ضروری دین: تفاوت میان نسخه‌ها

{{ویرایش غیرنهایی}}

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[ضروری دین در قرآن]] | [[ضروری دین در حدیث]] | [[ضروری دین در فقه اسلامی]] | [[ضروری دین در کلام اسلامی]] | [[ضروری دین در فقه سیاسی]] </div>

: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[ضروری دین (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>

<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">

==لغت‌شناسی==

ضروری: [[بدیهی]]/ لازم؛ هر آنچه چاره‌ای از آن نیست([[اضطرار]]).

ضروری به معنای نخست، مقابل نظری در کلمات [[فقها]] با اضافه به [[دین]] و [[مذهب]] به کار رفته است<ref> الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص:۱۴؛ الحاشیة علی مدارک الاحکام، ج۱، ص:۳۰۷ و ۳۲۴.</ref>.

مراد از ضروری دین آن بخش از [[آموزه‌های دینی]] ـ اعم از اصول و [[فروع]] ـ است که ثبوت آن در دین مسلم و بدیهی است و نیازی به [[استدلال]] ندارد و هر [[مسلمانی]] ـ اعم از [[خواص]] و [[عوام]] ـ آن را می‌داند، مانند [[معاد]]، [[وجوب]] [[نماز]]، [[روزه]] و [[حج]].

مراد از ضروری مذهب اصول و فروع بدیهی و مسلم [[شیعه دوازده امامی]] است، از قبیل [[امامت]] [[امامان معصوم]]{{عم}}، [[مشروعیت]] [[متعه]] ([[ازدواج موقت]]) و [[حرمت]] [[قیاس]]<ref>مصابیح الظلام، ج۱، ص:۵۳؛ نتائج الافکار، ص:۱۷۹.</ref>. از [[احکام]] آن در باب‌های [[طهارت]]، شهادات و حدود[[سخن]] گفته‌اند.

شکی در وجوب [[تصدیق]] و اعتراف به ضروری دین؛ اعم از اصول و فروع نیست. چنان که شکی در تحقق [[کفر]] با [[انکار]] ضروری دین فی الجمله نمی‌باشد؛ لیکن [[اختلاف]] در این است که آیا انکار ضروری دین سببی مستقل برای تحقق کفر است، آن سان که انکار [[ربوبیت خدا]] و [[رسالت پیامبر]]{{صل}} چنین است، یا اینکه انکار ضروری سببی مستقل نیست، بلکه به جهت بازگشت آن به [[انکار رسالت]] [[رسول خدا]]{{صل}} و [[تکذیب]] آن [[حضرت]] موجب کفر می‌گردد؟ بنابر قول نخست، انکار ضروری مطلقاً موجب کفر است؛ انکار کننده عالم باشد یا [[جاهل]]. جاهل نیز قاصر باشد یا مقصّر، مگر آنکه احتمال برود انکار کننده به لحاظ تازه [[مسلمان]] بودن یا سکونت و نشو و نما در بلاد کفر، به ضروری بودن [[حکم]] جاهل بوده است، که در این صورت به گفته بسیاری، انکار ضروری موجب کفر نمی‌شود.<ref>تذکرة الفقهاء، ج۲، ص:۳۹۱ ـ ۳۹۲؛ ذکری الشیعة، ج۲، ص:۴۰۷؛ المهذب البارع، ج۱، ص:۵۰۱؛ کشف اللثام، ج۱۰، ص:۵۶۷؛ مدارک الاحکام، ج۵، ص:۷؛ مصابیح الظلام، ج۴، ص:۵۲۶؛ جواهر الکلام، ج۶، ص:۴۸ ـ ۴۹.</ref>

در مقابل، برخی [[انکار]] ضروری را سببی مستقل برای تحقق [[کفر]] ندانسته و گفته‌اند: در صورتی موجب کفر می‌شود که به انکار [[رسالت پیامبر]]{{صل}} و [[تکذیب]] او برگردد.<ref>مصباح الفقیه، ج۷، ص:۲۷۶ و ۲۸۴؛ القواعد الفقهیة (بجنوردی)، ج۵، ص:۳۷۱؛ فقه الشیعة، ج۳، ص:۱۱۱؛ نتائج الافکار، ص:۱۶۰.</ref>

برخی بین اصول و [[فروع دین]] تفصیل داده و انکار ضروری از [[اصول دین]] ـ همچون [[جسمانی]] بودن [[معاد]] ـ را مطلقا موجب کفر دانسته‌اند؛ اما در فروع دین بین [[جاهل قاصر و مقصر]] تفصیل داده و انکار ضروری از فروع دین را در صورت [[جهل]] از روی [[قصور]] موجب کفر ندانسته‌اند<ref>کتاب الطهارة (شیخ انصاری)، ج۵، ص:۱۴۱ ـ ۱۴۲؛ مصباح الهدی، ج۱، ص:۳۹۱.</ref>

==[[ضروری مذهب]]==

منکر ضروری مذهب، مانند [[امامت]] [[امامان معصوم]]{{عم}} یا غیر [[شیعه دوازده امامی]] است و یا [[شیعه]]. در فرض نخست در اینکه انکار آن موجب کفر و [[ارتداد]] وی می‌شود یا نه، [[اختلاف]] است. قول نخست به مشهور قدما نسبت داده شده است<ref>الحدائق الناضرة، ج۵، ص:۱۷۵.</ref> و قول دوم را به مشهور ـ مطلقا اعم از قدما و متأخران ـ نسبت داده‌اند.<ref>جواهر الکلام، ج۶، ص:۶۰.</ref>

در فرض دوم (منکر، شیعه باشد) به تصریح برخی انکار ضروری مذهب، همچون [[متعه]] یا [[وجود امام زمان]]{{ع}}، موجب ارتداد و کفر می‌شود<ref>مصباح الهدی، ج۱، ص:۳۹۰.</ref>.<ref>ر. ک. [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه ۱۴۴-۱۴۶.</ref>

==منابع==

 

 

 

[[رده:ضروری دین]]

[[رده:مدخل]]