←معناشناسی
| (۱۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
==فهرست== | |||
===مقدمه=== | |||
====معناشناسی==== | |||
=====معنای لغوی===== | |||
=====معنای اصطلاحی===== | |||
====فرق بین زکات و خمس==== | |||
====تاریخ تشریع زکات==== | |||
====سیره معصومان در بحث زکات==== | |||
===نگرش قرآنی و روایی=== | |||
===دیدگاه فقهی=== | |||
====مبحث اول: فقه خرد زکات==== | |||
=====نخست: زکات اموال===== | |||
======وجوب زکات====== | |||
# شروط عامه وجوب | |||
# شروط من تتعلق به الزکاة | |||
# شروط ما تتعلق به الزکاة | |||
======صرف زکات====== | |||
# من تصرف علیه الزکاة (مستحق زکات) | |||
# من یتولی صرف الزکاة | |||
# مطلب سوم | |||
=====دوم: زکات ابدان (زکات فطره)===== | |||
# وجوب زکات فطره | |||
# من یتعلق به الوجوب | |||
# مصارف و متولیان صرف | |||
====مبحث دوم: فقه کلان زکات==== | |||
=====نخست: جایگاه زکات در فقه کلان اقتصادی===== | |||
=====دوم: نقش زکات در نظام مالی دولت===== | |||
=====سوم: اختیارات دولت در گسترش قلمرو زکات===== | |||
=====چهارم: رابطه بین زکات نقدین و پول===== | |||
==الحياة ج۶== | |||
{{فهرست اثر}} | |||
* الفصل ۴۰: الزکاة الظاهرة | |||
* أ: الزکاة واهميتها التکليفية | |||
* ب: منع الزکاة يساوق الکفر | |||
* ج: الزکاة قربان لاهل الاسلام | |||
* د: من المصادر المالية للحکم الاسلامي | |||
* ه: الزکاة ودورها في اغناء البائسين | |||
* و: الزکاة ودورها في اعانة المحرومين على امرالدين | |||
* ز: الزکاة خطوة في طريق المؤاساة | |||
* ح: ما نعوا الزکاة لا يدخلون مساجد المسلمين | |||
* ط: لاصلاة مقبولة لمانع الزکاة بل ان مانع الزکاة لا يقيم الصلاة | |||
* ي: ما يؤخذ منه الزکاة | |||
* ايقاظ | |||
* تذييلات: | |||
* ۱. التعجيل في اداء الزکاة | |||
* ۲. تارک الزکاة کما نعها | |||
* ٣. مانع الزکاة لايموت مسلماً | |||
* ۴. مانع الزکاة سارق | |||
* ۵. مانع الزکاة ملعون | |||
* ۶. الزکاة ودورها في دعم «مبدأ المساواة». | |||
* نظرة إلى الفصل | |||
* - الحصيلة | |||
* - تذييل | |||
* الفصل ۴۱: الزکاة الباطنة | |||
* أ: الحقوق العامة سوي الزکاة | |||
* ب: الحق المعلوم | |||
* ج: على قدر الطاقة | |||
* د: تقوية الضعفاء الاقتصادية | |||
* ه: الزکاة الباطنة اکثر | |||
* و: لا حد للزکاة الباطنة | |||
* ز: مايسع الفقراء ويغنيهم | |||
* ح: اهل القري ومسؤولية اکل منهم بالنسبة إلى الآخرين | |||
* ط: صدق المحرومين والخوف منه | |||
* ي: الخطر في ترک اداء الحقوق | |||
* يا: الحجة العظيمة على الموسرين | |||
* يب: مانع الحقوق المالية اول من يدخل النار | |||
* موقف هام (۱) : ابوذر الغفاري في معترک الدفاع عن المحرومين، والرد الحازم على کثرة الامتلاک | |||
* موقف هام (۲): حبيب بن مظاهر الاسدي وسليمان بن صرد الخزاعي في اقتفاء جليل | |||
* تذييلان: | |||
* أ: لکل شيء زکاة | |||
* ١. زکاة البدن | |||
* ٢ . زکاة الجاه | |||
* ٣. زکاة الجمال | |||
* ۴. زکاة الحلم | |||
* ۵. زکاة الشجاعة | |||
* ۶. زکاة الشرف | |||
* ۷. زکاة الصحة | |||
* ۸. زکاة العقل | |||
* ۹. زکاة العلم | |||
* ۱۰. زکاة القدرة | |||
* ۱۱. زکاة الظفر | |||
* ۱۲. زکاة اليسار والنعمة | |||
* ب: على کل جزء من اجزاء البدن زکاة: | |||
* ١. زکاة العين | |||
* ٢. زکاة الاذن | |||
* ٣. زکاة اللسان | |||
* ۴. زکاة اليد | |||
* ۵. زکاة الرجل | |||
* نظرة إلى الفصل | |||
* - (اشارة إلى عدة من اقسام الفقر، وهي خمسة عشر قسماً) | |||
* - تذييل هام | |||
* - إنباه هام | |||
* - بحث وتوجيه | |||
{{پایان فهرست اثر}} | |||
==ح نبوی ج۶== | |||
{{فهرست اثر}} | |||
* الفصل السابع الزكاة | |||
* ۷ / ۱ فضل أداء الزكاة | |||
* ۷ / ۲ دور الزكاة في نماء المال | |||
* ۷ / ۳ كفر مانع الزكاة | |||
* ۷ / ۴ عقاب مانع الزكاة | |||
{{پایان فهرست اثر}} | |||
==الدليل التصنيفي== | ==الدليل التصنيفي== | ||
{{فهرست اثر}} | {{فهرست اثر}} | ||
===اجمالی=== | ===اجمالی=== | ||
* ۳:۲ الزكاة والصدقات | * ۳:۲ الزكاة والصدقات | ||
| خط ۸۵: | خط ۱۹۲: | ||
* ۳:۹:۳:۳:۲ شراء الصدقة | * ۳:۹:۳:۳:۲ شراء الصدقة | ||
* ۴:۹:۳:۳:۲ ورائة الصدقة | * ۴:۹:۳:۳:۲ ورائة الصدقة | ||
{{پایان}} | {{پایان فهرست اثر}} | ||
{{ | |||
== فلسفه و اهمیت زکات== | |||
در [[روایات]] بر اهمیت و فلسفه زکات به گونههای مختلف اشاره شده است. در [[وصیت نامه امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} میخوانیم که [[پرداخت زکات]] باعث خاموش شدن [[خشم خداوند]] است <ref>وسائل الشیعه، ج۶، ص۱۰: {{متن حدیث|اللَّهَ اللَّهَ فِي الزَّكَاةِ، فَإِنَّهَا تُطْفِئُ غَضَبَ رَبِّكُمْ}}.</ref>. | |||
در کتاب شریف [[نهج البلاغه]] در فلسفه زکات آمده است: «[[خداوند تعالی]] روزی تهیدستان را در مالهای [[توانگران]] قرار داده است. پس [[فقیر]]، گرسنه نشود جز آنچه توانگر منع نماید و خداوند تعالی توانگران را از این، بازخواست کند»<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ فَرَضَ فِي أَمْوَالِ الْأَغْنِيَاءِ أَقْوَاتَ الْفُقَرَاءِ فَمَا جَاعَ فَقِيرٌ إِلَّا بِمَا مُتِّعَ بِهِ غَنِيٌّ وَ اللَّهُ تَعَالَى [جَدُّهُ] سَائِلُهُمْ عَنْ ذَلِكَ}}؛ وسائل الشیعه، ج۶، ص۱۵؛ نهج البلاغه، فیض الاسلام، حکمت ۳۲۰، ص۱۲۴۲.</ref>؛ | |||
در برخی [[نسخههای نهج البلاغه]]<ref>نهج البلاغه، صبحی صالح، ترجمه شهیدی، حکمت ۳۲۸.</ref> و در شرحهای [[ابن میثم]]<ref>ابن میثم شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۴۰۵. از معنایی که ذکر شده معلوم میشود متن منع بوده؛ ولی در چاپ کتاب متن را از نسخههای دیگر گرفتهاند.</ref> و [[ابن ابی الحدید]]<ref>شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج۱۹، حکمت ۳۳۴.</ref> آمده {{متن حدیث|بِمَا مُتِّعَ بِهِ غَنِيٌّ}}؛ یعنی [[گرسنگی]] فقیر از آن جهت است که توانگر از [[حقّ]] وی استفاده کرده است». در [[الاموال]] [[ابو عبید]] با تفاوتی [[مسند]] از [[ابو جعفر محمد بن علی]]{{ع}} نقل شده است که [[امام علی]]{{ع}} فرمود: «[[خداوند]] در [[اموال]] [[توانگران]] به مقداری [[حق]] [[واجب]] قرار داده که [[نیازمندان]] را کفایت کند. پس اگر گرسنه شدند یا عریان گردیدند یا گرفتار شدت [[فقر]] شدند به جهت امساک توانگران است. و بر [[خداوند تعالی]] است که [[اعمال]] توانگران را [[محاسبه]] و آنان را [[عذاب]] نماید». <ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَى أَغْنِيَاءِ فِي أَمْوَالِهِمْ مَا یَکْفِی الْفُقَراءَ فَإِنْ جَاعُوا أَوْ عَرُوا أَوْ جَهَدُوا فَبِمَنْعِ الْأَغْنِيَاءِ وَ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی أَنْ يُحَاسِبَهُمْ وَ یُعَذِّبَهُمْ}}؛ ابوعبید، الاموال، ص۷۰۹؛ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۸ به نقل از دعائم الاسلام.</ref>؛ | |||
مشابه این سخن در [[تاریخ]] [[بغداد]] به نقل از [[محمد حنفیه]] از [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده است: «خداوند در اموال توانگران به مقدار نیاز [[فقرا]] قرار داده. پس اگر به آنان نپرداختند تا این که گرسنه شدند و عریان گردیدند و یا گرفتار شدت فقر شدند. خداوند تعالی اعمال توانگران را محاسبه شدید مینماید و آنان را بسیار سخت عذاب میکند»<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ فِي أَمْوَالِ الْأَغْنِيَاءِ قَدْرَ مَا یَسَعَهُمْ فَإِنْ مَنَعُوهُمْ حَتَّی یَجُوعُوا وَ یَعْرُوا وَ یَجْهَدُوا یُحَاسِبْهُمُ اللهُ حِساباً شَدِيداً عَذِّبْهُمْ عَذَاباً نُكْراً}}؛ مصادر نهج البلاغه، ج۴، ص۲۵۲ به نقل از تاریخ بغداد، ج۵، ص۳۰۸ و (۱۴جلدی)، ج۲، ص۳۷۸.</ref>؛ | |||
این [[حدیث شریف]] [[تواتر اجمالی]] دارد و [[فلسفه]] [[زکات]] را بیان میکند که تأمین نیازهای عمومی فقرا بر عهده [[ثروتمندان]] است که با [[پرداخت زکات]] انجام میشود. بنابراین اگر با پرداخت زکات، نیازهای اولیه ایشان برآورده نشود توانگران در برابر آنها [[مسئول]] میباشند و باید پاسخگوی حق آنان باشند و گرنه خداوند [[برکت]] و [[نعمت]] خود را از آنان میگیرد. از علی{{ع}} نقل شده است که فرمود: «زمانی که [[زکات]] ندهند [[زمین]] برکت خود را در [[زراعت]]، میوه و معدنها منع مینماید»<ref>{{متن حدیث|إِذَا مَنَعُوا الزَّكَاةَ، مَنَعَتِ الْأَرْضُ بَرَكَتَهَا مِنَ الزَّرْعِ وَ الثِّمَارِ وَ الْمَعَادِنِ كُلَّهَا}}؛ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۱۵.</ref>؛ | |||
در وصایای [[پیامبر]]{{صل}} به علی{{ع}} [[منع زکات]] به منزله [[کفر به خدا]] معرفی شده است<ref>بحار الأنوار، ج۹۳، ص۱۳.</ref> که نشانگر اهمیت این [[فریضه الهی]] است. علی{{ع}} مانع الزکات را مشمول [[لعن خدا]] دانسته است:{{متن حدیث|لَعَنَ اللَّهُ مَانِعَ الزَّكَاةِ}}<ref>موسوعة علی بن ابی طالب{{ع}}، ص۲۱۲، به نقل از المصنف ابن ابی شیبه، ج۱، ص۱۳۱.</ref>؛ | |||
در رساله [[محکم و متشابه]] - گرچه در انتساب [[روایات]] آن به حضرت تردیدهایی است اما صاحب وسائل به آن [[اعتماد]] کرده است - حدود و شرایطی برای [[پرداخت زکات]] به نقل از [[امیر المؤمنین]]{{ع}} آورده شده: | |||
حدود [[زکات]] چهار چیز است: | |||
#[[شناخت]] زمانی که زکات [[واجب]] میشود؛ | |||
#قیمت؛ | |||
#موضعی که در آن است؛ | |||
#عدد و تعداد آن<ref>وسائل الشیعه، ج۶، ص۳۷ - ۳۸.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج3، ص 177 - 179.</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||