←پیشینه
(←منابع) |
(←پیشینه) |
||
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
امنیت فردی حالتی است که در آن، فرد فارغ از [[ترس]] آسیب رسیدن به [[جان]] یا [[مال]] یا آبروی خود یا از دست دادن آن [[زندگی]] کند. [[امنیت اجتماعی]] نیز حالت فراغت همگانی از تهدیدی است که کردار غیر قانونی [[دولت]] یا دستگاهی یا گروهی یا فردی در تمامی یا بخشی از [[جامعه]] پدید آورد. امنیت ملی حالتی است که ملتی فارغ از تهدیدِ از دست دادن همه یا بخشی از جمعیت، [[دارایی]] یا خاک خود به سر برد و در امنیت بینالمللی قدرتها در حالت [[تعادل]] و [[حفظ]] وضع موجودند و از دستیازی به قلمرو دیگران خودداری میکنند و در جهت حفظ [[صلح]] بینالمللی کوششهای هماهنگی دارند و سازمانهای بینالمللی ضامن آن به شمار میآیند<ref>دانشنامه سیاسی، ص۳۸ ـ ۳۹، «امن».</ref>.<ref>[[حسن بستان|بستان، حسن]]، [[امنیت - بستان (مقاله)|مقاله «امنیت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]].</ref> | امنیت فردی حالتی است که در آن، فرد فارغ از [[ترس]] آسیب رسیدن به [[جان]] یا [[مال]] یا آبروی خود یا از دست دادن آن [[زندگی]] کند. [[امنیت اجتماعی]] نیز حالت فراغت همگانی از تهدیدی است که کردار غیر قانونی [[دولت]] یا دستگاهی یا گروهی یا فردی در تمامی یا بخشی از [[جامعه]] پدید آورد. امنیت ملی حالتی است که ملتی فارغ از تهدیدِ از دست دادن همه یا بخشی از جمعیت، [[دارایی]] یا خاک خود به سر برد و در امنیت بینالمللی قدرتها در حالت [[تعادل]] و [[حفظ]] وضع موجودند و از دستیازی به قلمرو دیگران خودداری میکنند و در جهت حفظ [[صلح]] بینالمللی کوششهای هماهنگی دارند و سازمانهای بینالمللی ضامن آن به شمار میآیند<ref>دانشنامه سیاسی، ص۳۸ ـ ۳۹، «امن».</ref>.<ref>[[حسن بستان|بستان، حسن]]، [[امنیت - بستان (مقاله)|مقاله «امنیت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]].</ref> | ||
== پیشینه == | == پیشینه تاریخی == | ||
امنیت از جمله نیازهای نخستین [[زندگی]] [[انسان]] است و [[تاریخی]] به درازای [[عمر]] [[بشر]] دارد<ref>افتخاری، مراحل بنیادین اندیشه در مطالعات امنیت اجتماعی، ۳۳.</ref> که در [[اسلام]] از جایگاه خاصی برخوردار است. [[قرآن کریم]] امنیت را [[نعمت]] بیبدیل و مقدم بر دیگر [[نعمتها]] دانسته و به [[انسانها]] توصیه کردهاست [[خداوند]] یگانهای را که آنان را از [[ترس]] [[ایمنی]] بخشیده، [[ستایش]] کنند<ref>سوره قریش، آیه ۴.</ref>. [[احساس امنیت]] و [[آرامش]] یکی از [[نعمتهای خدا]] به [[مؤمنان]]<ref>سوره فتح، آیه ۴.</ref> و رسیدن به آن یکی از [[اهداف]] [[حکومت صالحان]] در [[زمین]]<ref>سوره نور، آیه ۵۵.</ref> است و خداوند قبلهگاه [[مسلمانان]] را شهری دارای امنیت شمرده است<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۵، سوره آل عمران، آیه ۹۶، سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref> [[جامعه]] دارای امنیت، از [[الگوها]] و مثالهای [[قرآن]] است که در آن، امنیت مقدم بر وضع [[معیشت]] جامعه دانسته شده است<ref>سوره نحل، آیه ۱۱۲.</ref> و سختترین [[مجازاتها]] برای افرادی در نظر گرفته میشود که [[امنیت جامعه]] را به خطر میاندازند که شامل اعدام، به صلیب کشیدن و [[تبعید]] است سوره مائده، آیه ۳۳.</ref>. | امنیت از جمله نیازهای نخستین [[زندگی]] [[انسان]] است و [[تاریخی]] به درازای [[عمر]] [[بشر]] دارد<ref>افتخاری، مراحل بنیادین اندیشه در مطالعات امنیت اجتماعی، ۳۳.</ref> که در [[اسلام]] از جایگاه خاصی برخوردار است. [[قرآن کریم]] امنیت را [[نعمت]] بیبدیل و مقدم بر دیگر [[نعمتها]] دانسته و به [[انسانها]] توصیه کردهاست [[خداوند]] یگانهای را که آنان را از [[ترس]] [[ایمنی]] بخشیده، [[ستایش]] کنند<ref>سوره قریش، آیه ۴.</ref>. [[احساس امنیت]] و [[آرامش]] یکی از [[نعمتهای خدا]] به [[مؤمنان]]<ref>سوره فتح، آیه ۴.</ref> و رسیدن به آن یکی از [[اهداف]] [[حکومت صالحان]] در [[زمین]]<ref>سوره نور، آیه ۵۵.</ref> است و خداوند قبلهگاه [[مسلمانان]] را شهری دارای امنیت شمرده است<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۵، سوره آل عمران، آیه ۹۶، سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref> [[جامعه]] دارای امنیت، از [[الگوها]] و مثالهای [[قرآن]] است که در آن، امنیت مقدم بر وضع [[معیشت]] جامعه دانسته شده است<ref>سوره نحل، آیه ۱۱۲.</ref> و سختترین [[مجازاتها]] برای افرادی در نظر گرفته میشود که [[امنیت جامعه]] را به خطر میاندازند که شامل اعدام، به صلیب کشیدن و [[تبعید]] است سوره مائده، آیه ۳۳.</ref>. | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
== اقسام و گونهها == | == اقسام و گونهها == | ||
=== به لحاظ فرد و اجتماع === | === به لحاظ فرد و خانواده و اجتماع === | ||
==== امنیت فردی ==== | ==== امنیت فردی ==== | ||
{{اصلی|امنیت فردی}} | |||
امنیت فردی یعنی مصونیت و [[حرمت]] یک شخص از تعرض و [[تجاوز به حقوق]] مشروعش که نباید حریم خصوصی وی نقض شود و [[اختیار]] و [[آزادی]] فردی او سلب گردد<ref>بزرگی، امنیت در نظام سیاسی اسلام ۵۱.</ref>. رسیدن به این سطح از امنیت، مستلزم توجه و [[مبارزه]] با موانع و تهدیدات آن است<ref>لکزایی، فلسفه امنیت از دیدگاه امام خمینی، ۱۲–۱۳.</ref>. مهمترین [[تهدید]] و سرمنشأ گرفتاریهای [[بشر]]، مبارزه نکردن با نفس اماره و [[شیطان]] باطنی است و سازندگی روحی، مقدم بر همه سازندگیهاست<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۱/۳۷۹–۳۸۰.</ref>. | امنیت فردی یعنی مصونیت و [[حرمت]] یک شخص از تعرض و [[تجاوز به حقوق]] مشروعش که نباید حریم خصوصی وی نقض شود و [[اختیار]] و [[آزادی]] فردی او سلب گردد<ref>بزرگی، امنیت در نظام سیاسی اسلام ۵۱.</ref>. رسیدن به این سطح از امنیت، مستلزم توجه و [[مبارزه]] با موانع و تهدیدات آن است<ref>لکزایی، فلسفه امنیت از دیدگاه امام خمینی، ۱۲–۱۳.</ref>. مهمترین [[تهدید]] و سرمنشأ گرفتاریهای [[بشر]]، مبارزه نکردن با نفس اماره و [[شیطان]] باطنی است و سازندگی روحی، مقدم بر همه سازندگیهاست<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۱/۳۷۹–۳۸۰.</ref>. | ||
بُعد عینی و ظاهری امنیت فردی به این است که شخص، فارغ از [[ترس]] آسیب رسیدن به [[جان]]، [[مال]] یا آبروی خود و فارغ از خطر از دست دادن آنها [[زندگی]] کند<ref>آشوری، دانشنامه سیاسی، ۳۹.</ref> این بُعد از امنیت شامل مصونیت از بازداشت غیرقانونی و [[شکنجه]]<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۲/۴۴۲ و ۱۷/۱۴۱.</ref>، [[حفظ]] حریم خصوصی افراد، امنیت [[شغل]]، سرمایه و امنیت [[مسکن]]<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۷/۱۴۰، ۱۶۱–۱۶۲ و ۱۶۵.</ref> است<ref>[[مقصود رنجبر|رنجبر]] و [[راضیه مهرابی کوشکی|مهرابی کوشکی]]، [[امنیت - رنجبر و مهرابی کوشکی (مقاله)|مقاله «امنیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)| دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۲۸۵ – ۲۹۳.</ref>. | بُعد عینی و ظاهری امنیت فردی به این است که شخص، فارغ از [[ترس]] آسیب رسیدن به [[جان]]، [[مال]] یا آبروی خود و فارغ از خطر از دست دادن آنها [[زندگی]] کند<ref>آشوری، دانشنامه سیاسی، ۳۹.</ref> این بُعد از امنیت شامل مصونیت از بازداشت غیرقانونی و [[شکنجه]]<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۲/۴۴۲ و ۱۷/۱۴۱.</ref>، [[حفظ]] حریم خصوصی افراد، امنیت [[شغل]]، سرمایه و امنیت [[مسکن]]<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۷/۱۴۰، ۱۶۱–۱۶۲ و ۱۶۵.</ref> است<ref>[[مقصود رنجبر|رنجبر]] و [[راضیه مهرابی کوشکی|مهرابی کوشکی]]، [[امنیت - رنجبر و مهرابی کوشکی (مقاله)|مقاله «امنیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)| دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۲۸۵ – ۲۹۳.</ref>. | ||
==== امنیت خانوادگی ==== | |||
{{اصلی|امنیت خانوادگی}} | |||
==== امنیت اجتماعی ==== | ==== امنیت اجتماعی ==== | ||
| خط ۷۱: | خط ۷۴: | ||
# پایبندی به احکام و [[ارزشهای الهی]]؛ | # پایبندی به احکام و [[ارزشهای الهی]]؛ | ||
# اطمینان به [[عدالت]] و [[رحمت خداوند]]؛ | # اطمینان به [[عدالت]] و [[رحمت خداوند]]؛ | ||
# [[احساس آرامش]] در برابر [[سختیها]] با [[توکل به خدا]] | # [[احساس آرامش]] در برابر [[سختیها]] با [[توکل به خدا]]؛ | ||
# رضایت از قضا و قدر الهی؛ | # رضایت از قضا و قدر الهی؛ | ||
# دوری از شبهات و [[تردیدهای اعتقادی]]. | # دوری از شبهات و [[تردیدهای اعتقادی]]. | ||
| خط ۱۰۷: | خط ۱۱۰: | ||
# تضمین امنیت افراد در مقابل هر نوع توقیف، [[زندانی]] شدن، [[مجازات]] و دیگر تعرضات خودکامانه و غیرقانونی [[حکومتی]]: | # تضمین امنیت افراد در مقابل هر نوع توقیف، [[زندانی]] شدن، [[مجازات]] و دیگر تعرضات خودکامانه و غیرقانونی [[حکومتی]]: | ||
# تضمین امنیت افراد از راه حمایتهای [[اعمال]] شده توسط [[جامعه]]، برای هر یک از اعضای خود، به منظور حفظ حقوق و تعلقات و برخورداری از آزادیها انسانی با این ترتیب، امنیت برای افراد و [[دولت]] ایجاد [[تکلیف]] میکند؛ به این معنی که افراد مکلفند حقوق مادی و معنوی یکدیگر را مورد [[احترام]] قرار دهند و رعایت نمایند. دولت نیز [[مکلف]] است نخست، با وضع [[قانون]] و تأسیس تشکیلات اداری و [[قضایی]]، برای [[مردم]] ایجاد امنیت کند تا با اطمینان خاطر به زندگی خود ادامه دهند و دوم، خود نیز در متابعت از قانون، حقوق و [[آزادی]] افراد را [[محترم]] شمارد و خودسرانه به آن تعرض نکند<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۶۹۶.</ref>. | # تضمین امنیت افراد از راه حمایتهای [[اعمال]] شده توسط [[جامعه]]، برای هر یک از اعضای خود، به منظور حفظ حقوق و تعلقات و برخورداری از آزادیها انسانی با این ترتیب، امنیت برای افراد و [[دولت]] ایجاد [[تکلیف]] میکند؛ به این معنی که افراد مکلفند حقوق مادی و معنوی یکدیگر را مورد [[احترام]] قرار دهند و رعایت نمایند. دولت نیز [[مکلف]] است نخست، با وضع [[قانون]] و تأسیس تشکیلات اداری و [[قضایی]]، برای [[مردم]] ایجاد امنیت کند تا با اطمینان خاطر به زندگی خود ادامه دهند و دوم، خود نیز در متابعت از قانون، حقوق و [[آزادی]] افراد را [[محترم]] شمارد و خودسرانه به آن تعرض نکند<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۶۹۶.</ref>. | ||
== اسباب و مؤلفهها == | == اسباب و مؤلفهها == | ||
| خط ۱۱۹: | خط ۱۱۷: | ||
[[احساس]] [[امنیتی]] که از [[ایمان]] به آرمانهای مکتب انتظار برمیخیزد و موجب سلامت روانی و ارتقای کارکرد فرد در [[زندگی]] میشود، به معنای آن است که فرد [[منتظِر]] با تأسّی به مؤلفههای [[انتظار]]، تکیهگاه مطمئن و معیّتی بیبدیل را در درون خود یافته و از این طریق، بخش قابل توجهی از انتظاراتِ مربوط به حوزه ایمنی را در خود مییابد. به این معنا که از جهت روانشناختی، مهمترین تأثیر [[ایمان]] به [[امامت و مهدویت]] برای مقابله با [[ترس]] و [[تهدید]] و [[اضطراب]] و استرس و فشارهای روانی و رسیدن به امنیت روانی، به خاطر نقشی است که در فرآیند ارزشیابی این عوامل دارد؛ به نحوی که فرد [[مؤمن]] و [[منتظِر]]، چون [[خدا]] و [[حجّت]] [[خدا]] را همراه و نگهبان و پشتیبان و مایه امنیت و [[امان]] خود [[احساس]] میکند، نگرش مثبت به رویدادیهای [[زندگی]] و [[پایان تاریخ]] و فرجام نهایی [[حیات]] [[انسان]] دارد و [[آینده]] [[زندگی]] [[انسان]] را سرشار از [[عدالت]] و امنیت و [[معنویت]] و [[رفاه]] و [[آرامش]] و [[آسایش]] میبیند. لذا در مواجه با حوادت تنشزا، [[اضطراب]]، استرس و فشار روانی کمتری را [[احساس]] و تجربه میکند. از این جهت [[ایمان]] به [[مهدویت]] و [[التزام]] به ارزشهای مکتب انتظار، نقش اساسی در ارتقای بهداشت روان افراد در دوران پر تنش و پر استرس و فشارزای عصر غیبت دارد<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>. | [[احساس]] [[امنیتی]] که از [[ایمان]] به آرمانهای مکتب انتظار برمیخیزد و موجب سلامت روانی و ارتقای کارکرد فرد در [[زندگی]] میشود، به معنای آن است که فرد [[منتظِر]] با تأسّی به مؤلفههای [[انتظار]]، تکیهگاه مطمئن و معیّتی بیبدیل را در درون خود یافته و از این طریق، بخش قابل توجهی از انتظاراتِ مربوط به حوزه ایمنی را در خود مییابد. به این معنا که از جهت روانشناختی، مهمترین تأثیر [[ایمان]] به [[امامت و مهدویت]] برای مقابله با [[ترس]] و [[تهدید]] و [[اضطراب]] و استرس و فشارهای روانی و رسیدن به امنیت روانی، به خاطر نقشی است که در فرآیند ارزشیابی این عوامل دارد؛ به نحوی که فرد [[مؤمن]] و [[منتظِر]]، چون [[خدا]] و [[حجّت]] [[خدا]] را همراه و نگهبان و پشتیبان و مایه امنیت و [[امان]] خود [[احساس]] میکند، نگرش مثبت به رویدادیهای [[زندگی]] و [[پایان تاریخ]] و فرجام نهایی [[حیات]] [[انسان]] دارد و [[آینده]] [[زندگی]] [[انسان]] را سرشار از [[عدالت]] و امنیت و [[معنویت]] و [[رفاه]] و [[آرامش]] و [[آسایش]] میبیند. لذا در مواجه با حوادت تنشزا، [[اضطراب]]، استرس و فشار روانی کمتری را [[احساس]] و تجربه میکند. از این جهت [[ایمان]] به [[مهدویت]] و [[التزام]] به ارزشهای مکتب انتظار، نقش اساسی در ارتقای بهداشت روان افراد در دوران پر تنش و پر استرس و فشارزای عصر غیبت دارد<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>. | ||
== فواید و کارکردها == | |||
تعدّد مؤلفههای ایمنیبخش در [[دین]]، نشان از اهمیت مسأله و توسعهبخشی در راه این نیازِ محوری است. فارغ از امنیتهای بیرونی که معلول عوامل [[اجتماعی]] است، بخشی از پارامترهای ایمنیبخش در درون انسان و مربوط به حوزه [[تفکر]] و [[اندیشه]] اوست. تنها بودن [[انسان]]، یا حتّی [[حس]] تنهایی که به جهت عدم همراهیِ [[روحی]] اطرافیان رخ میدهد، امنیت و [[آسایش]] روانی را سلب مینماید. انواع جداییهای [[عاطفی]] و تنها بودنهای [[ذهنی]]، با [[اطمینان]] به همراهیِ تکیهگاهی [[امن]] و مطمئن، از [[انسان]] دور میشود. این در حالی است که فرد [[منتظِر]]، با [[تأسی]] به مؤلفههای [[انتظار]]، همراه [[مهربان]] و تکیهگاه بیمانندی را در درون خود یافته و به بخش قابل توجهی از نیازی مربوط به حوزه ایمنی و [[همراهی]] خود را دست یازیده است؛ زیرا، [[ایمان]] به آئین [[توحیدی]] [[اسلام]] و [[یقین]] به [[مراقبت]] و دستگیری [[امام]] معصومی که [[حجت]] و [[خلیفه خداوند]] در [[زمین]] و [[سرپرست]] و [[پناهگاه]] [[انسان]] است، بسی امنیتبخش است و در زیر چتر این [[ایمان]]، [[انسان]] دیگر [[احساس]] تنهایی، [[تهدید]]، و [[ترس]] و [[اضطراب]] نمیکند. همانطور که [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] فرموده است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا... لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بیگمان کسانی که ایمان آوردهاند... نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین میگردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>. [[ایمان]] به [[مهدویت]] که بر شناختهای [[حقیقی]] و باورهای منطقی [[استوار]] است و ریشه در آغاز و فرجام [[تاریخ]] دارد، مانند دژ مستحکمی [[آدمی]] را از هجوم [[ترس]] و اضطرابها که ریشه در باورهای غیر منطقی [[آخرالزمانی]] دارد، [[حفظ]] و صیانت میکند و چتر حفاظت و امنیت ولی و [[حجت خدا]] را بر سرِ ساکنان [[زمین]] میگستراند. زیرا، بر اساس [[باور]] به [[امامت و مهدویت]]، [[خداوند متعال]] بر اساس [[لطف]] و [[رحمت]] خود، [[امام]] [[معصوم]] {{ع}} را [[خلیفه]] و [[حجت]] خود در [[زمین]] و [[پناهگاه]] [[انسان]] و مایه امنیت و ایمنی [[اهل]] [[زمین]] قرار داده است. | |||
همانطور که [[پیامبر اعظم]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|وَ أَهْلُ بَيْتِي أَمَانٌ لِأَهْلِ الْأَرْضِ فَإِذَا ذَهَبَ أَهْلُ بَيْتِي ذَهَبَ أَهْلُ الْأَرْضِ}}<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۵.</ref>؛ "[[اهل بیت]] من مایه امنیت و [[امان]] [[اهل]] [[زمین]] است، پس زمانیکه آنان از [[زمین]] بروند، [[اهل]] [[زمین]] نیز از میان خواهند رفت". بر همین اساس، [[امام باقر]] {{ع}}، [[امام]] و [[حجت خدا]] را عامل بقا و مایه امنیت [[اهل]] [[زمین]] معرفی فرموده است: {{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ يَوْماً بِلَا إِمَامٍ مِنَّا، لَسَاخَتْ بِأَهْلِهَا، وَ لَعَذَّبَهُمُ اللَّهُ بِأَشَدِّ عَذَابِهِ، ذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ جَعَلَنَا حُجَّةً فِي أَرْضِهِ، وَ أَمَاناً فِي الْأَرْضِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ}}<ref>عدهای از علماء، الأصول الستة عشر، ص۱۴۰.</ref>؛ "اگر [[زمین]] یک روز بدون امامی از ما [[اهل بیت]] باشد، اهلش را در خود فرو خواهد بُرد و [[خداوند]] [[اهل]] [[زمین]] را به شدیدترین عذابها گرفتار خواهد کرد. این بدان جهت است که که [[خداوند]] ما [[اهل بیت]] را [[حجت]] خود در [[زمین]] و عامل امنیت [[اهل]] [[زمین]] قرار داده است"<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>. | |||
== عوامل تهدیدکننده == | == عوامل تهدیدکننده == | ||