←جستاری در مفهوم تحدیث از نگاه شیعه
(←پانویس) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
[[علامه امینی]] در [[تفسیری]] گسترده و شمولی که تبیینهای مختلف از محدث را در بر دارد، مینگارد: محدث کسی است که فرشته با او سخن میگوید بدون آنکه [[پیامبر]] باشد یا آنکه فرشته را ببیند، یا آنکه در او دانشی به طریق [[الهام]] و [[مکاشفه]] از [[مبدأ اعلی]] ایجاد شود، یا آنکه در قلبش از حقایقی که بر دیگران مخفی است پدید آید، یا معانی دیگری که ممکن است از آن [[اراده]] نمود.<ref>علامه امینی، ج ۹، ص۸۸.</ref> مرحوم [[سید شرف الدین]] در بیانی ناظر به مصادیق محدث در [[اهل سنت]]، قائل به پیوندی وثیق میان مسئله تحدیث و [[عصمت]] است به گونه ای که تحقق تحدیث را وابسته به برخورداری از عصمت میداند، نه آنکه تحدیث نشانه و سببی برای تحقق عصمتی هر چند محدود باشد<ref>در مقابل رک. المناوی، ج ۴، ص۶۶۵ -۶۶۴.</ref> وی میان تحدیث به نبی و دیگران تفاوت قائل است. مسئله تحدیث [[ملائکه]] با [[انبیا]] نزد [[شرف]] الدین، تکلم [[حقیقی]] ملائکه با پیامبر است، و تحقق تحدیث در مورد سایر [[معصومین]]، امری مجازی به معنای الهام حقیقیت توسط [[خدا]] به [[جانشین]] نبی است. در فرایند الهام، واقع برای شخص تحدیث شده مانند سپیدی صبح بدون هیچ گونه [[اشتباه]] و تردیدی آشکار میگردد، همانند آنجا که فرشتهای آن [[حقیقت]] را برایش از جانب [[خدا]] بازگو نماید. وی تأکید دارد در [[تحدیث]] به معصومینی غیر از [[انبیا]] تحدیث و تکلم [[حقیقی]] صورت نمیپذیرد بلکه القای صواب به [[روح]] و [[قلب]] او انجام مییابد. [[شرف]] الدین از جهت نتیجه، میان تحدیث به انبیا و [[اوصیا]] تفاوتی نمینهد، هر چند گونه حصول آن را در این دو [[شأن]]، متفاوت میبیند<ref>ص ۱۳۷-۱۳۵.</ref> [[علامه امینی]] همانند [[سید]] [[شرفالدین]] [[رؤیت]] [[ملائکه]] را [[مرز]] میان [[نبوت]] و [[محدث]] میداند.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]؛ [[حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت (مقاله)|حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت]]؛ [[آینه معرفت (نشریه)|فصلنامه آینه معرفت]]، شماره ۳۷، زمستان ۱۳۹۲، ص۱۵۰-۱۵۲.</ref> | [[علامه امینی]] در [[تفسیری]] گسترده و شمولی که تبیینهای مختلف از محدث را در بر دارد، مینگارد: محدث کسی است که فرشته با او سخن میگوید بدون آنکه [[پیامبر]] باشد یا آنکه فرشته را ببیند، یا آنکه در او دانشی به طریق [[الهام]] و [[مکاشفه]] از [[مبدأ اعلی]] ایجاد شود، یا آنکه در قلبش از حقایقی که بر دیگران مخفی است پدید آید، یا معانی دیگری که ممکن است از آن [[اراده]] نمود.<ref>علامه امینی، ج ۹، ص۸۸.</ref> مرحوم [[سید شرف الدین]] در بیانی ناظر به مصادیق محدث در [[اهل سنت]]، قائل به پیوندی وثیق میان مسئله تحدیث و [[عصمت]] است به گونه ای که تحقق تحدیث را وابسته به برخورداری از عصمت میداند، نه آنکه تحدیث نشانه و سببی برای تحقق عصمتی هر چند محدود باشد<ref>در مقابل رک. المناوی، ج ۴، ص۶۶۵ -۶۶۴.</ref> وی میان تحدیث به نبی و دیگران تفاوت قائل است. مسئله تحدیث [[ملائکه]] با [[انبیا]] نزد [[شرف]] الدین، تکلم [[حقیقی]] ملائکه با پیامبر است، و تحقق تحدیث در مورد سایر [[معصومین]]، امری مجازی به معنای الهام حقیقیت توسط [[خدا]] به [[جانشین]] نبی است. در فرایند الهام، واقع برای شخص تحدیث شده مانند سپیدی صبح بدون هیچ گونه [[اشتباه]] و تردیدی آشکار میگردد، همانند آنجا که فرشتهای آن [[حقیقت]] را برایش از جانب [[خدا]] بازگو نماید. وی تأکید دارد در [[تحدیث]] به معصومینی غیر از [[انبیا]] تحدیث و تکلم [[حقیقی]] صورت نمیپذیرد بلکه القای صواب به [[روح]] و [[قلب]] او انجام مییابد. [[شرف]] الدین از جهت نتیجه، میان تحدیث به انبیا و [[اوصیا]] تفاوتی نمینهد، هر چند گونه حصول آن را در این دو [[شأن]]، متفاوت میبیند<ref>ص ۱۳۷-۱۳۵.</ref> [[علامه امینی]] همانند [[سید]] [[شرفالدین]] [[رؤیت]] [[ملائکه]] را [[مرز]] میان [[نبوت]] و [[محدث]] میداند.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]؛ [[حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت (مقاله)|حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت]]؛ [[آینه معرفت (نشریه)|فصلنامه آینه معرفت]]، شماره ۳۷، زمستان ۱۳۹۲، ص۱۵۰-۱۵۲.</ref> | ||
==[[شیوه]] و نشانههای تحدیث == | |||
در دسته ای از [[احادیث شیعه]] برای بیان نشانه محدث بودن از تعبیر {{متن حدیث|النکت فی القلب و النقر فی الاسماع}} استفاده شده است و در برخی [[روایات]] از [[الهام]] نام بردهاند. [[نقر]] در لغت به معنای کوبیدن و اثر گذاشتن به کار رفته است<ref>قرشی، ج ۷، ص۱۰۴؛ راغب اصفهانی، ص۸۲۱؛ فراهیدی، ج ۵، ص۱۴۴؛ طریحی، ج ۳، ص۵۰۱.</ref> که در جهت مادی و [[معنوی]] متناسب با آن افاده معنا میکند<ref>مصطفوی، ج ۱۲، ص۲۱۹.</ref>، [[نکت]] نیز به معنای اثر و نکته و نقطه ای است که در شیء ایجاد و حادث میشود<ref>فراهیدی، ج ۵، ص۳۳۹؛ ابن منظور، ج ۲، ص۱۰۱.</ref>. برخی روایات به تقسیم [[علم]] و [[آگاهی]] [[پیشوایان شیعه]] پرداخته و [[علوم]] ایشان را به سه گونه تقسیم نمودهاند. از همین رو [[علوم امام]] را با ملاحظه مجموعه روایات میتوان به علم و آگاهی از گذشته، آگاهی و [[شناخت]] از حال و [[معرفت]] و [[علم به آینده]] تقسیم و میان آنها تمایز نهاد. علم روزانه یا به تعبیر روایات "[[علم حادث]]"، که آگاهی از زمان حاضر است با تعبیر، "نکت (یا [[قذف]] فی القلوب و [[نقر]] فی الاسماع" بیان شده است. از این رو [[نکت]] و نقر در [[روایات]] از [[مجاری علم]] [[امام]] به حوادث و وقایع [[زمان]] حال دانسته شده است. مجری و انجامدهنده نکت و نقر [[ملائکه]] معرفی شدهاند.<ref>راوندی، ج ۲، ص۸۳۰ شیخ مفید، ص۲۸۷ و ۳۲۸؛ صفار، ص۳۲۴ و ۳۶۸.</ref> [[برید بن معاویه عجلی]] از [[امام باقر]]{{ع}} در تبیین [[محدث]] نقل میکند: {{عربی|"و المحدث الذی یسمع الکلام کلام الملائکه و ینقر فی اذنیه و ینکت فی قلبه"}}. شنیدن [[کلام]] ملائکه با نقر در [[اذن]] در روایات مرداف یکدیگر قرار داده شده است و این دو در [[تفسیر]] هم یا به جای یکدیگر به کار رفته است، همانند: {{عربی|"النقر فی الاسماع حدیث الملائکه نسمع کلامهم و لانری اشخاصهم"}}<ref>شیخ مفید، ج ۲، ص۱۸۶.</ref>، یا این عبارت: {{عربی|"أما النقر فی الأسماع فانه من الملک"}}<ref>صفار، ص۳۱۸؛ مجلسی، ج۲۶، ص۶۰.</ref> کیفیت شنیدن صدای [[فرشته]]، نه همانند شنیدن سخنان روزمره، بلکه تجلی و تحققی یک باره همانند افکندن زنجیری در ظرف دانسته شده است. جملاتی مانند {{عربی|"فیسمع طنینة کطنین الطست"}}<ref>شیخ مفید، ص۲۸۷؛ صفار، ص۳۲۴ و ۳۷۳.</ref> {{عربی|"یسمع الصوت مثل صوت السلسله فی الطست"}}<ref>طوسی، ص۴۰۷؛ صفار، ص۲۳۲.</ref> در توصیف نحوه شنیده شدن صدای ملائکه به کار رفته است. این امر از جهت [[القاء]] همانند [[نکت در قلب]] توصیف شده است که یک باره انجام میپذیرد، نه به تدریج و به صورت طولانی. | |||
در مورد ارتباط [[الهام]] و [[تحدیث]] باید گفت، بر اساس [[روایت]] [[شیخ مفید]]، [[علم]] و [[آگاهی]] که توسط [[قلب]] [[انسان]] [[درک]] میگردد الهام و تأثیرپذیری و [[معرفتی]] که توسط دستگاه شنیداری محقق میگردد، تحدیث دانسته شده است<ref>شیخ مفید، ج ۲، ص۱۸۶.</ref> با این بیان، همپوشی و [[تساوی]] مفاهیم نکت فی القلب و الهام که در برخی دیگر از روایات بیان شده است روشن میشود. مطلبی که در قلب امام آشکار و درک میگردد از آن به الهام نام برده میشود یا آنچه امام توسط گوش خود [[درک]] میکند و میشنود که [[حدیث]] [[ملائکه]] نامیده شده نیز به واسطه [[فرشته]] انجام میگیرد.<ref>رک. شیخ مفید، ج ۲، ص۱۸۶؛ کلینی، ج ۱، ص۲۶۴؛ صفار، ص۳۱۸ و ۳۶۸؛ شیخ مفید، ص۲۳۸؛ مجلسی، ج۲۶، ص۸۲.</ref> بر این اساس میتوان گفت، در دستگاه [[معرفتی]] [[شیعه]]، آموزه [[الهام]] یا ({{متن حدیث|نکت فی القلب}}) و آموزه [[تحدیث]] یا ({{عربی|"نقر فی الاسماع"}}) دو مجرای تحقق [[آگاهی]] و دو شیوه برای [[رهیافت]] [[امام]] به [[حقیقت]] است که گاه از مجموع این دو به تحدیث یاد شده است.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]؛ [[حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت (مقاله)|حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت]]؛ [[آینه معرفت (نشریه)|فصلنامه آینه معرفت]]، شماره ۳۷، زمستان ۱۳۹۲، ص۱۵۲ و ۱۵۳.</ref> | |||
== دیدگاه [[فیض]] در مسئله [[تحدیث]] == | == دیدگاه [[فیض]] در مسئله [[تحدیث]] == | ||