|
|
| (۲۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | | #تغییر_مسیر [[اجتهاد]] |
| {{امامت}}
| |
| <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| |
| <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[اجتهاد علمی در قرآن]] - [[اجتهاد علمی در حدیث]] - [[اجتهاد علمی در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد علمی در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد علمی در معارف دعا و زیارات]] - [[اجتهاد علمی در معارف و سیره سجادی]] - [[اجتهاد علمی در معارف و سیره رضوی]]</div>
| |
| <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[اجتهاد علمی (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| |
| | |
| '''اجتهاد:''' [[استنباط]] [[احکام]] و [[وظایف عملی]] از [[ادله]] و اصول است.
| |
| | |
| ==مفهومشناسی==
| |
| اجتهاد در لغت بهمعنای [[سختکوشی]] است<ref>التحقیق، ج۲، ص۱۲۸، «جهد».</ref> و در اصطلاح از دو زاویه به آن نگریسته میشود<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>:
| |
| #اجتهاد بهمعنای عام: میان فقهای [[شیعه]] و [[اهل سنت]] برای اجتهاد تعاریف مختلفی شده است؛ برخی آن را بهکارگیری نهایت کوشش برای تحصیل [[ظن]] و [[گمان]] به [[حکم شرعی]]<ref>موسوعة الفقه، ج۳، ص۵؛ المنار، ج۵، ص۲۰۴؛ الاحکام، آمدی، ج۴، ص۱۶۲.</ref> یا تحصیل [[حجت]] بر [[حکم شرعی]] یا تعیین [[وظیفه عملی]] دانستهاند<ref>مصباح الاصول، ج۳، ص۴۳۴.</ref>. برخی دیگر اجتهاد را تلاشی [[علمی]] و روشمند جهت [[استنباط]] و استخراج [[حجت]] و [[دلیل]] بر انجام [[وظایف]] [[شرعی]] مربوط به موضوعات، از اصول و قواعد و منابع [[شرعی]] و [[عقلی]] میدانند<ref>آشنایی با علوم اسلامی، ج۳، ص۱۸؛ مجموعه آثار، ج۳، ص۱۹۶، «ختم نبوت».</ref>. کاربرد واژه اجتهاد در ملکۀ [[استنباط]] حکمشرعی و توان بر [[استنباط]]، بسیار رایج است<ref>کفایةالاصول، ص۴۶۳؛ زبدةالاصول، ص۱۵۹؛ خلاصة القوانین، ص۱۷۵.</ref>. کلمه [[مجتهد]] با همین نگرش، بر [[فقیه]] اطلاق میشود؛ بنابراین [[مجتهد]] کسی است که دارای ملکه [[استنباط]] باشد؛ هر چند مشغول [[استنباط]] نباشد. اجتهاد، چه از نوع ملکه [[استنباط]] و چه بهمعنای فعلیت آن، به دو قسم"اجتهاد مطلق و تجزّی در اجتهاد" تقسیم میشود<ref>کفایةالاصول، ص۴۶۴؛ الفصول، ج۲، ص۱۱۷ـ۱۱۹؛ الاصول العامه، ص۵۸۲.</ref><ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.
| |
| #اجتهاد بهمعنای خاص: تنها در میان [[فقیهان]] [[اهل سنت]] مطرح است. این اصطلاح مرادف با [[رأی]] و عبارت از نوعی [[تشریع]] و [[جعل]] [[قانون]] از سوی [[فقیه]] در موارد فقدان [[نص]] و مصداق روشن آن [[قیاس]] است<ref>الاصول العامه، ص۳۸۵.</ref>؛ [[شافعی]] آن را مرادف [[قیاس]] میداند<ref>الرساله، ص۴۷۷.</ref>. [[شیعه]] به جهت غنای [[فرهنگی]] و برخوردار بودن از [[روایات]] [[امامان]]{{عم}} که ابواب گوناگون [[فقه]] را [[پوشش]] داده، خود را از اجتهاد بهمعنای خاص بینیاز میداند، ولی اجتهاد بهمعنای عام را که در عصر [[معصومان]] نیز میان [[اصحاب]] رواج داشته میپذیرد<ref>معارجالاصول، ص۱۷۹ـ۱۸۰.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref> | |
| | |
| لازمۀ [[اجتهاد]]، فراگیری برخی از [[علوم]] است که مقدمه آن نیز [[شایستگی]] و [[استعداد]] تعقّل و تدبّر صحیح و عالمانه است. بهطور کلی اجتهاد به معنای صاحبنظر شدن در امر [[دین]] است<ref>[[مرتضی مطهری]]، ده گفتار، ص۱۰۲.</ref>. اجتهاد “نیروی محرّکه اسلام” است<ref>اسلام و مقتضیات زمان، جلد دوم، ص۱۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۹.</ref>
| |
| | |
| ==اجتهاد و [[خاتمیت]]==
| |
| بهدلیل آنکه اجتهاد مفهومی نسبی و متکامل است و در هر عصر و زمانی [[بینش]] و [[درک]] مخصوصی ایجاب میکند که البته این نسبیّت از دو چیز ناشی میشود: قابلیت و استعداد پایانناپذیر [[منابع اسلامی]] برای [[کشف]] و تحقیق، و [[تکامل]] طبیعی علوم و [[افکار]] بشری؛ لذا میتوان آن را یکی از دلایل خاتمیت دانست<ref>[[مرتضی مطهری]]، مجموعه آثار، ج۳، ص۲۰۲.</ref>. علمای [[امّت]] در عصر خاتمیّت که عصر [[علم]] است، قادرند با [[معرفت]] به اصول کلی اسلام و [[شناخت]] شرایط [[زمان]] و مکان، کلیّات را با شرایط و مقتضیّات زمانی و مکانی تطبیق دهند و [[حکم الهی]] را استخراج و [[استنباط]] نمایند<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۸۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۹.</ref>
| |
| | |
| ==اجتهاد در [[قرآن]]==
| |
| | |
| ==اهمیت اجتهاد==
| |
| | |
| ==[[تاریخ]] اجتهاد==
| |
| | |
| ==مقدمات اجتهاد==
| |
| | |
| ==[[وجوب]] تحصیل اجتهاد==
| |
| | |
| ==[[حجیت]] فتوای [[مجتهد]]==
| |
| | |
| ==منابع اجتهاد==
| |
| | |
| ===[[قرآن کریم|قرآن مجید]]===
| |
| | |
| ===[[سنّت]] "قول، فعل یا تقریر [[معصوم]]{{ع}}"===
| |
| | |
| ===[[اجماع]]===
| |
| | |
| ===[[عقل]]===
| |
| | |
| ===[[قیاس]] و [[استحسان]]===
| |
| | |
| ===[[مصالح مرسله]]===
| |
| | |
| === قاعده استصلاح===
| |
| | |
| ===سد و [[فتح]] ذرایع===
| |
| | |
| ===[[شریعت]] گذشته===
| |
| | |
| ===[[مذهب]] [[صحابی]]===
| |
| | |
| ==اجتهاد [[پیامبر]]{{صل}}==
| |
| | |
| ===[[دلایل]] جایز نبودن اجتهاد [[پیامبر]]{{صل}}===
| |
| ====[[آیات]] [[قرآن]]====
| |
| | |
| ====[[عقل]]====
| |
| | |
| ===ادلّه معتقدان به اجتهاد [[پیامبر]]{{صل}} و نقد آن===
| |
| | |
| ==[[اجتهاد در برابر نص]]==
| |
| | |
| ==نقش اجتهاد و [[جایگاه]] منابع آن==
| |
| ==منابع اصلی اجتهاد==
| |
| | |
| ==منابع==
| |
| # [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲''']]
| |
| # [[پرونده:1100662.jpg|22px]] [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|'''فرهنگ مطهر''']]
| |
| | |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| | |
| [[رده:اصطلاحات اصول فقه]]
| |
