←منابع
جز (جایگزینی متن - '{{یادآوری پانویس}} {{پانویس2}}' به '{{پانویس}}') |
(←منابع) |
||
| (۲۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[انقلاب در فقه سیاسی]] | پرسش مرتبط = }} | ||
== | == معناشناسی == | ||
انقلاب در لغت بهمعنای بازگشت از جهتی به جهت دیگر<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ج۵، ص۱۷.</ref>، دگرگونی چیزی از صورت آن<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۵، ص۱۷۱.</ref> و تحول<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۳۰۳.</ref> است و در اصطلاح [[قرآنی]] یعنی بازگشتن از راه و [[عقیده]]<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۲۱.</ref> یا [[ارتجاع]] (بازگشت به گذشته) <ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۱۲۹.</ref>. | |||
در اصطلاح جامعهشناسانه انقلاب در موردی به کار میرود که عمل ارادی در آن دخیل باشد، همچنین جزء دیگری هم در مفهوم این کلمه وجود دارد و آن تقدس و تعالی است. به هر دگرگونی انقلاب گفته نمیشود. ممکن است جامعهای عوض بشود به این معنی که از کمال به سمت [[نقص]] برود، یعنی [[سقوط]] کند. در این مورد لغت انقلاب به کار نمیرود. در انقلاب مفهوم کمالیابی و [[تکامل]] مندرج است. مفهوم [[اجتماعی]] انقلاب عبارت است از وضعی که با [[اراده]] از نقصان به کمال طی میشود برای رسیدن به وضعی بهتر. واژگون کردن وضع [[حاکم]] برای برقراری نظمی متعالیتر<ref>[[مرتضی مطهری]]، پیرامون انقلاب اسلامی، ص۱۱۰.</ref>. به عبارت دیگر انقلاب نوعی عصیان و [[طغیان]] است علیه نظم موجود و وضع حاکم به منظور برقراری نظم و وضعی مطلوب، لذا انقلاب مبتنی است بر نارضایتی و [[خشم]] از وضعی و [[آرزو]] و [[طلب]] برای وضعی بهتر. البته صرف نارضایتی و آرزوی وضعی دیگر کافی نیست. بلکه انکار و نفی وضع حاضر ضروری است یعنی تلاش و [[جهاد]] برای وضعی دیگر [[ضرورت]] دارد<ref>[[مرتضی مطهری]]، جمهوری اسلامی، ص۱۴۹.</ref>. | |||
==پانویس== | انقلاب در [[فقه]] از مطهرّات محسوب شده است. در باب انقلاب میگویند: {{عربی|کالخمر ینقلب خلا سواء کان بنفسه او بعلاج}}<ref>عروة الوثقی، باب مطهرات.</ref>. [[سید]] در مسأله ۵ مطهرات [[عروه]] میگوید: {{عربی|الانقلاب غیر استحاله، اذا لا تتبدل فیه الحقیقه النوعیه بخلافها و لهذا لا تطهر المتنجسات به و تطهر بها}}<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۱۶۸.</ref>. | ||
== انقلاب در [[قرآن]] == | |||
انقلاب در [[قرآن کریم]] عمدتاً به تحول درونی اطلاق شده است و به اقتضای موارد و موضوعات مختلف، بار ارزشی میگیرد. انقلاب منفی همان [[ارتجاع]] به گذشته و [[کفر]] است و انقلاب مثبت مانند: {{متن قرآن|قَالُوا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ}}<ref>«گفتند: (باکی نیست) ما به سوی پروردگارمان باز میگردیم» سوره اعراف، آیه ۱۲۵.</ref> است<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۱۲۹.</ref>. | |||
آیات {{متن قرآن|انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ}}<ref>«به (باورهای) گذشته خود باز میگردید؟» سوره آل عمران، آیه ۱۴۴.</ref>، {{متن قرآن|فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ}}<ref>«پس با نعمت و بخششی از خداوند بازگشتند» سوره آل عمران، آیه ۱۷۴.</ref>، {{متن قرآن|قَالُوا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ}}<ref>«گفتند: (باکی نیست) ما به سوی پروردگارمان باز میگردیم» سوره اعراف، آیه ۱۲۵.</ref>، {{متن قرآن|وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ}}<ref>«و آنان که ستم ورزیدهاند به زودی خواهند دانست که به کدام بازگشتگاه باز خواهند گشت» سوره شعراء، آیه ۲۲۷.</ref>، {{متن قرآن|وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ}}<ref>«و کارها را برای تو دگرگون ساختند» سوره توبه، آیه ۴۸.</ref>، {{متن قرآن|فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ}}<ref>«و میوهاش بر باد رفت و از (حسرت) مالی که در آن هزینه کرده بود دست بر دست میکوفت» سوره کهف، آیه ۴۲.</ref>، {{متن قرآن|قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا}}<ref>«گرداندن رؤیت را به آسمان، میبینیم پس رؤیت را به قبلهای که میپسندی خواهیم گرداند» سوره بقره، آیه ۱۴۴.</ref>، {{متن قرآن|وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ}}<ref>«و گردش تو را در میان سجدهگزاران (میبیند)» سوره شعراء، آیه ۲۱۹.</ref> در معنای لغوی بهکار رفته است<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۱۶۸.</ref>. | |||
در [[آیه]] {{متن قرآن|أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ}}<ref>«آیا اگر بمیرد یا کشته گردد به (باورهای) گذشته خود باز میگردید؟ و هر کس به (باورهای) گذشته خود باز گردد هرگز زیانی به خداوند نمیرساند؛ و خداوند سپاسگزاران را به زودی پاداش خواهد داد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۴.</ref>. مراد از "انقلاب [[علی]] اعقاب" در [[آیه شریفه]] [[رجوع]] به قهقرا و [[کفر]] بعد از [[اسلام]] است <ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۳۷.</ref>. و در [[آیه]] {{متن قرآن|لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلَادِ}}<ref>«جنب و جوش کافران در شهرها تو را نفریبد» سوره آل عمران، آیه ۱۹۶.</ref> تقلّب به معنای [[توسعه اقتصادی]] و تغییرات بازرگانی و تجاری مثبت آمده است. [[شأن نزول]] [[آیه شریفه]] [[مشرکان]] [[مکه]] بودند که در آسانی و [[آسایش]] [[زندگی]] میکردند و به [[تجارت]] و بازرگانی سودآور مشغول و از [[نعمت]] و [[ثروت]] بهرهمند بودند<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۴، ص۲۱۳.</ref>. برخی از [[مؤمنان]] به همین دلیل احساس سرگشتگی و [[حسرت]] میکردند<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۱۲۹.</ref>. | |||
خلاصه اینکه در [[قرآن کریم]] کلمه انقلاب مفهوم برگشتن و زیر و رو شدن را میفهماند و با [[رجوع]] فرق دارد. برگشتن سنگ از هوا رجوع هست، ولی انقلاب نیست<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۱۶۸.</ref>. | |||
==[[انقلاب]]<ref>Revolution.</ref>== | |||
«انقلاب» در لغت به معنای برگشتن، بازگردیدن، واژگون شدن و برگشتن از کاری و حالی و... آمده است<ref>علی اکبر دهخدا، لغتنامه، واژه «انقلاب».</ref>. این واژه در [[قرآن]] نیز به همان معانی لغوی به کار رفته است. [[شهید مطهری]] مینویسد: «انقلاب به حسب اصل لغت، به معنای زیرورو شدن یا پشت و رو شدن و نظیر این معانی است. [[قرآن مجید]] هم هرجا این کلمه را به کار برده، به همین مفهوم به کار برده است، نه به مفهوم اصطلاحی رایج آن در امروز»<ref>غلام رضا علی بابایی و بهمن آقایی، فرهنگ سیاسی، ص۱۲۱.</ref>. | |||
معنای اصطلاحی آن اندکی با معانی لغوی تفاوت دارد. واژه Revolution، از اصطلاحات [[اخترشناسی]] و نجومی است که از حرکتی «مکرر» و «دوری» حکایت میکند و به معنای «حرکت دورانی [[منظم]] و [[قانونمند]] [[ستارگان]]» بوده است. این واژه در [[قرن]] هفدهم میلادی برای نخستین بار به صورت یکی از اصطلاحات [[سیاسی]] به کار رفت، در حالی که به همان معنای اصلی خود نزدیک شد. امروزه بیشتر نویسندگان و [[دانشمندان]] سیاسی و [[اجتماعی]] در معنای اصطلاحی این واژه [[اتفاق نظر]] دارند و با تعبیرهای نه چندان متفاوت، مقصود واحدی را از آن در نظر میگیرند. انقلاب، به دو معنا به کار میرود که معنای نخست آن بسیار رایج و مورد اتفاق بوده، پیدایش معنای دوم، پس از معنای نخست است. | |||
در [[فرهنگ]] [[علوم اجتماعی]] در تعریف انقلاب آمده است که بیشتر نویسندگان، آن را در دو معنای اصطلاحی به کار میبرند: | |||
الف) تغییرات ناگهانی و بنیادی که در اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی روی میدهد؛ یعنی زمانی وقوع مییابد که [[حکومتی]] مستقر (و نیز یک [[نظام اجتماعی]] و [[حقوقی]]) به طور ناگهانی و گاه به طرزی خشونتآمیز به وسیله [[حکومت]] یا [[نظام]] جدیدی کنار زده میشود؛ ب) تغییراتی از نوع بنیادی و غیرسیاسی، هرچند تغییرات مورد بحث به کندی و بیخشونت روی داده باشد (اصطلاحهایی مانند انقلاب [[فرهنگی]]، انقلاب [[علمی]]، انقلاب [[هنری]] و حتی [[انقلاب]] جنسی در [[قرن]] ما، غالباً برای توصیف دگرگونیهای همه جانبه در حوزههای مختلف [[زندگی]] [[فرهنگی]] به کار برده میشوند)<ref>جولیوس گولد و ویلیام ل. کولب، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه جمعی از نویسندگان، ص۱۲۵.</ref>. | |||
اما [[شهید مطهری]] در تعریف خود از انقلاب، به معنای نخست اشاره کرده است: «انقلاب، عبارت است از [[طغیان]] و [[عصیان]] که [[مردم]] علیه [[نظم]] [[حاکم]] موجود برای ایجاد وضع و نظم مطلوب انجام میدهند؛ یعنی انقلاب از مقوله عصیان و طغیان است علیه وضع حاکم برای وضع دیگر»<ref>مرتضی مطهری، مجموعه آثار (آینده انقلاب اسلامی ایران)، ج۲۴، ص۱۳۹.</ref>. | |||
آرتور باوئر با توضیح بیشتر آورده است: | |||
[[انقلابها]] عبارتاند از تلاشهای موفق یا ناموفق که به منظور ایجاد تغییراتی در ساخت [[جامعه]] از طریق [[اعمال]] [[خشونت]] انجام میگیرند. بنابراین: | |||
[[انقلابها]] عبارتاند از تغییرات [[اجتماعی]]؛ | |||
انقلاب، نوع خاصی از [[تحول]] اجتماعی است که به سبب آن، عامل خشونت، در روابط صلحآمیز و عادی جامعه راه مییابد؛ | |||
انقلاب، به عنوان گونهای از [[رفتار سیاسی]] و یک مفهوم [[علمی]]، به ساخت جامعه مرتبط است؛ | |||
انقلاب، موجودیت اجتماعی [[بشر]] را در اساسیترین ارکان آن دستخوش [[تغییر]] میسازد<ref>چالمرز جانسون، تحول انقلابی، ترجمه حمید الیاسی، ص۱۷.</ref>. | |||
با توجه به تعریفهای یاد شده، میتوان گفت انقلاب، در معنای نخست، چند ویژگی به قرار ذیل دارد: | |||
#شامل تغییرات بنیادی یا ساختی و به عبارت دیگر، [[فروپاشی]] ساختارهای نظم موجود است؛ | |||
#این تغییرات، [[سیاسی]] و اجتماعی است؛ | |||
#از شیوه خشونتآمیز استفاده میکند؛ | |||
# تحول آن سریع و شدید است؛ | |||
# [[شورش]] و طغیان مردم یا جنبشی علیه [[نظام حاکم]] است؛ | |||
#جایگزینی نظامی به جای [[نظام]] دیگر است. | |||
انقلاب به معنای دوم (انقلاب فرهنگی، [[اقتصادی]] و...)، به تغییرات ساختی در خردهنظامها باز میگردد و میتواند جزئی از معنای [[اصلاحات]] قرار گیرد؛ چراکه این نوع تغییر همراه با برنامه، تدریجی و معمولاً بدون بهکارگیری خشونت صورت میپذیرد.<ref>[[مهدی محمدی صیفار|محمدی صیفار، مهدی]]، [[اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی (کتاب)|اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی]] ص ۲۹.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | |||
{{مدخل وابسته}} | |||
* [[مخالفت]] | |||
* [[شورش]] | |||
* [[اعتراض]] | |||
* [[خروج]] | |||
* [[آشوب]] | |||
{{پایان مدخل وابسته}} | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']] | |||
# [[پرونده:1100662.jpg|22px]] [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|'''فرهنگ مطهر''']] | |||
# [[پرونده:IM010602.jpg|22px]] [[مهدی محمدی صیفار|محمدی صیفار، مهدی]]، [[اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی (کتاب)|'''اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:اصطلاحات سیاسی]] | |||
[[رده: | |||