد. اینکه در گزاره‌های حقوق بشری [[سخن]] از آزادی عقیده شده به این معناست که فضای سالمی برای افراد [[جامعه]] فراهم آید تا هر کس بتواند با توجه به راه‌های [[شناختی]] و ابزارهای [[معرفتی]]، راهی را [[انتخاب]] و برگزیند. در برخی از [[جوامع]] با ابزارهائی چون [[رسانه‌ها]] و [[تبلیغات]] [[مسموم]] و بستن دیگر راه‌های [[شناختی]]، توده [[مردم]] را بر [[عقاید]] خاصی سامان می‌‌دهند و به راهی خاص می‌‌کشانند. از این رو گفته شده که در شخصیت‌سازی [[انسان]] عواملی چون [[زمان]] و مکان ([[اجتماع]]) و [[خون]] تأثیر مستقیم دارد. در [[قرآن]] نیز به این نکته اشاره شده که در زمان [[حضرت نوح]] {{ع}} [[جامعه]] به چنان جایگاهی رسیده بود که مردم و [[فرزندان]] از انتخاب به دور بودند و نمی‌توانستند راه دیگری غیر از آنچه جامعه تحمیل می‌‌کند انتخاب کنند. این فقدان یا به جهت از میان رفتن [[حق]] انتخاب و یا از میان بردن شرایط انتخاب راه‌های دیگر بوده است. براین اساس حضرت نوح {{ع}} می‌‌فرماید: «این جامعه جز فرزندان [[فاسق]] و نابکار نزایند»<ref>سوره نوح ، آیه ۲۷.</ref>.


=== جنبه درونی (همراهی با [[آرامش]] [[اطمینان]]) ===
[[امنیت]] و [[عقیده]] و آزادی در انتخاب، با فراهم آوری بسترهایی چون تضارب [[افکار]] و آراء و حق انتخاب و نیز حق [[آزادی بیان]] فراهم می‌‌آید. جامعه‌ای که [[انسان‌ها]] در آن از آزادی بیان برخوردار نباشند نمی‌تواند دارای [[آزادی عقیده]] باشد؛ زیرا از آراء و افکار دیگران [[آگاه]] نمی‌شود و حق انتخاب عقیده از او سلب می‌‌گردد. بنابراین آزادی بیان به عنوان اصل اساسی برای آزادی عقیده مطرح است. اگر همه از بیان عقاید خود ممنوع شوند و تنها یک عقیده به عنوان عقیده [[حاکم]] در جامعه از حق بیان برخوردار باشد، آن جامعه از حق آزادی عقیده [[محروم]] خواهد شد. در [[جامعه اسلامی]] حق و باطل دیدگاه‌های خود را بیان می‌‌کنند و [[رشد]] و [[گمراهی]] تبیین می‌‌گردد<ref>سوره بقره، آیه ۲۵۶ و نیز سوره کهف، آیه ۲۹.</ref> و این فرصت به مردم داده می‌‌شود تا خود با [[عقل]] و [[اندیشه]]، نیکوترین و سالم‌ترین عقیده و نگرش را به عنوان [[اعتقادات]] و [[باور]] خود بپذیرند<ref>سوره زمر، آیه ۱۷ و ۱۸ و سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref>. امان دادن به مخالفان و [[مشرکان]] برای بیان [[اعتقادات]] از این روست تا فرصت برای [[انتخاب]] [[آزاد]] [[عقیده]] برای همگان فراهم آید<ref>سوره توبه، آیه ۶.</ref>. البته این در شرایط طبیعی است، ولی اگر کسی بخواهد از این [[آزادی]] سوء استفاده کرده و [[جامعه]] را دچار [[بحران]] کند در این حالت است که اصل [[حکومتی]] و ثانوی به میان می‌‌آید و [[حکومت]] از [[ارتداد]] با بازتاب‌های ایجاد بحران هویتی در جامعه و یا ابراز [[عقاید]] بحران ساز جلوگیری به عمل می‌‌آورد. اما این به معنای آن نیست که عقیده و یا [[فکر]] و [[اندیشه]]‌ای بر جامعه [[تحمیل]] شود.
در این جنبه تأکید بر بُعد درونی و روانی امنیت اعتقادی است. امنیت اعتقادی در بعد درونی، به معنای [[احساس ایمنی]] و آرامش درونی ناشی از [[باورها]] و [[اعتقادات دینی]] است. امنیت اعتقادی زمانی شکل می‌گیرد که فرد یا [[جامعه]] به باورها و [[ارزش‌های دینی]] [[معتقد]] باشد و بر اساس آن [[زندگی]] کند.
 
[[آیات]] بسیاری از [[قرآن]] نشان دهنده آزادی و [[امنیت]] در بیان [[معتقدات]] و نقد و بررسی آنان است که به همین نمونه‌های یاد شده بسنده می‌‌شود.
 
امنیت عقیده و بیان به معنای [[حفظ]] [[شعایر]] و [[مناسک]] و [[آیین‌ها]] نیز هست. در برخی از [[آیات قرآن]] به پاسداشت و [[احترام]] به شعایر اشاره و تأکید شده است. در برخی از آیات نیز به امنیت مکان‌ها و زمان‌های خاصی اشاره شد و امنیت آن اصل اساسی و مهم شمرده شده است. [[تقدس]] [[مکه]] و [[کعبه]] و [[مسجدالحرام]] و حتی حرم مکه و نیز [[ماه‌های حرام]] در قرآن مورد تأکید است<ref>سوره حج، آیه ۴۰.</ref>. قرآن به طور خاص به مسئله تقدس و امنیت [[شهر مکه]] اشاره دارد<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. حتی این امنیت به گونه‌ای است که هرکس به آن پناه آورد در [[امان]] است و عرب پیش از اسلام نیز این [[سنت]] را رعایت می‌‌کردند و در مکه متعرض [[جان]] و [[مال]] [[مردم]] نمی‌شدند. قرآن درباره امنیت کسانی که در مکه وارد می‌‌شوند می‌‌فرماید: {{متن قرآن|وَمَن دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا}}<ref>«هر کس وارد آن شود در امنیت است»؛ سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>. افزون بر مکان‌های [[امن]]، قرآن به امنیت ماه‌های خاص نیز اشاره می‌‌کند و از ماه‌های [[ذی القعده]] و [[ذی الحجه]] و [[محرم]] و نیز [[رجب]] به عنوان‌های [[ماه حرام]] یاد کرده و به آنها [[تقدس]] داده است<ref>سوره توبه، آیه ۳۶ و ۳۷.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[نقش امنیت در نهضت حسینی (مقاله)|نقش امنیت در نهضت حسینی]].</ref>
 
== اقسام امنیت اعتقادی ==
[[امنیت]]  در [[عقیده]] و [[ایمان]]، به دو جنبه درونی و بیرونی قابل تقسیم است:
 
# جنبه درونی (همراهی با آرامش اطمینان)
# جنبه بیرونی (مصونیت در برابر تهدیدات و انحرافات)
 
=== جنبه درونی (همراهی با آرامش و اطمینان) ===
{{همچنین|آرامش|اطمینان}}
در این جنبه تأکید بر بُعد درونی و روانی امنیت اعتقادی است. امنیت اعتقادی در بعد درونی، به معنای احساس ایمنی و آرامش درونی ناشی از [[باورها]] و [[اعتقادات دینی]] است. امنیت اعتقادی زمانی شکل می‌گیرد که فرد یا [[جامعه]] به باورها و ارزش‌های دینی [[معتقد]] باشد و بر اساس آن [[زندگی]] کند.


برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های امنیت اعتقادی عبارت‌اند از:
برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های امنیت اعتقادی عبارت‌اند از:
# [[اعتقاد راسخ به خدا]] و [[اصول دین]]
# اعتقاد راسخ به خدا و [[اصول دین]]؛
# [[پایبندی به احکام]] و [[ارزش‌های الهی]]
# پایبندی به احکام و [[ارزش‌های الهی]]؛
# اطمینان به [[عدالت]] و [[رحمت خداوند]]
# اطمینان به [[عدالت]] و [[رحمت خداوند]]؛
# [[احساس آرامش]] در برابر [[سختی‌ها]] با [[توکل به خدا]]
# [[احساس آرامش]] در برابر [[سختی‌ها]] با [[توکل به خدا]]غ
# [[رضایت از قضا و قدر الهی]]
# رضایت از قضا و قدر الهی؛
# دوری از شبهات و [[تردیدهای اعتقادی]]
# دوری از شبهات و [[تردیدهای اعتقادی]].


امنیت اعتقادی منشأ اثرات مثبتی همچون [[آرامش روحی]]، [[امیدواری]]، [[هدفمندی]] در زندگی، مصونیت در برابر [[انحرافات اخلاقی]] و پایبندی به [[ارزش‌های اخلاقی]] است. تقویت امنیت اعتقادی در جامعه مستلزم [[ترویج]] [[معارف دینی]] و [[الگوسازی]] از سوی [[پیامبران]]، [[امامان]]، [[مراجع]] و [[رهبران دینی]] است.
امنیت اعتقادی منشأ اثرات مثبتی همچون [[آرامش روحی]]، [[امیدواری]]، [[هدفمندی]] در زندگی، مصونیت در برابر انحرافات اخلاقی و پایبندی به [[ارزش‌های اخلاقی]] است. تقویت امنیت اعتقادی در جامعه مستلزم ترویج [[معارف دینی]] و الگوسازی از سوی [[پیامبران]]، [[امامان]]، [[مراجع]] و [[رهبران دینی]] است.


=== جنبه بیرونی (مصونیت در برابر تهدیدات و [[انحرافات]]) ===
=== جنبه بیرونی (مصونیت در برابر تهدیدات و انحرافات) ===
{{همچنین|انحراف}}
در این جنبه تأکید بر حفظ اعتقادات در برابر تهدیدات و انحرافات است. هر [[انسانی]] باید از امنیت در عقیده برخوردار باشد. [[اسلام]] با [[راهزنان]] اعتقادات [[مردم]] برخورد شدید دارد و از آن به عنوان «ایجاد [[فساد در زمین]]» یاد می‌کند {{متن قرآن|الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ}}<ref>«(بدانید که) آشوب (شرک) از کشتار بدتر است» سوره بقره، آیه ۱۹۱.</ref>.<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱۳۱ و نامه ۵۳؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۷۳-۲۷۴؛ وسائل‌الشیعه، ج۱۱، ص۴۲۴؛ سفینةالبحار، ج۱، ص۴۱؛ تحریرالوسیله، ج۱، ص۴۹۱.</ref> و نخستین [[نشانه]] [[استضعاف]] را فشار و تأثیر عوامل اثرگذرانده در انحراف اعتقادی و یا موانع [[آزادی]] اعتقاد می‌داند که پاگرفتن این نوع استضعاف، مراحل [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، [[فرهنگی]] و نظامی را نیز به دنبال دارد<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص۳۲۳.</ref>.
در این جنبه تأکید بر حفظ اعتقادات در برابر تهدیدات و انحرافات است. هر [[انسانی]] باید از امنیت در عقیده برخوردار باشد. [[اسلام]] با [[راهزنان]] اعتقادات [[مردم]] برخورد شدید دارد و از آن به عنوان «ایجاد [[فساد در زمین]]» یاد می‌کند {{متن قرآن|الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ}}<ref>«(بدانید که) آشوب (شرک) از کشتار بدتر است» سوره بقره، آیه ۱۹۱.</ref>.<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱۳۱ و نامه ۵۳؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۷۳-۲۷۴؛ وسائل‌الشیعه، ج۱۱، ص۴۲۴؛ سفینةالبحار، ج۱، ص۴۱؛ تحریرالوسیله، ج۱، ص۴۹۱.</ref> و نخستین [[نشانه]] [[استضعاف]] را فشار و تأثیر عوامل اثرگذرانده در انحراف اعتقادی و یا موانع [[آزادی]] اعتقاد می‌داند که پاگرفتن این نوع استضعاف، مراحل [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، [[فرهنگی]] و نظامی را نیز به دنبال دارد<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص۳۲۳.</ref>.


خط ۲۸: خط ۴۲:
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100699.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
# [[پرونده: 1100699.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
# [[پرونده:11790.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[نقش امنیت در نهضت حسینی (مقاله)|'''نقش امنیت در نهضت حسینی''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


۱۲۹٬۶۲۱

ویرایش