حسن بن صالح بن حی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[حسن بن صالح بن حی در تاریخ اسلامی]] - [[حسن بن صالح بن حی در تراجم و رجال]]| پرسش مرتبط  = }}

[[ابو عبدالله ثوری الهمدانی]]<ref>الزرکلی خیر الدین، الاعلام، بیروت، دارالملایین، ۱۹۸۰، ج ۲، ص ۱۹۳ و شیخ طوسی، رجال، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، ۱۴۱۵ هـ ق، ص ۱۸۰</ref> از بزرگان فقهای [[عراق]] قلمداد شده است.<ref>علامه مجلسی محمد باقر، بیروت، مؤسسه الوفا، ۱۴۰۴، ج ۴۰، ص ۱۵۷.</ref> به‌ طوریکه او را می‌توان در ردیف فقها و [[قضات]] اهل سنت مانند [[سفیان ثوری]] و [[ابن ابی لیلی]] و [[شریک بن عبدالله]] و [[حکم بن عتیبه]] یادآور شد <ref>علامه مجلسی محمد باقر، بیروت، مؤسسه الوفا، ۱۴۰۴، ج ۴۰، ص ۱۵۷.</ref>. و نیز [[ابونعیم فضل بن دکین]] سمت شاگردی او را داشته است و از او [[حدیث]] [[امام صادق]] {{ع}} را که فرمود: {{متن حدیث| حُبُّ عَلِيٍّ عِبَادَةٌ}} را نقل می‌کند.<ref>طبری عماد الدین، بشاره المصطفی، انتشارات کتابخانه حیدریه نجف اشرف، دوم، ۱۳۸۳هـ ق، ص ۸۶.</ref> در [[کوفه]] به تشکیل درس [[قرائت قرآن]] و [[تفسیر]] مشغول بوده.<ref>فرات بن ابراهیم کوفی، تفسیر فرات، موسهه چاپ و نشر، ۱۴۱۰، ص ۴۴۰.</ref> او را از اصحاب [[امام باقر]] {{ع}} شمرده‌اند.<ref>علامه حلی، رجال العلامه الحلی، یک جلد، ار الذخائر، قم، ۱۴۱۱ هـ ق، ص ۲۱۵.</ref> ولو این که [[پیروی]] [[حقیقی]] ایشان نبود. از جمله طرفداران [[امامت]] زید بن علی {{ع}} است و به همین دلیل او را از سران زیدیه می‌شمرند.<ref> ابن داود حلی، رجال ابن داود، یک جلد، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ هـ ق، ص ۵۳۳.</ref> و بعد از شهادت زید بن علی {{ع}} با [[افکار]] خود در همین مسیر یارانی را برای خود جمع کرد و با کمک دیگر همفکران و هم‌پیمانان خود مانند کثیر النواء و... [[فرقه بتریه]] را بوجود آورد.

چنانکه گفته شد، حسن بن صالح از [[رهبران]] [[ابتریه]] بود. بیش‌تر منابع نام وی را حسن بن صالح بن حیّ گفته‌اند. لکن [[ابن سعد]] او را حسن بن حیّ <ref>ابن‌سعد، [[محمد]]، الطبقات الکبری، به کوشش احسان عباس، ج۶، ص:۳۷۵</ref> و مسعودی وی را حسن ابن صالح بن یحیی <ref>مسعودی، علی ابن‌الحسین، مروج الذهب، ج ۳، ص:۲۰۸؛ ص: ۲۲۳</ref> نامیده است که ظاهراً [[اشتباه]] و تصحیف است. کنیۀ حسن بن صالح ابوعبدالله بوده است <ref>ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، به کوشش احسان عباس، ج۶، ص:۳۷۵؛ [[ابن قتیبه]]، عبدالله بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، ص:۵۰۹، ج۱، ص:۴۹۶</ref>. وی از [[مردم کوفه]] بود <ref>ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، به کوشش احسان عباس، ج۶، ص:۳۷۵؛ ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، ص:۵۰۹، ج۱، ص:۴۹۶؛ ابن‌اثیر، اللباب فی تهذیب الانساب، ج۲، ص:۴۶</ref> و او را [[هَمْدانی]] <ref>ابن‌حزم، علی بن احمد، الفصل فی الملل و الاهواء و النحل، ج۴، ص:۹۲</ref> و هَمْدانی ثوری دانسته‌اند <ref>ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، به کوشش علی محمد البجاوی، ج۱، ص:۴۹۶</ref>. حسن بن صالح معاصر [[عیسی بن زید بن علی]] بود. او در ۱۰۰ ق / ۷۱۸ م به [[دنیا]] آمد <ref>ابن ندیم، الفهرست، ص:۲۲۷؛ [[ذهبی]]، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، به کوشش علی محمد البجاوی، ج۱، ص:۴۹۸؛ ابن‌حجر عسقلانی، احمدبن علی، تهذیب التهذیب، ج۲، ص:۲۸۸</ref> و در ۱۶۷ ق / ۷۸۳ م <ref>ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، به کوشش احسان عباس، ج۶، ص:۳۷۵</ref> یا ۱۶۸ ق <ref>ابن ندیم، الفهرست، ص:۲۲۷؛ ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، به کوشش علی محمد البجاوی، ج۱، ص:۴۹۸</ref> یا ۱۶۹ ق <ref>ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، به کوشش علی محمد البجاوی، ج۱، ص:۴۹۸؛ ابن‌حجر عسقلانی، احمدبن علی، تهذیب التهذیب، ج۲، ص:۲۸۸</ref> و در حال [[اختفا]] درگذشت. لکن ابن سعد می‌گوید وی موقع [[مرگ]] ۶۲ یا ۶۳ سال داشت، و با این حساب تولدش باید در ۱۰۴ یا ۱۰۵ ق باشد.

[[حسن بن صالح]] مردی [[مبارز]] و از [[مخالفان]] خلفای [[بنی‌عباس]] بود. [[مهدی]] در [[دستگیری]] وی کوشش فراوان کرد، اما بدو دست نیافت و سرانجام از خبر مرگش بسیار شاد شد <ref>ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، به کوشش احسان عباس، ج۶، ص:۳۷۵؛ [[ابن قتیبه]]، عبدالله بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، ص:۵۰۹؛ [[ابوالفرج اصفهانی]]، علی ابن‌الحسین، مقاتل الطابیّین، ص:۴۲۴</ref>. با اینهمه او خود [[قیام به سیف]] نکرد <ref>ابن‌حجر عسقلانی، احمدبن علی، تهذیب التهذیب، ج۲، ص:۲۸۸</ref>. وی با عیسی بن زید بن علی که با [[دستگاه خلافت]] به [[دشمنی]] و [[ستیزه]] برخاسته بود، [[دوستی]] و [[خویشاوندی]] داشت، گفته‌اند که [[عیسی]] دختر حسن را تزویج کرد<ref>ابن‌سعد، [[محمد]]، الطبقات الکبری، به کوشش احسان عباس، ج۶، ص:۳۷۵؛ [[ابن قتیبه]]، عبدالله بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، ص:۵۰۹</ref> و یا دختر حسن را به [[عقد]] پسر خود درآورد <ref>ابوالفرج اصفهانی، [[علی]] ابن‌الحسین، مقاتل الطابیّین، ص:۴۲۴</ref>. هنگامی که کار بر عیسی تنگ شد، نزد حسن [[اختفا]] گزید <ref>ابوالفرج اصفهانی، علی ابن‌الحسین، مقاتل الطابیّین، ص:۴۲۳</ref> و یا هر دو با هم در خانۀ [[برادر]] حسن، [[علی بن صالح بن حی]]، پنهان شدند <ref>ابوالفرج اصفهانی، علی ابن‌الحسین، مقاتل الطابیّین، ص:۴۰۸</ref>. به هر حال، هر دو در یک محل مخفی بودند تا عیسی درگذشت و [[مهدی]] با تمام جدیتی که برای دست یافتن به او داشت، نتوانست وی را گرفتار کند. گویند حسن جمعاً ۷ سال در اختفا [[زندگی]] کرد <ref>ابن‌سعد، [[محمد]]، الطبقات الکبری، به کوشش احسان عباس، ج۶، ص:۳۷۵</ref> و [[وفات]] او دو ماه پس از [[مرگ]] عیسی بن زید<ref>ابوالفرج اصفهانی، علی ابن‌الحسین، مقاتل الطابیّین، ص:۴۲۰</ref> و یا شش ماه پس از آن <ref>ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، ص:۵۰۹</ref> روی داد <ref>برای توضیحات بیشتر نک‌: [[ابوالفرج اصفهانی]]، علی ابن‌الحسین، مقاتل الطابیّین، ص:۴۰۸-۴۲۴</ref>. علت این نحوۀ زندگی و انگیزۀ [[خلیفه]] برای [[دستگیری]] او را باید در [[اندیشه‌ها]]، آرا و [[دعوت]] وی دانست که از سویی باعث جلب [[خاندان]] [[علی‌بن ابی‌طالب]] {{ع}} و از سوی دیگر سبب [[بیم]] و [[نگرانی]] [[دستگاه خلافت]] می‌شد.<ref>[[مسعود جلالی مقدم|جلالی مقدم، مسعود]]، [[ابتریه (مقاله)|مقاله «ابتریه»]]، [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج ۱۱، ص: ۱۹.</ref>