امداد غیبی در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[آیه]] {{متن قرآن|إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا }}<ref> اگر او را یاری ندهید بی‌گمان خداوند یاریش کرده است هنگامی که کافران او را که یکی از دو نفر بود (از مکّه) بیرون راندند، آنگاه که آن دو در غار بودند همان هنگام که به همراهش می‌گفت: مهراس که خداوند با ماست و خداوند آرامش خود را بر او فرو فرستاد و وی را با سپاهی که آنان را نمی‌دیدید پشتیبانی کرد؛ فرود آورد؛ سوره توبه، آیه ۴۰.</ref> به وضع مخاطره‌آمیز [[پیامبر]] در [[غار ثور]] که [[دشمن]] در یک قدمی او بود اشاره کرده و [[یاری]] وی را با [[سپاه]] دیده نشدنی یادآور شده است. برخی از [[مفسران]] [[سپاه]] دیده نشدنی را در این [[آیه]] "[[فرشتگان]]" دانسته‌اند <ref>جامع البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۷۷؛ تفسر قرطبی، ج ۸، ص ۹۵.</ref>؛ ولی در [[تعیین]] مصداق [[فرشتگان]] بین آنها [[اختلاف]] است؛ برخی آنها را [[فرشتگان]] [[مأمور]] نگهداری از آن حضرت در [[سفر]] [[هجرت]] دانسته‌اند<ref>روح المعانی، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۴۲.</ref>. برخی دیگر گفته‌اند: منظور [[فرشتگان]] [[یاری]] دهنده [[پیامبر]] و [[مسلمانان]] در جنگ‌های پس از [[هجرت]] است<ref>نمونه، ج ۷، ص ۴۲۰.</ref> [[طبرسی]] نیز از بعضی [[نقل]] کرده که آنها، [[فرشتگان]]ِ [[مأمور]] به [[دعا]] برای حضرت بوده‌اند<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص ۴۹.</ref>.

در روایتی آمده است: به [[فرمان خداوند]] درختی در دهانه [[غار]] رویید، به طوری که چهره [[پیامبر خاتم|رسول‌اکرم]] {{صل}} را پوشانید. عنکبوتی نیز [[مأمور]] شد تا در جلو دَرِ [[غار]] تارهایی بدواند و سرانجام، کبوترانی وحشی بر تخم گذاردن در قسمت جلوی [[غار]] [[مأمور]] شدند<ref>المیزان، ج ۹، ص ۲۹۲.</ref>. مجموع این عوامل، [[دشمن]] را که در یک قدمی [[دستگیری]] حضرت بود، از ورود به [[غار]] منصرف کرد، با آنکه مطمئن بودند که تا آنجا آمده و به جای دیگری نرفته است.

[[آیات]] ۱۲۳ ـ ۱۲۵ آل‌عمران به [[نصرت]] [[سپاهیان اسلام]] در [[نبرد]] [[بدر]] به وسیله [[فرشتگان]] تصریح کرده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشکرُونَ إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَن يَكْفِيَكُمْ أَن يُمِدَّكُمْ رَبُّكُم بِثَلاثَةِ آلافٍ مِّنَ الْمَلائِكَةِ مُنزَلِينَ بَلَى إِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ وَيَأْتُوكُم مِّن فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ آلافٍ مِّنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ}}<ref>و بی‌گمان خداوند در بدر شما را با آنکه ناتوان بودید یاری کرد پس، از خداوند پروا کنید، باشد که سپاس گزارید یاد کن آنگاه را که به مؤمنان می‌گفتی: آیا بسنده‌تان نیست که خداوند با سه هزار فرشته فرو فرستاده از سوی خود شما را یاری رساند؟ چرا؛ بی‌گمان بسنده است و اگر شکیبایی کنید و پرهیزگاری ورزید و آنان چنین شتابان به سوی شما آیند خداوند شما را با پنج هزار فرشته نشانگذار یاری خواهد رساند؛ سوره آل عمران، آیه ۱۲۳- ۱۲۵.</ref> این [[آیات]] پس از شکستِ [[مسلمانان]] در [[اُحُد]] نازل شد. آنجا که [[دشمن]] [[مشرک]] خواست با تهاجمی دوباره اساس [[حکومت]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]] {{صل}} در [[مدینه]] را ویران کند <ref>نمونه، ج ۳، ص ۷۸.</ref>. در آن لحظات سخت با [[نزول آیات]] فوق و ابتکار بی‌نظیر [[رسول اکرم]] {{صل}}«[[فرمان]] عمومی به آماده شدن همه نیروها حتی مجروحان برای [[پیکار]] با [[دشمن]] و حرکت از [[مدینه]]» <ref>فروغ ابدیت، ج ۲، ص ۷۷؛ تاریخ پیامبر اسلام، ص ۳۱۸؛ نبردهای محمد۹، ص ۱۳۴.</ref> [[مسلمانان]] [[روحیه]] و نیرویی تازه گرفته و مجدّداً آماده [[پیکار]] با [[مشرکان]] شدند. دشمنان نیز با مشاهده این حرکت به [[وحشت]] افتاده و به [[تصور]] اینکه لشکری تازه‌نفس از [[مدینه]] عازم [[جنگ]] شده وادار به عقب‌نشینی و بازگشت به [[شهر]] خود شدند<ref> نمونه، ج ۳، ص ۷۸.</ref>. [[آیات]] [[سوره آل‌عمران]] اصل ماجرا را بیان کرده؛ لکن چگونگی و شرح فرود آمدن [[فرشتگان]] یاری‌بخش را [[آیات]] ۷ ـ ۱۵ [[سوره انفال]] عهده‌دار است. [[آیه]] نهم این [[سوره]] [[استغاثه]] به [[خداوند]] و [[اجابت]] آن را از سوی [[خدا]] به صورت [[امداد]] [[فرشتگان]] در [[جنگ بدر]] یادآور شده است: {{متن قرآن|إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفِينَ}}<ref> یاد کن آنگاه را که از پروردگارتان فریادخواهی می‌کردید و به شما پاسخ داد که من با هزار فرشته پیاپی امدادگر شما خواهم بود؛ سوره انفال، آیه ۹.</ref> این درگیری، اولین درگیری [[مسلمانان]] با [[کافران]] بود و به سبب عواملی مانند عدم [[توازن]] نیروها و چند برابر بودن [[دشمن]]، [[اصرار]] آنان بر [[نجات]]، اموالی که در کاروان [[ابوسفیان]] داشتند و کینه‌های عمیق آنان نسبت به [[پیامبر]] و [[اسلام]]، مرحله [[سختی]] پیش آمده بود، ازاین‌رو در [[آیه]] بالا لفظ «[[استغاثه]]» به‌کار رفته است. این واژه معمولا در جایی به‌کار می‌رود که خطرِ گرفتار شدن در چنگ [[دشمن]] [[احساس]] شود. [[پیامبر]] دست به [[دعا]] برداشت و گفت: خدایا اگر [[مسلمانان]] کشته شوند کسی که در [[زمین]] تو را [[بندگی]] کند نخواهد ماند <ref>المیزان، ج ۹، ص ۲۳؛ نمونه، ج ۷، ص ۹۸.</ref>.

در این هنگام [[خداوند]] دعای آن حضرت را [[مستجاب]] کرده و فرمود: شما را به ۱۰۰۰ [[فرشته]] [[یاری]] می‌کنم؛ فرشتگانی که به وصف "مُرْدِف" از آنها یاد می‌کند. آنها فرشتگانی بودند که [[فرشتگان]] دیگر را در ردیف خویش سوار کرده بودند <ref>روح المعانی، مج‌۶، ج‌۹، ص‌۲۵۱.</ref>. برای این وصف معانی دیگری نیز در [[تفاسیر]] آمده است: فرشته‌هایی که پی در پی به [[یاری]] [[مسلمانان]] شتافتند <ref>المیزان، ج۹،ص۲۰ـ۲۱؛ نمونه، ج۷، ص۱۰۳ـ۱۰۴.</ref> یا فرشتگانی که [[فرمانده]] و فرمانبر بودند که [[فرماندهان]] را "مُرْدِف" و [[فرمانبرداران]] را "مُرْدَف" گویند. البته ظاهر لفظ "مردف" همان معنای نخست است که بسیاری از [[مفسران]]<ref> جوامع الجامع، ج ۲، ص ۶؛ المیزان، ج ۹، ص ۲۰؛ راهنما، ج ۶، ص ۴۲۸.</ref> و نیز [[اهل]] لغت آورده‌اند <ref>مفردات، ص ۳۴۹، "ردف".</ref> و براساس آن، به این [[پرسش]] نیز پاسخ داده می‌شود که چرا در [[سوره آل‌عمران]] شمار [[فرشتگان]] امدادگر ۳۰۰۰ ولی در این [[آیات]] ۱۰۰۰ نفر آمده است، زیرا مردِفین ۱۰۰۰ نفر بودند و ۲۰۰۰ [[فرشته]] دیگر پشت سر آنان قرار داشتند.

واژه "سکینه" در [[آرامش]] [[قلب]] به‌کار می‌‌رود و بر عدم [[اضطراب]] و تشویشِ [[انسان]] در [[کارها]] و [[ایستادگی]] در برابر حوادث پیچیده و مشکل دلالت دارد<ref>المیزان، ج ۲، ص ۲۸۹.</ref> سکینه یک حالت فوق العاده [[روحی]] و موهبتی [[الهی]] است، که [[انسان]] در پرتو آن مشکل‌ترین حوادث را هضم، و با وجود [[مشکلات]]، در خود [[احساس]] [[آرامش]] می‌کند. این [[آرامش]] ممکن است جنبه [[عقیدتی]] داشته و [[تزلزل]] [[اعتقاد]] را برطرف سازد یا جنبه عملی داشته باشد و به [[انسان]] [[شکیبایی]] و [[ثبات]] قدم بخشد<ref> نمونه، ج ۲۲، ص ۲۷.</ref>. [[خداوند]] در لحظات حساس [[جنگ]] {{متن قرآن|ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}<ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه، آیه ۲۶.</ref> یا زمان مخفی شدن [[پیامبر خاتم|رسول اکرم]] {{صل}} در [[غار]] و احتمال برخورد وی با دشمنانی که به قصد کشتن وی آمده و تا مرز [[دستگیری]] او پیش رفته بودند و بدین جهت نیز همراه یا همراهان وی به شدّت دچار [[هراس]] شده بودند، با ایجاد [[آرامش]] کامل در [[قلب]] آن حضرت، او را [[یاری]] کرد. نه تنها [[پیامبر اسلام]]، بلکه همه [[پیغمبران]] [[خدا]] از این [[موهبت الهی]] برخوردار بوده‌اند <ref>البرهان، ج ۲، ص ۷۵۶.</ref>.

از مهم‌ترین میدانهای [[کارزار]] که [[مسلمانان]] در آن تا آستانه [[شکست]] پیش رفتند و خطر بزرگی متوجه آنان شد، [[جنگ حنین]] بود که جز اندکی سایر [[مجاهدان]] از گِرد آن حضرت پراکنده شدند و از میدان گریختند. در این برهه خطرناک بود که [[خداوند]] با ایجاد [[آرامش]] در [[قلب]] [[پیامبر]] و [[مؤمنان]]، بدانان روحیه‌ای دوباره بخشید و آنان را [[نجات]] داد: {{متن قرآن|ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}<ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه، آیه ۲۶.</ref><ref>نمونه، ج ۷، ص ۳۴۶ ـ ۳۴۷.</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[امدادهای غیبی (مقاله)|مقاله «امدادهای غیبی»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص ۲۹۹ - ۳۲۴.</ref>

ایجاد [[هراس]] و [[رعب]] در [[دل]] [[دشمنان]] از کمکهای ویژه خداست که ۴ بار در [[قرآن]] از آن یاد شده است و همه آنها درباره شرایط دشوار [[جنگ]] و [[جهاد]] است. منظور از [[رعب]] این است که بر اثر شدت [[ترس]]، [[انسان]] [[ناامید]] شود و [[احساس]] کند که راه [[رهایی]] از گرفتاری که به آن دچار گشته وجود ندارد <ref>مفردات، ص ۳۵۶، «رعب»؛ قاموس قرآن، ج ۳، ص ۱۰۵.</ref>. برخی نیز [[رعب]] را حالتی دانسته‌اند که بر اثر آن [[آرامش]] به طور کلّی از [[انسان]] گرفته می‌شود <ref>التحقیق، ج ۴، ص ۱۳۸، «رعب».</ref> [[قرآن]] در بیان [[نجات]] معجزه‌گونه [[مسلمانان]] پس از [[شکست]] آنها در [[احد]] از افکندن [[رعب]] در [[دل]] [[کافران]] خبر داده است: {{متن قرآن|سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُواْ الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُواْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ}}<ref> به زودی در دل کافران بیم خواهیم افکند زیرا برای خداوند چیزی را شریک قرار می‌دهند که (خداوند) حجّتی بر آن فرو نفرستاده است و سرای آنان دوزخ است و سرای ستمکاران، بد (جایگاهی) است؛ سوره آل عمران، آیه ۱۵۱.</ref> اگر در آن شرایط دشوار این [[هراس]] بر [[دل]] [[دشمنان]] افکنده نمی‌شد، آنها به [[مدینه]] [[هجوم]] آورده، [[نظام اسلامی]] را با خطری جدّی روبه‌رو می‌کردند؛ لکن در حالی که چنین تصمیمی داشتند، ناگهان [[هراس]] عجیبی در دلهایشان افتاد که باعث شد به صورت لشکری [[شکست]] خورده به [[مکه]] باز گردند <ref>نمونه، ج ۳، ص ۱۲۵.</ref>. به [[عقیده]] برخی مفاد این [[آیه]] وعده‌ای [[نیکو]] از جانب خداست به اینکه [[مسلمانان]] را با [[لشکر]] [[ترس]] [[یاری]] می‌کند<ref>المیزان، ج ۴، ص ۴۳.</ref> و [[خدا]] این [[وعده]] را قطعی ساخته، بدان [[جامه]] عمل پوشانید <ref>تفسیر المنار، ج ۴، ص ۱۷۸.</ref>.

از چیزهایی که در تقویت [[روحی]] جنگجویان در میدان [[جنگ]] اثر به سزایی دارد، [[احساس]] کم‌شمار بودن نیروی [[دشمن]] است. در اولین [[جهاد]] تهاجمی [[مسلمانان]] در [[جنگ بدر]] همین عامل، به [[یاری]] [[مسلمانان]] آمد و آنها که شمارشان فقط ۳۱۳ نفر بود و از ابزار و [[آلات جنگی]] محدودی برخوردار بودند، توانستند با روحیه‌ای بالا بر [[دشمن]] انبوه خویش بتازند و آنان را [[شکست]] دهند. [[آیات]] ۴۳ ـ ۴۴ [[سوره انفال]] به این مهم پرداخته و از این کمک ویژه [[الهی]] خبر می‌دهد. در آغاز [[خداوند]] در [[عالم رؤیا]] [[دشمنان]] را به [[پیامبر خاتم|پیامبر]] {{صل}} کم نشان داد: {{متن قرآن|إِذْ يُرِيکهمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلاً وَلَوْ أَرَاکهمْ كَثِيرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلاً وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولاً وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الأُمُورُ}}<ref> یاد کن آنگاه را که خداوند آنان را به تو در خوابت اندک نشان داد و اگر آنان را بسیار نشان داده بود سست می‌شدید و در کار جنگ اختلاف می‌یافتید ولی خداوند شما را در امان داشت که او به اندیشه‌ها داناست و آنگاه را یاد کن که آنان را چون رویاروی شدید به چشمتان اندک نمود و شما را نیز در چشم آنان، اندک نشان داد تا خداوند کاری انجام یافتنی را به پایان برد و کارها به خداوند باز گردانده می‌شود؛ سوره انفال، آیه ۴۳ - ۴۴.</ref>به‌گونه‌ای که اگر آنها را با همان شمار فراوان برای آن حضرت جلوه‌گر می‌ساخت، [[سپاه اسلام]] به [[سستی]] و سپس [[اختلاف]] می‌گرایید: {{متن قرآن|وَلَوْ أَرَاکهمْ كَثِيرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ }} [[پیامبر اسلام]] این [[رؤیا]] را برای [[لشکر]] باز گفت و این کار باعث بالا رفتن [[روحیه]] آنها شد <ref>نمونه، ج ۷، ص ۱۸۹ ـ ۱۹۰.</ref> این [[رؤیا]] نعمتی [[الهی]] بود تا [[هراس]] [[مسلمانان]] را بزداید و آنان را در برابر [[دشمن]] [[شجاع]] گرداند <ref>جامع البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸؛ روح المعانی، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۲.</ref>.

[[امداد غیبی]] [[خدا]] گاهی به شکل [[نجات]] [[انسان]] از ورطه [[گناه]]، محقق می‌شود، آن هم در لحظات حساسی که همه زمینه‌ها و اسباب <ref>المیزان، ج ۱۱، ص ۱۲۶ ـ ۱۳۰.</ref> برای گرفتار آمدن در دام [[گناه]] فراهم شده است، چنان‌که این [[امداد]] درباره [[حضرت یوسف]] {{ع}} تحقق یافت: {{متن قرآن|وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلا أَن رَّأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ }}<ref> و بی‌گمان آن زن آهنگ وی کرد و وی نیز اگر برهان پروردگار خویش را نمی‌دید آهنگ او می‌کرد؛ سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref>[[برهان]] [[رب]] در [[آیه]] چندگونه [[تفسیر]] شده است؛ از جمله اینکه مقصود از آن یک نوع کمک خدایی بود که در پاسخ به شایستگیهای آن حضرت بهره وی شد و او را از [[گناه]] [[رهایی]] بخشید <ref>فی ظلال القرآن، ج ۴، ص ۱۹۸۱؛ المیزان، ج ۱۱، ص ۱۲۶ ـ ۱۳۰.</ref>. پس از این [[آیه]] باز هم [[خداوند]] [[نجات]] [[یوسف]] {{ع}} را از گناهکاری، به خویش نسبت می‌دهد: {{متن قرآن|كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاء إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ}}<ref> بدین گونه بر آن بودیم تا از او زشتی و پلیدکاری را بگردانیم؛ سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref> عبارت {{متن قرآن|إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ}}<ref> او از بندگان ناب ما بود؛ سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref> بیانگر این است که این‌گونه کمکهای ویژه [[الهی]] که در لحظات طوفانی [[گناه]] بهره [[انسان‌ها]] می‌شود، ویژه [[یوسف]] {{ع}} نیست و هرکس که در زمره [[بندگان]] [[خالص]] [[خدا]] قرار گیرد [[شایسته]] چنین [[لطف]] و موهبتی خواهد بود <ref>نمونه، ج ۹، ص ۳۷۳ ـ ۳۷۸.</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[امدادهای غیبی (مقاله)|مقاله «امدادهای غیبی»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص ۲۹۹ - ۳۲۴.</ref>

=== [[رهایی]] بخشیدن از گرفتاری و [[عذاب]] ===

[[کید]] [[دشمنان]] [[پیامبر]] همان نقشه‌های آنها برای [[مبارزه]] با آن حضرت و [[آیین]] اوست؛ مانند [[تبلیغات]] بر ضدّ [[قرآن]]، [[محاصره اقتصادی]]، تهمتها و سخنان ناشایست درباره وی و [[قرآن]]، و [[شکنجه]] و [[آزار]] [[مسلمانان]] <ref>نمونه، ج ۲۶، ص ۳۷۵.</ref> [[خداوند]] فرموده است: من هم در برابر حیله‌گریهای آنان چاره‌جویی می‌کنم. گفته شده که مراد از [[کید]] [[خدا]] در این [[آیه]]، همان لطفهایی است که شامل حال [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} و [[مؤمنان]] کرده، و [[دشمنان]] را غافلگیر و در نتیجه، کوشش آنان را بی‌ثمر کرد و توطئه‌هایشان را درهم [[شکست]] <ref>نمونه، ج ۲۶، ص ۳۷۶.</ref>.

[[آیه]] ۱۸ [[سوره انفال]] نیز کمکهای ویژه [[غیبی]] به [[مسلمانان]] و [[شکست]] [[دشمنان]] در [[جنگ بدر]] را [[یادآوری]] می‌کند: {{متن قرآن|ذَلِكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكَافِرِينَ}}<ref> چنین است؛ و خداوند نیرنگ کافران را بیرنگ می‌کند؛ سوره انفال، آیه ۱۸.</ref> در دو جای دیگر [[قرآن]] هم آمده است که [[تکذیب]] کنندگان را [[فرصت]] می‌دهم، زیرا [[تدبیر]] من سخت [[استوار]] است. {{متن قرآن|وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ}}<ref> و به آنان مهلت می‌دهم که تدبیر من سنجیده است؛ سوره اعراف، آیه ۱۸۳.</ref>، {{متن قرآن|وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ}}<ref> و به آنان مهلت می‌دهم، که تدبیر من سنجیده است؛ سوره قلم، آیه ۴۵.</ref> [[پیامبری]] که شاید بیش از دیگر [[پیامبران]] با یاریهای ویژه [[الهی]]، جانش [[حفظ]] شد، [[پیامبر خاتم|رسول‌اکرم]] {{صل}}است. در [[آیه]] ۹ [[سوره یس]] آمده است که در پیش رو و در پشت سر [[کافران]] سدّی قرار دادیم و چشمانشان را پوشاندیم، ازاین‌رو نمی‌بینند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لاَ يُبْصِرُونَ}}<ref> و ما پیش رویشان سدّی و پشت سرشان سدّی نهاده‌ایم و دیدگان آنان را فرو پوشانده‌ایم چنان که چیزی نمی‌بینند؛ سوره یس، آیه ۹.</ref> جمعی از [[مفسّران]] گفته‌اند: [[آیه]] بالا در مورد [[ابوجهل]] یا مردی از [[طایفه]] [[بنی‌مخزوم]] یا [[قریش]] نازل شده که چندین بار قصد [[جان]] [[پیامبر]] را کردند؛ ولی [[خداوند]] هر بار به صورتی غیر عادی وی را از گزند [[دشمنان]] نگه داشت و در آن لحظه حساسی که آنها مشرف بر کشتن وی می‌شدند، چشمانشان نمی‌دید یا [[قدرت]] حرکت از آنان گرفته می‌شد <ref>روح المعانی، مج ۱۲، ج ۲۲، ص ۳۲۳.</ref>. در روایاتی آمده است که زمانی که گروهی از [[قریش]] [[عزم]] نابودی [[پیامبر خاتم|پیامبر]] {{صل}} را داشتند، وقتی نزدیک او شدند، [[خداوند]] با ایجاد [[تاریکی]] از پشت سر و نیز پیش روی آنها باعث شد که آن حضرت را نبینند<ref>الدرالمنثور، ج ۷، ص ۴۳ ـ ۴۵.</ref>.

در [[شأن نزول]] [[آیه]] {{متن قرآن|أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى عَبْدًا إِذَا صَلَّى }}<ref> به من بگو آن کس که، بنده‌ای را چون به نماز ایستد باز می‌دارد،؛ سوره علق، آیه ۹ - ۱۰.</ref> نیز آورده‌اند که [[ابوجهل]] در حالی که [[پیامبر]] در [[سجده]] بود قصد کشتن وی را داشت؛ لکن در همان لحظاتی که به وی نزدیک شده بود، ناگهان عقب نشست و با دستش گویا چیزی را از خود دور می‌کرد. و چون سبب را از وی پرسیدند گفت: ناگهان میان خودم و [[پیامبر خاتم|محمد]] {{صل}} خندقی از [[آتش]] دیدم و پر و بالهایی مشاهده کردم. [[پیامبر خاتم|پیامبر]] {{صل}} هم در این مورد فرمودند: [[سوگند]] به خدایی که جانم در دست اوست اگر به من نزدیک شده بود، [[فرشتگان]] [[خدا]] بدنش را پاره‌پاره می‌کردند <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۷۸۲.</ref>.