←توسعه در قرآن
(←مقدمه) |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
مفهوم توسعه به معنای امروزی آن اصطلاحی کاملاً نو بوده، نباید [[انتظار]] داشت که در [[قرآن]]، [[احادیث]] یا دانشهای سنتی درباره آن بحث مشخص و مستقلی آمده باشد، چنان که هیچ اصطلاح دیگری معادل دقیق آن یافت نمیشود، بلکه تنها میتوان با رویکرد [[اخلاقی]] و [[عقیدتی]]، برداشتهایی درباره مؤلفههای توسعه، پیشفرضها و زمینههای آن، راههای رسیدن به آن، عوامل مساعد و موانع و چالشهای فراروی آن و آثار و فواید آن ارائه کرد؛ یا آنکه برخی [[احکام فقهی]] [[اسلام]] درباره حوزههای توسعه را برشمرد که کم و بیش در نوشتههای معاصران به آنها اشاره شده است.<ref>[[مشتاق الحلو|الحلو، مشتاق]]، [[توسعه (مقاله)|مقاله «توسعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | مفهوم توسعه به معنای امروزی آن اصطلاحی کاملاً نو بوده، نباید [[انتظار]] داشت که در [[قرآن]]، [[احادیث]] یا دانشهای سنتی درباره آن بحث مشخص و مستقلی آمده باشد، چنان که هیچ اصطلاح دیگری معادل دقیق آن یافت نمیشود، بلکه تنها میتوان با رویکرد [[اخلاقی]] و [[عقیدتی]]، برداشتهایی درباره مؤلفههای توسعه، پیشفرضها و زمینههای آن، راههای رسیدن به آن، عوامل مساعد و موانع و چالشهای فراروی آن و آثار و فواید آن ارائه کرد؛ یا آنکه برخی [[احکام فقهی]] [[اسلام]] درباره حوزههای توسعه را برشمرد که کم و بیش در نوشتههای معاصران به آنها اشاره شده است.<ref>[[مشتاق الحلو|الحلو، مشتاق]]، [[توسعه (مقاله)|مقاله «توسعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | ||
==توسعه<ref>Development.</ref>== | |||
معنای لغوی آن، گشاد کردن و فراخ کردن است<ref>محمد معین، فرهنگ فارسی، ج۱، ص۱۱۶۵.</ref>، ولی در اصطلاح، مطالعه درباره توسعه، بیشتر به دهه ۱۹۵۰م باز میگردد. در فضای [[سیاسی]] آن دهه، به ویژه با حمایتهای [[مالی]] سخاوتمندانه بنگاههای آمریکایی، [[محققان]] [[علوم اجتماعی]] به صورت فعال به مطالعه پرداختند. به طور کلی پس از [[جنگ]]، سه تعریف از توسعه، نمود بیشتری دارد. | |||
تعریف نخست: ابتدا در مطالعات دهه ۱۹۵۰م، توسعه به معنای [[رشد اقتصادی]] دانسته و در قالب شاخصهایی مانند «[[تولید]] [[ناخالص]] ملی» و «افزایش درآمد سرانه ملی» اندازهگیری میشد؛ شاخصهایی چون «[[توانایی]] استخراج مواد زیرزمینی، [[خلاقیت]] و [[استقلال]] نسبی در تولید و ایجاد [[رفاه]] کافی برای افراد [[کشور]] در زمینه انرژی، درآمد و امور ضروری [[زندگی]] یا آهنگ افزایش درآمد ملی یا [[میزان]] تولید کالاها و خدمات در یک کشور»<ref>علی آقا بخشی و مینو افشاری، فرهنگ علوم سیاسی، ص۱۷۹.</ref>، ولی در این میان، برخی مانند مدیسون، هیکس و شومپیتر، میان توسعه و رشد اقتصادی تفاوت گذاشته، میگویند: | |||
به طور کلی، [[توسعه اقتصادی]] به بررسی [[مشکلات]] کشورهای توسعه نیافته میپردازد و رشد اقتصادی به بررسی مسائل کشورهای پیشرفته صنعتی. مدیسون، اقتصاددان آمریکایی، بین [[رشد]] و توسعه اقتصادی به این شکل تمایز قایل میشود: افزایش درآمد را در کشورهای پیشرفته، عموماً رشد اقتصادی و در کشورهای توسعه نیافته، توسعه اقتصادی مینامند. خانم هیکس، در این مورد مینویسد: مشکلات کشورهای توسعه نیافته، به توسعه منابع استفاده نشده مربوط هستند، هر چند [[منافع]] استفاده از آنها روشن است، در حالی که مشکلات کشورهای توسعه یافته با رشد اقتصادی ارتباط دارد. در این [[اقتصاد]]، منابع [[اقتصادی]] کاملاً مشخص شده و تا حد زیادی گسترش یافتهاند. شومپیتر میگوید: توسعه، عبارت است از: تغییرات مداوم و خودبهخودی در کشورهای در حال توسعه که بعد از [[استقلال سیاسی]]، [[تعادل]] اقتصادی موجود در اقتصاد را از دست دادهاند؛ در حالی که رشد، عبارت است از تغییرات آرام و تدریجی در شرایط [[اقتصادی]] در بلندمدت که در نتیجه افزایش تدریجی در نرخ پساندازها و [[جمعیت]] ایجاد میشود<ref>مرتضی قرهباغیان، اقتصاد رشد و توسعه، ص۶، ۷.</ref>. | |||
با مشخص شدن نتایج ناگوار سالهای نخستین که طی آن، در آمد ملی کشورها افزایش چشمگیری یافته بود، ولی بخش بزرگی از جمعیت [[فقیر]]، هیچ بهرهای از آن نبرده بودند، به تدریج این تعریف کنار گذاشته شد. | |||
تعریف دوم: در این تعریف، گرچه توسعه همچنان بر مبنای [[رشد اقتصادی]] تعریف میشود، لزوماً با کاهش [[نابرابری]] و [[شعار]] [[فقرزدایی]] همراه است. بنابراین، توسعه با معیار «بهبود شرایط [[اجتماعی]]» سنجیده میشود. | |||
تعریف سوم: این تعریف افزون بر تأمین نیازهای اجتماعی، به مسائل [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] نیز توجه میکند. از این رو، توسعه به [[توسعه سیاسی]]، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... تقسیم میشود<ref>حسین نصیری، توسعه پایدار، ص۱۷، ۱۸.</ref>. | |||
[[جامعهشناسان]] برخلاف اقتصاددانان، تعریفهای تقریباً متفاوتی از توسعه ارائه میدهند. | |||
گیروشه، در کتاب تغییرات اجتماعی مینویسد: | |||
توسعه یا نوسازی، عبارت از کلیه کنشهایی است که به منظور سوق دادن جامعهای به سوی تحقق مجموعهای [[منظم]] از شرایط [[زندگی]] جمعی و فردی صورت میگیرد، که در ارتباط با بعضی [[ارزشها]] مطلوب تشخیص داده شده است.... توسعه، در [[حقیقت]] به مثابه کوششی است به منظور نیل به تعادلی که تاکنون تحقق نیافته است یا راهحلی است در جهت رفع فشارها و مشکلاتی که پیوسته بین بخشهای مختلف [[زندگی اجتماعی]] و [[انسانی]] وجود داشته و تجدید [[حیات]] مییابد. مثلاً میگویند در [[جامعه]] مدرن، [[پیشرفت]] [[اخلاقی]] [[انسان]] با پیشرفتهای تکنیکی [[همسانی]] ندارد. | |||
وی پس از بیان تعریف، نتایجی از تعریف خود [[استنباط]] میکند: | |||
#مفهوم نوسازی و توسعه، لزوماً قضاوتی ارزشی است که با ارزشهای معینی ارتباط دارد. اقتصاددان آن را در افزایش [[سطح زندگی]] [[مردم]] میداند (کمی)، ولی برای جامعهشناس این [[تمایل]] با نظمی از ارزشها مرتبط میگردد که دارای کار کرد است. | |||
# توسعه، کوششی است برای نیل به تعادلی که تاکنون تحقق نیافته است. | |||
#تعریف توسعه، هم کشورهای توسعه یافته و هم در حال توسعه را در بر میگیرد. | |||
#نوسازی عمیقاً با [[توسعه اقتصادی]] مشخص و معین میشود و توسعه اقتصادی ناشی از جریان صنعتی شدن و صنعتی شدن نیز نتیجه [[پیشرفت]] تکنیکی است<ref>گی روشه، تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، ص۲۱۳-۲۱۵.</ref>. | |||
با این همه، بیشتر، معنای [[اقتصادی]] توسعه به کار میرود و معمولاً در تعیین سطح آن، به شاخصهای مادی روی میآورند. به صورت سادهتر، توسعه هنوز به برآوردن فزاینده نیازهای اساسی و گوناگون [[انسانها]] معنا میشود. با توجه به این مطالب، ویژگیهایی را میتوان برای توسعه برشمرد: | |||
#جهت حرکت در توسعه، به سوی [[آینده]] و پیشرونده است. | |||
# [[غایت]] اصلی توسعه، [[رفاه اقتصادی]] است. | |||
# توسعه، دگرگونی آرام و تدریجی است که هم بعد کمی و هم کیفی دارد. | |||
#تفاوت [[اصلاحات]] و توسعه در آن است که غایت اصلی اصلاحات، تنها رفاه اقتصادی نیست و اصلاحات به کمبودها و نارساییهای راهکارهای گذشته و بهبود آنها در [[برنامهریزی]] نیز میپردازد.<ref>[[مهدی محمدی صیفار|محمدی صیفار، مهدی]]، [[اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی (کتاب)|اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی]] ص ۳۲.</ref> | |||
== توسعه در [[قرآن]] == | == توسعه در [[قرآن]] == | ||