کارگزاران امام علی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = امام علی| عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[کارگزاران امام علی در تاریخ اسلامی]] - [[کارگزاران امام علی در معارف و سیره علوی]]| پرسش مرتبط  = }}

 

[[حکومت]] تقریباً پنج ساله [[امام علی]] {{ع}} از جهات گوناگونی قابل بررسی است و [[تأمل]] در [[سیره حکومتی]] آن حضرت، از ابعاد مختلفی آموزنده است. [[کارگزاران حکومت علی]] {{ع}} یکی از ابعاد مهم [[سیاست علوی]] را می‌نمایاند: چگونگی [[گزینش]] آنان و نظارتی که [[امام]] {{ع}} پس از [[گزینش]] داشته است و... از این مسائل، گاهی در ابواب و فصول مختلف این اثر، سخن رفته است. اکنون در این مدخل، [[یادآوری]] می‌کنیم که کارگزاران امام علی {{ع}} را در چند دسته می‌توان طبقه‌بندی کرد:

# افراد [[متدین]]، مورد [[اعتماد]]، مدیر، [[مدبر]] و دارای [[شخصیت اجتماعی]] ویژه‌ای که می‌توان آنان را از [[یاران]] برجسته [[علی]] {{ع}} و از پیشتازان آنها نامید. اینان، بازوان ستبر [[علی]] {{ع}} در [[حکومت]] و [[مشاوران]] [[نیک‌خوی]] و [[مخلص]] آن بزرگوار بودند. [[مالک اشتر]]، از این مجموعه است که ابتدا [[امام]] وی را بر [[حکومت]] "جزیره" (منطقه‌ای بین دجله و [[فرات]] که به لحاظ نزدیکی به [[شام]]، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود) گماشت و سپس، وی را راهی [[مصر]] کرد. همچنین در این مجموعه، [[عبد الله بن عباس]] است که [[فرماندار بصره]] بود و نیز [[قیس بن سعد بن عباده]]، که ابتدا به [[مصر]] رفت و آن گاه به [[حکومت]] [[آذربایجان]] گماشته شد. اینان به هنگام [[نبرد]]، در [[سپاه علی]] {{ع}} بودند، نه در منطقه [[حکومت]] خویش؛ زیرا کسانی که قابلیت [[فرماندهی]] و [[شایستگی]] مشاورت داشتند، اندک بودند. با نگاه [[تاریخی]]، دراین میان، مالک اشتر، چهره منوری است که هیچ گونه پیرایه‌ای ندارد. درباره [[ابن عباس]]، [[شایعه]] چنگ‌اندازی وی بر [[بیت المال]] [[بصره]]، قابل [[تأمل]] است و درباره قیس بن سعد، با همه بزرگی، [[عزل]] وی از [[حکومت مصر]]، قابل توجه است.

# افراد [[متدین]]، [[متعهد]] و معتمدی که به گونه‌ای [[ضعف]] [[مدیریت]] داشتند و در [[تدبیر امور]]، از جایگاهی بلند برخوردار نبودند. اینان، چهره‌هایی موجه بودند؛ اما در کوران حوادث نتوانستند تصمیمی [[استوار]] بگیرند و به [[درستی]] از بحران‌ها [[نجات]] یابند. [[محمد بن ابی بکر]]، با همه ارجمندی، نتوانست [[مصر]] را آرام نگه دارد و پس از [[شورش]] هواداران [[معاویه]]، توان [[دفاع]] را از دست داد. [[ابو ایوب انصاری]]، با همه جلالت و [[عظمت]]، از رویارویی با [[بُسر بن أرطأة]]، عاجز آمد و فرار کرد. [[سهل بن حنیف]]، پس از [[شورش]] [[فارس]] و سر برتافتن [[مردمان]] آن سامان از پرداخت [[مالیات]]، نتوانست بر آنها چیره شود و از این رو، برکنار شد. [[عبید الله بن عباس]] نیز از مقابل بُسر بن أرطأة، فرار کرد. [[عثمان بن حنیف]]، در رویارویی با فریبگری جَمَلیان، میدان را از دست داد و [[شکست]] خورد و دستگیر شد. [[کمیل بن زیاد]]، در رویارویی با هجوم‌ها و غارتگری‌های [[معاویه]]، تاب نیاورد. از این رو، آهنگ "مقابله به مِثْل" کرد و به [[غارت]] مناطق [[شام]]، روی آورد که [[علی]] {{ع}} او را [[سرزنش]] کرد.

# کسانی که باوری [[استوار]] نداشتند و از [[ایمانی]] ریشه‌دار، برخوردار نبودند، گو اینکه سیاستمدارانی بودند [[اهل]] [[تدبیر]] با [[مدیریتی]] کارآمد. اینان، از چنگ‌انداختن بر [[بیت المال]] و [[اسراف]] و [[تبذیر]] در آن، باکی نداشتند. [[امام]] {{ع}} از چنین کارگزارانی [[شکایت]] داشت و خطاب به آنان می‌فرمود: "اگر کاسه‌ای به یکی از شما بسپارم، دسته‌اش را می‌دزدد!"<ref>{{متن حدیث|لَوِ ائْتَمَنْتُ أَحَدَکم عَلی‌ قَدَحٍ، لأخَذَ عِلاقَتَهُ!}}؛ البدایة والنهایة، ج ۷، ص ۳۲۶.</ref> [[زیاد بن ابیه]]، از این گونه کسان است. او به سبب تصرف‌های ناروا در [[بیت‌المال]]، [[اعتراض]] [[امام علی]] {{ع}} را علیه خود برانگیخت و پس از [[شهادت امام]] {{ع}} به [[معاویه]] پیوست و از ارتکاب جنایت، روی برنتافت. [[منذر بن جارود]] نیز بدان جهت که در [[بیت المال]]، حیف و میل روا داشته بود، مورد [[عتاب]] [[امام]] {{ع}} قرار گرفت. [[نعمان بن عجلان]]، پس از [[بذل و بخشش]] [[بیت المال]] به افراد قبیله‌اش و تصرفات ناروا به نفع خود، [[عتاب]] [[علی]] {{ع}} را برانگیخت. آن‌گاه فرار کرد و به [[معاویه]] پیوست. [[یزید بن حجیه]] و [[مَصْقَلة بن هُبَیره]] و [[قَعْقاع بن شور]] نیز چنین کردند<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۸۱۷.</ref>.

== فهرست کارگزاران ==

#[[تمیم بن عمرو]] (ابو حبیش) ([[فرماندار مدینه]])

#[[سهل بن حنیف بن وهب انصاری]] ([[فرماندار مدینه]])

#[[تمّام بن عباس]] ([[فرماندار مدینه]])

#[[ابوایوب انصاری]] ([[فرماندار مدینه]])

#[[حارث بن ربیع]] (ابو زیاد) ([[کارگزار مدینه]])

 

#[[عقبة بن عمرو انصاری]] ([[جانشین امیرالمؤمنین]] در [[کوفه]])

#[[هانی بن هوذه]] ([[جانشین امام علی]] در [[کوفه]])

 

 

#[[سعید بن نمران همدانی]] ([[کارگزار جند]])

=== کارگزاران [[فرات]] و [[بهرسیر]] ===

#[[عبیده سلمانی]] ([[کارگزار فرات]])

#[[عدی بن حارث]] ([[کارگزار بهرسیر]])

=== [[کارگزاران مداین]] ===

#[[حذیفة بن یمان]] ([[فرماندار مداین]])

# [[ثابت بن قیس]] ([[کارگزار مداین]])

# [[عبید بن سماک]] (والی مدائن)

=== کارگزاران [[جزیره]] و اطراف آن ===

# [[ابو حسان بن حسان بکری]] ([[فرماندار شهر انبار]])

# [[اشرس بن حسان بکری]] ([[فرماندار شهر انبار]])

# [[مالک بن کعب ارحبی]] ([[فرماندار عین التمر]])

# [[کمیل بن زیاد نخعی]] ([[فرماندار هیت]])

# [[مالک اشتر]] ([[کارگزار جزیره]])

# [[شبیب بن عامر]] ([[کارگزار نصیبین]])

=== کارگزاران [[جَبُّل]] و [[کسکر]] ===

# [[سلیمان بن صرد خزاعی]] ([[کارگزار جبل]])

# [[قدامه بن عجلان]] ([[کارگزار کسکر]])

# [[قعقاع بن شور ذهلی]] ([[کارگزار کسکر]])

=== کارگزاران [[بحرین]] و [[عمان]] و [[اهواز]] ===

# [[عمر بن ابی سلمه]] ([[فرماندار بحرین]])

# [[نعمان بن عجلان زرقی]] ([[فرماندار بحرین]] و عمان)

# [[حلو بن عوف ازدی]] ([[کارگزار عمان]])

# [[خریت بن راشد ناجی]] ([[کارگزار اهواز]])

=== [[کارگزاران فارس]] ===

# [[منذر بن جارود عبدی]] ([[فرماندار اصطخر]])

# [[ابوساسان حضین بن منذر]] ([[کارگزار اصطخر]])

# [[زیاد بن ابیه]] ([[کارگزار فارس]])

=== کارگزاران [[اصفهان]] و [[ری]] و [[قزوین]] و [[همدان]] ===

# [[مخنف بن سلیم ازدی]] ([[استاندار اصفهان]]، [[ری]] و [[همدان]])

# [[یزید بن قیس ارحبی]] ([[استاندار اصفهان]]، [[ری]] و [[همدان]])

# [[عمرو بن سلمه ارحبی]] ([[کارگزار اصفهان]])

# [[جریر بن عبدالله بجلی]] ([[کارگزار همدان]] از طرف [[عثمان]] که تا مدتی بعد از [[خلافت حضرت علی]] {{ع}} در این سمت باقی بود)

=== کارگزاران [[خراسان]] و [[سجستان]] و [[کرمان]] ===

# [[حریث بن جابر حنفی بکری]] ([[کارگزار خراسان]])

# [[عبدالرحمان بن ابزی خزاعی]] ([[کارگزار خراسان]])

# [[عون بن جعدة بن هبیره مخزومی]] ([[کارگزار سجستان]])

# [[ربعی بن کائس عنبری]] ([[کارگزار سجستان]])

# [[عبدالله بن اهتم]] ([[کارگزار کرمان]])

=== کارگزاران [[آذربایجان]] و [[حلوان]] ===

# [[اشعث بن قیس]] ([[کارگزار آذربایجان]])

# [[اسود بن قطبه]] ([[کارگزار حلوان]])

# [[قیس بن سعد بن عباده انصاری]] ([[کارگزار آذربایجان]])

# [[عبدالله بن شبیل احمسی]] ([[جانشین]] [[قیس]] در [[آذربایجان]])

# [[سعید بن ساریه خزاعی]] ([[کارگزار آذربایجان]])

=== [[استانداران مصر]] ===

# [[محمد بن ابی حذیفه]]

# [[قیس بن سعد بن عباده انصاری]] ([[استاندار مصر]])

# [[مالک بن حارث اشتر نخعی]] ([[استاندار مصر]])

# [[محمد بن ابی بکر]] ([[استاندار مصر]])

=== [[استانداران بصره]] ===

# [[عبدالله بن عباس]] ([[استاندار بصره]])

# [[عثمان بن حنیف انصاری]] ([[استاندار بصره]])

# [[ابوالاسود دؤلی]] ([[استاندار بصره]])