(۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:
خط ۱:
{{امامت}}
#تغییر_مسیر [[فضل بن شاذان (ابهامزدایی)]]
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[فضل بن شاذان در معارف مهدویت]] - [[فضل بن شاذان در معارف و سیره رضوی]]</div>
==مقدمه==
[[ابومحمد فضل بن شاذان بن خلیل نیشابوری ازدی]]، معروف به [[ابن شاذان]]. از [[فقیهان]]، [[محدثان]] و [[متکلمان]] بزرگ [[شیعه]] در [[قرن سوم]] است و پدرش [[شاذان بن خلیل]] هم از محدثان [[امامیه]] و از [[شاگردان]] [[یونس بن عبدالرحمان]] بود.<ref>رجال النجاشی ۲/۱۶۸.</ref> گویا نام پدرش خلیل، و شاذان [[لقب]] اوست که به [[اشتباه]] بین شاذان و خلیل «ابن» گذاشتهاند.<ref>اختیار معرفة الرجال ۴۸۴ الایضاح ۴۵، مقدمه مصحح.</ref>
ابومحمد [[اهل]] [[نیشابور]] بود. از [[تاریخ]] ولادتش گزارشی به دست ما نرسیده است، اما از آنجا که از [[امام رضا]]{{ع}} بسیار [[روایت]] کرده و حتی یکی از کتابهایش را بر اساس آموختههایش از آن [[حضرت]] فراهم آورده<ref>من لا یحضره الفقیه ۱/ ۴۵۴ و ۵۲۲.</ref> که گویای [[توانایی]] [[علمی]] او در [[زمان]] [[امامت امام هشتم]] است، برمیآید که دست کم در حدود ۱۸۰هـ زاده شده باشد. آن گونه که از گزارشات کشّی بر میآید، ابن شاذان در [[نوجوانی]] و مدتی پس از [[مرگ]] [[هارون الرشید]] به همراه پدرش به [[بغداد]] آمد و در [[مسجد]] زیتونه، محله قطیعة الربیع بغداد نزد [[اسماعیل بن عباد]] به [[آموختن قرآن]] پرداخت<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۱۵، ۵۹۱ و ۵۹۲. گویا استاد قرائت او، اسماعیل بن عباد بصری بوده که در بغداد هم حضور داشته است تاریخ مدینة دمشق ۴۲/۴۶۸ و ۴۷۰.</ref> و سپس به [[کوفه]] رفت و در آنجا از مشایخی چون [[محمد بن ابی عمیر]]، [[عبدالرحمان بن ابی نجران]]، [[نصر بن مزاحم منقری]]، [[حسن بن علی وشّاء]]، [[حسن بن علی بن فضال]]،<ref>الغیبه (طوسی) ۱۶۲، ۱۶۳، ۱۷۷، ۱۸۵ و ۴۳۷.</ref> [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی]]، [[معمر بن خلاّد]]،<ref> الرشاد ۲/۳۷۴ و ۳۷۶.</ref> [[صفوان بن یحیی]]، [[حسن بن محبوب]] و [[محمد بن اسماعیل بن بزیع]] بهره جست.<ref>جامع الرواة ۲/۵.</ref> ابن شاذان به واسط نیز [[سفر]] کرده است.<ref>اختیار معرفة الرجال ۲۵۵.</ref>
[[شیخ طوسی]] او را در شمار [[اصحاب امام هادی]]{{ع}} و [[امام حسن عسکری]]{{ع}}آورده <ref>رجال الطوسی ۴۲۰ و ۴۳۴.</ref> و [[نجاشی]] او را [[راوی امام جواد]]{{ع}} هم ذکر کرده است.<ref>رجال النجاشی ۲/۱۶۸ رجال ابن داود ۲۷۲.</ref> [[ابن شاذان]] پس از سالها تحصیل و کسب [[معارف]] [[تشیع]] و به احتمال زیاد، [[تدریس]] و [[نگارش]] برخی از کتابهایش از [[عراق]] به [[نیشابور]] بازگشت. در زمانی که [[عبدالله بن طاهر]] بر [[خراسان]] حکومت میکرد، فضل را به جهت تشیع مورد [[تفتیش]] [[عقاید]] قرار داد و [[تبعید]] کرد، اما تبعیدگاه او بیان نشده است و شاید بیهق باشد که در پایان [[عمر]] از آنجا نیز گریزان شد.
وی یکی از [[عالمان شیعه]] امامی خراسان به شمار میرفت و کشّی از [[ارتباط]] دورادور او با [[امام هادی]]{{ع}} خبر داده است<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۳۹ ـ ۵۴۳.</ref>. برجستهترین جنبه [[علمی]] [[شخصیت]] فضل، تخصص وی در [[کلام]] است و از وی به عنوان متکلمی جلیلالقدر یاد کردهاند.<ref>رجال النجاشی ۲/۱۶۸ الفهرست (طوسی) ۱۲۴.</ref> [[محقق حلی]] نیز او را در شمار [[فقیهان]] درجه اول [[امامیه]] قرار داده است.<ref>خلاصة الاقوال ۱۳۳.</ref>
«ابومحمد» به عنوان [[راوی]]، در [[سلسله]] اسناد بسیاری از [[احادیث]] امامیه قرار گرفته و نجاشی به توثیق او تصریح کرده است.<ref> رجال النجاشی ۲/۱۶۸ معجم رجال الحدیث ۱۴/۳۰۹ ـ ۳۲۱.</ref> کسانی چون [[علی بن محمد بن قتیبه نیشابوری]]، [[محمد بن اسماعیل]] و [[عبدالله بن حمدویه]] از وی [[روایت]] کردهاند.<ref> جامع الرواة ۲/۵ و ۶.</ref> وی در اواخر عمر در بیهق بوده که [[خوارج]] در مناطق خراسان [[دست]] به [[آشوب]] زدند و او از [[ترس]] خوارج به نیشابور گریخت، اما در اثر سختیهای این [[سفر]]، در اواخر سال ۲۵۹هـ در بستر [[بیماری]] افتاد و در اوایل سال ۲۶۰هـ در نزدیکی نیشابور قدیم درگذشت و [[ابوعلی احمد بن یعقوب بیهقی]] بر او [[نماز]] گزارد<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۳۸ و ۵۴۳.</ref> و در همان جا به [[خاک]] سپرده شد. [[مقبره]] ابن شاذان هم اکنون در نزدیکی نیشابور کنونی باقی است.
[[نجاشی]] به نقل از [[یحیی بن زکریا کنجی]]، تألیفات [[فضل بن شاذان]] را ۱۸۰ کتاب میداند که تنها بخش اندکی از آنها به دست او و [[شیخ طوسی]] رسیده است. این آثار عبارتاند از: الامامة الکبیر الاربع مسائل فی الامامه [[الخصال]] فی الامامه المعیار و الموازنه فضل [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} معرفة الهدی و الضلاله [[القائم]]{{ع}} کتاب الرجعه [[اثبات الرجعه]] الملاحم السنن [[الفرائض]] الکبیر الفرائض الاوسط الفرائض الصغیر المسح علی الخفین الطلاق کتاب العروس (العین) الوعید و المسائل فی العالم و حدوثه الوعد و الوعید محنة الاسلام الاستطاعه مسائل فی العلم المسائل و الجوابات الاعراض و الجواهر العلل(علل مربوط به [[عبادات]] که از [[امام رضا]]{{ع}} شنیده است<ref> علل الشرائع ۱/۲۷۴ و ۲۷۵ عیون اخبار الرضا{{ع}} ۱/۱۰۶.</ref>) الایمان اللطیف الحسنی التعری و الحاصل المتعتین متعة النساء و متعة الحج حذو النعل بالنعل مسائل البلدان النجاح فی عمل [[شهر]] [[رمضان]] التنبیه فی الجبر و التشبیه النسبة بین الجبریة و البتریه الدیباج <ref>در این کتاب مسألههای گوناگون از کسانی چون [[ابوثور]] [[شافعی]] و اصفهانی گرد آورده و این عنوان، نامی است که [[شاگرد]] و [[راوی]] همه آثارش [[علی بن محمد بن قتیبه]] بر آن نهاده است</ref> التوحید فی (من) کتب [[الله]] المنزلة الاربعه (به گفته شیخ طوسی، این کتاب در ردّ [[یزید]] بن بزیع خارجی است) الرّد علی یمان بن [[رباب]] خارجی الرّد علی الاصّم الرّد علی المرجئه الرّد علی المثلثه الرّد علی الفلاسفه الرّد علی المنانیه الرّد علی الباطنیة و القرامطه الرّد علی البائسه النقض علی الاسکافی فی تقویة الجسم الرّد علی [[اهل]] التعطیل الرّد علی الدامغة الثنویه الرد علی الغلاة الرّد علی الغالیة المحمدیه تبیان اصل الضلاله الرّد علی [[محمد بن کرام]] الرّد علی [[احمد بن الحسین]] الرّد علی [[احمد بن یحیی]] الرّد علی الحشویه الرّد علی [[الحسن البصری]] فی التفضیل النقض علی [[ابیعبید]] فی الطلاق النقض علی من یدعی الفلسفة فی التوحید و الاعراض و الجواهر و الجزء (شاید با کتابهای الاعراض والجواهر و الرد علی الفلاسفه یکی باشد)<ref> رجال النجاشی ۲/۱۶۸ الفهرست (طوسی) ۱۲۴.</ref> [[یوم]] و لیله (که به [[رؤیت]] [[امام حسن عسکری]]{{ع}} رسیده و مورد [[تأیید]] آن [[حضرت]] قرار گرفته است)<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۳۸ و ۵۴۲.</ref> و الایضاح که با تحقیق [[محدث]] ارموی به چاپ رسیده است.
گفتنی است دو تن با نام [[فضل بن شاذان]] وجود دارد که یکی این [[نیشابوری]] و دیگری رازی است که گویا از [[عالمان اهل سنت]] میباشد.<ref> تاریخ الاسلام ۲۰/۱۴۹.</ref> همان گونه که [[شیخ طوسی]] این احتمال را مطرح کرده،<ref>الفهرست (طوسی) ۱۲۴.</ref> الندیم و بسیاری دیگر این دو را یکی پنداشته و هم [[شیعه]] و هم [[سنی]] خواندهاند، از این رو الندیم میگوید: هر دو گروه شیعه و [[حشویه]] ([[اهل سنت]]) فضل بن شاذان را از آن خود میدانند. آن گاه میافزاید که شرح حال فضل را به تناسب در شمار [[دانشمندان شیعه]] به تفصیل آورده است،<ref> الفهرست (الندیم) ۲۸۷.</ref> ولی متأسفانه در کتاب حاضر هیچ مطلبی وجود ندارد. همچنین [[عباس بن فضل بن شاذان]]، محدث سنی و پسر رازی است نه نیشابوری<ref>تاریخ الاسلام ۲۳/۲۷۰.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگنامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه مؤلفان اسلامی]] ج۱، ص ۶۱۴-۶۵.</ref>
== جستارهای وابسته ==
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: IM009687.jpg|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]
