بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تفسیر | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[تفسیر مأثور در علوم قرآنی]] - [[تفسیر مأثور در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
این اصطلاح در [[علوم قرآنی]]، اعم از مراجعه به [[معصوم]] است و آثار منقول از [[صحابه]]، [[تابعین]] و تابعانِ تابعین را شامل میگردد، و اگر گفته میشود فلان [[تفسیر]]، اثری و ماثور است، یعنی به نقل گفتههای [[مفسران | این اصطلاح در [[علوم قرآنی]]، اعم از مراجعه به [[معصوم]] است و آثار منقول از [[صحابه]]، [[تابعین]] و تابعانِ تابعین را شامل میگردد، و اگر گفته میشود فلان [[تفسیر]]، اثری و ماثور است، یعنی به نقل گفتههای [[مفسران عصر رسالت]] بسنده کرده به دیدگاههای آنان ملتزم است. برخی همچون [[ذهبی]] در [[التفسیر و المفسرون]] [[تفسیر آیات]] به کمک [[آیات]] را نیز تفسیر مأثور دانستهاند. [[آیه شریفه]]{{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ}}<ref>«(آنان را) با برهانها (ی روشن) و نوشتهها (فرستادیم) و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستادهاند روشن گردانی و باشد که بیندیشند» سوره نحل، آیه ۴۴.</ref> بر [[حجیت]] [[کلام پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد؛ زیرا [[وظیفه پیامبر]] {{صل}} را بیان مطالب و تفسیر و توضیح معانی [[وحی]] میداند. حجیت قول [[اهلبیت]] {{ع}} هم به کمک [[حدیث متواتر ثقلین]] و [[حدیث]] {{متن حدیث|أَنَا مَدِينَةُ اَلْعِلْمِ وَ عَلِيٌّ بَابُهَا}} و [[آیه تطهیر]] ([[اثبات]] کننده [[طهارت]] [[اهل بیت]]) و امثال آن استفاده میشود. | ||
اما درباره حجیت منقولات از صحابه، این نقلها بر دو قسماند: مرفوع و موقوف. مأثورات مرفوعی که به [[پیامبر]]{{صل}} اسناد داده شده است و | اما درباره حجیت منقولات از صحابه، این نقلها بر دو قسماند: مرفوع و موقوف. مأثورات مرفوعی که به [[پیامبر]] {{صل}} اسناد داده شده است و سلسله روات آن به پیامبر میرسد، در [[حکم]] [[روایت]] پیامبر {{صل}} و تفسیر [[حضرت]] شمرده میشوند؛ اما اگر خبر موقوف باشد و تنها نقل از صحابه باشد، حجیت آن مورد [[اختلاف]] است. | ||
از [[ابوحنیفه]] نقل شده که گفته است: آنچه از پیامبر{{صل}} نقل شده است، بر روی چشم، و آنچه از صحابه نقل شده است، ما مخیریم که بگیریم یا نگیریم، و آنچه ازتابعین آمده است، آنها کسی هستند و ما برای خودمان کسی. | از [[ابوحنیفه]] نقل شده که گفته است: آنچه از پیامبر {{صل}} نقل شده است، بر روی چشم، و آنچه از صحابه نقل شده است، ما مخیریم که بگیریم یا نگیریم، و آنچه ازتابعین آمده است، آنها کسی هستند و ما برای خودمان کسی. | ||
[[حاکم نیشابوری]] در کتاب المستدرک سخنی درباره صحابه دارد که بعدها این [[کلام]] مستندی برای بحث یا احیاناً حجیت قول صحابه شده است وی میگوید: {{عربی|"لیعلم طالب هذا العلم أنّ تفسیر الصحابی الذی شهد الوحی و التنزیل عند الشیخین حدیثٌ مستند"}} اما او در جای دیگر این قید را اضافه میکند که منقولات از [[صحابه]] تنها در [[اسباب نزول]] به منزله [[حدیث مرفوع]] است. | [[حاکم نیشابوری]] در کتاب المستدرک سخنی درباره صحابه دارد که بعدها این [[کلام]] مستندی برای بحث یا احیاناً حجیت قول صحابه شده است وی میگوید: {{عربی|"لیعلم طالب هذا العلم أنّ تفسیر الصحابی الذی شهد الوحی و التنزیل عند الشیخین حدیثٌ مستند"}} اما او در جای دیگر این قید را اضافه میکند که منقولات از [[صحابه]] تنها در [[اسباب نزول]] به منزله [[حدیث مرفوع]] است. | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۲: | ||
[[مفسران شیعه]] از اقوال صحابه و [[تابعین]] در [[تفسیر]] بهره میبردند؛ اما آنها را بهطور مستقل [[حجت]] نمیدانستند. | [[مفسران شیعه]] از اقوال صحابه و [[تابعین]] در [[تفسیر]] بهره میبردند؛ اما آنها را بهطور مستقل [[حجت]] نمیدانستند. | ||
'''حاصل سخن:''' پس از [[قرآنکریم]] دومین منبع مهم و یکی از گستردهترین روشهای تفسیر | '''حاصل سخن:''' پس از [[قرآنکریم]] دومین منبع مهم و یکی از گستردهترین روشهای تفسیر تفسیر مأثور است و نمونه این دسته از [[تفاسیر]] در [[تفاسیر شیعی]]، [[تفسیر قمی (کتاب)|تفسیر قمی]] از [[علی بن ابراهیم قمی]]، [[تفسیر عیاشی (کتاب)|تفسیر عیاشی]]، [[نورالثقلین]] [[عبد علی حویزی]] و [[البرهان فی تفسیر القرآن (کتاب)|تفسیر البرهان]] [[سید هاشم بحرانی]] و [[تفسیر صافی (کتاب)|تفسیر صافی]]؛ و در [[تفاسیر اهل سنت]]، [[تفسیر طبری (کتاب)|تفسیر طبری]] و [[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)|الدر المنثور]] است.<ref>خرمشاهی، بهاء الدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، جلد۱، صفحه (۶۴۵-۶۴۶)؛ خویی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیرالقرآن، صفحه ۳۹۷؛ بلاغی، محمد جواد، آلاءالرحمن فی تفسیرالقرآن، جلد۱، صفحه ۴۵؛ کفافی، محمد عبد السلام، فی علوم القرآن دراسات ومحاضرات، صفحه (۱۵۶-۱۶۲)؛ بغا، مصطفی دیب، الواضح فی علوم القرآن، صفحه ۲۳۶؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیروالمفسرون، جلد۱، صفحه (۱۵۲-۱۵۷)؛ جمعی از محققان، مجله پژوهشهای قرآنی، جلد۳، صفحه ۲۴۹؛ جلالیان، حبیب الله، تاریخ تفسیرقرآن کریم، صفحه (۱۳۰-۱۳۱)و۱۰۵</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۸۲۸.</ref> | ||
== | == [[تفسیر قرآن به قرآن]] == | ||
== [[تفسیر روایی]] == | |||
== [[تفسیر مأثور از اهل بیت]] == | |||
== [[تفسیر صحابه]] == | |||
===مشهورترین تفاسیر مأثور [[اهلسنّت]]=== | == [[تفسیر تابعین]] == | ||
== [[تفاسیر مأثور]] == | |||
[[تفاسیر روایی]] که به آن تفاسیر مأثور یا [[نقلی]] هم میگویند، تفسیرهایی هستند که با استفاده از [[روایات]] [[نگارش]] یافتهاند. | |||
=== مشهورترین تفاسیر مأثور [[اهلسنّت]] === | |||
# [[تفسیر طبری (کتاب)|جامع البیان فی تفسیر القرآن]] تألیف [[طبری|محمد ابن جریر طبری]]؛ | # [[تفسیر طبری (کتاب)|جامع البیان فی تفسیر القرآن]] تألیف [[طبری|محمد ابن جریر طبری]]؛ | ||
# [[تفسیر سمرقندی (کتاب)|تفسیر سمرقندی]] اثر [[ | # [[تفسیر سمرقندی (کتاب)|تفسیر سمرقندی]] اثر [[نصر بن محمد سمرقندی]]؛ | ||
# [[ الکشف و البیان فی تفسیر القرآن (کتاب)|الکشف و البیان عن تفسیر القرآن]] ([[تفسیر ثعلبی]])، نوشته [[احمد بن محمد ثعلبى نيشابورى]] معروف به [[ثعلبی]]؛ | # [[الکشف و البیان فی تفسیر القرآن (کتاب)|الکشف و البیان عن تفسیر القرآن]] ([[تفسیر ثعلبی]])، نوشته [[احمد بن محمد ثعلبى نيشابورى]] معروف به [[ثعلبی]]؛ | ||
# [[ | # [[معالم التنزیل فی تفسیر القرآن (کتاب)|معالم التنزیل فی تفسیر القرآن]] به قلم [[ابی محمد حسین بن مسعود بن محمد بغوی]]؛ | ||
# [[ | # [[المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز (کتاب)| المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز]] تألیف [[ابومحمد عبدالحق بن غالب بن عبدالرحمن بن غالب محاربى]]؛ | ||
# [[تفسیر الثعالبی (کتاب)|الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن]] ([[ تفسیر الثعالبی (کتاب)|تفسیر ثعالبی]])، اثر [[عبدالرحمن بن محمد ثعالبى|ابو زید عبدالرحمان ثعالبی]]؛ | # [[تفسیر الثعالبی (کتاب)|الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن]] ([[تفسیر الثعالبی (کتاب)|تفسیر ثعالبی]])، اثر [[عبدالرحمن بن محمد ثعالبى|ابو زید عبدالرحمان ثعالبی]]؛ | ||
# [[ الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)|الدرّ المنثور فی التفسیر بالمأثور]] تألیف [[جلال الدین سیوطی]]. | # [[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)|الدرّ المنثور فی التفسیر بالمأثور]] تألیف [[جلال الدین سیوطی]]. | ||
===مهمترین [[تفاسیر | === مهمترین [[تفاسیر مأثور]] [[شیعه امامیه]] === | ||
# [[تفسیر قمی (کتاب)|تفسیر قمی]] تألیف [[علی بن ابراهیم قمی]]؛ | # [[تفسیر قمی (کتاب)|تفسیر قمی]] تألیف [[علی بن ابراهیم قمی]]؛ | ||
# [[نورالثقلین (کتاب)|نورالثقلین]] اثر شیخ [[ | # [[تفسیر نورالثقلین (کتاب)|تفسیر نورالثقلین]] اثر شیخ [[عبد علی بن جمعه عروسی حویزی]]؛ | ||
# [[ البرهان فی تفسیر القرآن (کتاب)|البرهان فی تفسیر القرآن]] تألیف [[سید هاشم بحرانی|سید هاشم بن سلیمان بن اسماعیل حسینی بحرانی]]؛ | # [[البرهان فی تفسیر القرآن (کتاب)|البرهان فی تفسیر القرآن]] تألیف [[سید هاشم بحرانی|سید هاشم بن سلیمان بن اسماعیل حسینی بحرانی]]؛ | ||
# [[الهادی و مصباح النادی (کتاب)|الهادی و مصباح النادی]] | # [[الهادی و مصباح النادی (کتاب)|الهادی و مصباح النادی]] تألیف [[سید هاشم بحرانی|سید هاشم بن سلیمان بن اسماعیل حسینی بحرانی]]؛ | ||
# [[تفسیر صافی (کتاب)|تفسیر الصافی]] [[فیض کاشانی]]؛ | # [[تفسیر صافی (کتاب)|تفسیر الصافی]] تألیف [[فیض کاشانی]]؛ | ||
# [[تفسیر الائمة لهدایة الامة (کتاب)|تفسیر الائمة لهدایة الامة]]، اثر میرزا [[محمد رضا نصیر طوسی]]؛ | # [[تفسیر الائمة لهدایة الامة (کتاب)|تفسیر الائمة لهدایة الامة]]، اثر میرزا [[محمد رضا نصیر طوسی]]؛ | ||
# [[تفسیر عیاشی (کتاب)|تفسیر عیاشی]] تألیف [[ عیاشی|ابونصر محمد بن مسعود عیاشی]]؛ | # [[تفسیر عیاشی (کتاب)|تفسیر عیاشی]] تألیف [[عیاشی|ابونصر محمد بن مسعود عیاشی]]؛ | ||
# [[التفسیر بالمأثور (کتاب)|التفسیر بالمأثور]] [[مولی]] [[علی اصغر قائنی]]<ref>جلالیان، حبیب الله، تاریخ تفسیر قرآن کریم، صفحه (۱۳۰-۱۴۳)؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، جلد۲، صفحه ۶۷۵؛ رومی، فهد بن عبدالرحمان، اصول التفسیر و مناهجه، صفحه (۹۰-۹۱)؛ ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، صفحه ۸۳۸</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۷۳۶.</ref> | # [[التفسیر بالمأثور (کتاب)|التفسیر بالمأثور]] [[مولی]] [[علی اصغر قائنی]]<ref>جلالیان، حبیب الله، تاریخ تفسیر قرآن کریم، صفحه (۱۳۰-۱۴۳)؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، جلد۲، صفحه ۶۷۵؛ رومی، فهد بن عبدالرحمان، اصول التفسیر و مناهجه، صفحه (۹۰-۹۱)؛ ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، صفحه ۸۳۸</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۷۳۶.</ref> | ||
==منابع== | {{تفسیر}} | ||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگنامه علوم قرآنی''']] | # [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگنامه علوم قرآنی''']] | ||
{{پایان منابع}} | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:تفسیر | [[رده:تفسیر]] | ||