←مرحله دوم فرهنگ غدیر: از روایت به تألیف
جز (جایگزینی متن - ' بطور ' به ' بهطور ') |
|||
| (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = غدیر | |||
| عنوان مدخل = | |||
| مداخل مرتبط = | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
== مقدمه == | |||
غدیر و فرهنگ مکتوب حادثۀ مهم [[غدیر خم]] به [[دلیل]] نقشی که در [[اعتقاد]]، [[اندیشه]]، عمل، جهتگیری [[سیاسی]] و [[اجتماعی]]، [[جایگاه علمی]] و [[احتجاج]] و [[پژوهش]] داشته، پیوسته مورد توجّه و بحث [[عالمان دین]] بوده است. نگاهی گذرا به [[سیر]] تلاشهای معتقدان به [[غدیر]] در عرصۀ [[فرهنگ]] مکتوب میتواند مفید باشد. | |||
ازاینرو گوشهای از این [[سیر]] آورده میشود:<ref>خلاصه شده از مقالهای در «گلستان قرآن»، شمارۀ ۴، اردیبهشت ۱۳۷۹ به قلم محمّد انصاری.</ref> کتاب و قلم سابقۀ هزار و چهارصد ساله با [[غدیر]] دارند، از روزی که [[پیامبر]]، [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} را به عنوان [[جانشین]] خود به جهانیان معرفی کرد، کار [[حفظ]] و [[ثبت]] آن نیز آغاز شد و در هرزمانی حقایق آن انعکاس یافت. [[خداوند]] مردانی را برای [[ثبت]] این واقعۀ [[عظیم]] برانگیخت تا در کتابهای خود "[[غدیر]]" را به عنوان یک اصل [[اسلام]] [[ثبت]] کنند. [[غدیر]]، با بهکارگیری قلم، از دست [[دشمنان]] مصون ماند و کسی نتوانست [[مانع]] این [[حقیقت]] بزرگ شود، بهطوریکه مؤلفین بزرگی از غیر [[شیعه]] هم دربارۀ [[غدیر]] کتابهایی نوشتند. [[رسوخ]] [[غدیر]] در جهات مختلف [[دین]] در حدی است که در موضوعات متعددی مورد بحث قرار گرفته است. در [[کتب حدیثی]] بهعنوان [[سند]] و متن آن، در کتب [[تاریخی]] بهعنوان مهمترین واقعۀ [[اسلام]]، در کتب [[کلامی]] بهعنوان مؤثرترین بحث [[اعتقادی]] که همان [[ولایت]] و [[خلافت]] است، در کتب [[تفسیر]] بهعنوان [[تفسیر]] آیاتی که به [[خلافت]] برمیگردد، در کتب لغت بهعنوان معنای کلمۀ "[[مولی]]" و در کتب [[ادب]] و [[شعر]] بهعنوان قطعۀ زیبای [[تاریخ اسلام]] که در قالب [[نظم]] و [[نثر]] ارائه شده است. مسیر [[فرهنگی]] [[غدیر]] در چهارده قرن را میتوان در چهارده مرحله ترسیم نمود: | |||
== | === مرحله اول [[فرهنگ غدیر]]: [[روایت]] === | ||
در [[قرن اول]] [[هجری]] که تدوین [[معارف]] [[اسلام]] ممنوعیت رسمی داشت و اگر هم کتابی نوشته میشد مخفیانه بود، [[بهترین]] کتاب برای [[غدیر]] سینههای [[امین]] و حافظههای [[قوی]] افراد بود که به مثابۀ [[کتاب عمل]] کرد و به خوبی توانست این راه صدساله را بپیماید و این ودیعۀ [[آل محمد]] {{صل}} را در خود [[حفظ]] کند. بیش از [[صد]] و بیست نفر از [[صحابه]] و عدۀ بسیاری از [[تابعین]]، [[واقعۀ غدیر]] را در محافل بیان میکردند و آن را به نسلهای بعد از خود انتقال میدادند، بهطوری که [[زید بن ارقم]] و [[حذیفة بن یمان]] متن کامل خطبۀ [[غدیر]] را که بیش از یک [[ساعت]] به طول انجامیده، [[حفظ]] کرده و برای [[مردم]] بازگو کردهاند. از سوی دیگر صاحب [[غدیر]] [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} برای اتمام [[حجت]] و برای آنکه نسلهای [[آینده]] راه خود را بیابند، در مناسبتها و فرصتهای گوناگون مسأله [[غدیر]] را مطرح میساخت و دربارۀ آن از [[شاهدان]] [[عینی]] [[اقرار]] میگرفت، حتی در بحبوحۀ [[جنگ صفین]] بر فراز [[منبر]] رفت و در آن [[سخنرانی]] [[غدیر]] را بهطور مفصل مطرح ساخت، و یا در روز [[عید غدیر]] در [[کوفه]] [[سخنرانی]] مفصلی درباره آن ایراد فرمود. [[فاطمه زهرا]] {{عم}} در [[عمر]] کمتر از سهماهۀ خود پس از [[رحلت]] [[پیامبر]] {{صل}} بارها [[جریان غدیر]] را برای [[مردم]] متذکر شد. [[ائمه]] {{عم}} نیز از هرفرصت مناسبی برای [[تبلیغ پیام]] [[غدیر]] استفاده میکردند و آن را برای [[مردم]] بیان مینمودند، تا آنجا که [[امام باقر]] {{ع}} متن کامل [[خطبه غدیر]] را برای [[مردم]] بازگو فرمود و [[امام رضا]] {{ع}} مناظراتی در اینباره برقرار نمود و حقایق مهمی از آن را بیان فرمود. از سوی دیگر [[اصحاب]] [[ائمه]] حاملان [[پیام غدیر]] بودند و در حضور [[امامان]] [[اقدام]] به [[حفظ]] و نشر [[غدیر]] نمودند. [[شعر]] [[شاعران]] نیز نقش مهمی در [[حفظ]] [[غدیر]] در طول زمانهای ظلمانی داشته چه آنکه قالب [[شعر]] محفوظتر است و [[مردم]] علاقه خاصی به آن دارند. از ساعتی که [[خطبه]] [[پیامبر]] پایان یافت [[حسّان بن ثابت]] اولین [[شعر]] را در حضور آن [[حضرت]] سرود و [[دلیل]] روشنی شد تا [[شاعران]] در طول چهارده قرن در قالب [[شعر]] که [[تبلیغ]] نافذی است [[غدیر]] را [[حفظ]] کنند و براحتی به نسلهای بعد برسانند. اینها شکلهای مختلف [[فرهنگی]] بود که [[غدیر]] را در [[قرن اول]] [[حفظ]] کرد و البته این طرق در قرنهای بعد نیز ادامه یافت. | |||
=== مرحله دوم [[فرهنگ غدیر]]: از [[روایت]] به تألیف === | |||
از اوایل قرن دوم هجری [[تبلیغ]] [[غدیر]] شکلی تازه به خود گرفت و کمکم از شکل [[روایت]] بهصورت تألیف درآمد. در اواسط قرن دوم به اولین تألیف مستقل درباره [[غدیر]] برمیخوریم که از فراهیدی است. این مسیر ادامه یافت و کتابهای مختلفی بهصورت مستقل یا ضمنی در موضوع [[غدیر]] تدوین شد، بهطوریکه [[ابو المعالی]] جوینی از [[قرن پنجم]] میگوید: در [[بغداد]] در دست صحّافی کتابی دیدم که بر جلد آن نوشته بود: "جلد بیست و هشتم از اسناد [[حدیث]] {{متن حدیث|من کنت مولاه فعلیّ مولاه}} و بعد از این جلد بیست و نهم خواهد بود"! همچنین [[ابن کثیر دمشقی]] میگوید: "کتابی در دو جلد ضخیم دیدم که [[محمّد]] بن [[جریر]] [[طبری]] [[احادیث غدیر]] [[خم]] را در آن جمعآوری کرده بود"! آنچه در این مرحله مشهود است اینکه اکثر کتب، مربوط به اسناد و [[رجال]] [[خطبه]] است و [[هدف]] اول مؤلفین [[استحکام]] اصل مطلب بوده است. آنان که جو خاص [[فرهنگی]] را به خوبی لمس میکردند در مرحله اول دست به کار محکمکاری در اسناد و [[حفظ]] متون شدند، تا نسلهای [[آینده]] مدارک لازم برای [[تحقیق]] و موشکافی و بحث و بررسی داشته باشند. | |||
=== مرحله سوم [[فرهنگ غدیر]]: تحقیق در سند و متن === | |||
از | از قرن چهارم تحقیق و بحث در متن و سند [[حدیث غدیر]] آغاز شده و قطعۀ اصلی خطبۀ [[غدیر]] که جملۀ {{متن حدیث|من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه}} است در مناظرات مطرح شده و رجال اسناد و ناقلین [[حدیث غدیر]] نیز به دقت مورد بررسی قرار گرفتهاند. کتب [[شیخ صدوق]] و [[سید مرتضی]] و [[شیخ مفید]] [[بهترین]] [[شاهد]] بر این مدعا هستند. این تحقیقات در قرنهای چهارم و پنجم و ششم اوج داشته و تا سال هزار همچنان پیش رفته، و آثار برجستهای از این قرون در دست است. | ||
=== مرحلۀ چهارم [[فرهنگ غدیر]]: شکوفایی [[علمی]] [[غدیر]] === | |||
از قرن | از اوایل قرن یازدهم هجری تا به امروز با ایجاد میدان باز [[علمی]]، محققین و اندیشمندان [[اسلام]] تألیفات بسیار مهمی درباره [[غدیر]] تألیف کرده و به خوبی از زحمات هزار ساله نتیجهگیری نمودند. در این دوران تمام جوانب [[غدیر]] مورد جمع و بررسی و تحقیق قرار گرفت و در هرجنبهای بهطور جداگانه کتاب نوشته شد. ارتباط [[غدیر]] با [[قرآن]]، بحثهای مفصل در اسناد [[غدیر]]، بررسیهای عمیق در متن [[حدیث غدیر]]، جمعآوری و تدوین اشعار مربوط به [[غدیر]] و جوانب دیگر آن مورد توجّه خاص واقع شد و در هرمورد کتبی تدوین گردید. تحقیقات بزرگانی همچون [[قاضی]] شوشتری، [[علامه مجلسی]]، [[شیخ حر عاملی]]، [[سید هاشم بحرانی]]، [[میرحامد حسین هندی]]، [[علامه امینی]]، و بسیاری دیگر از [[علما]]، [[بهترین]] [[شاهد]] این مدعاست<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۳۹.</ref>. | ||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | |||
[[رده:غدیر]] | |||
[[رده:غدیر | |||
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]] | [[رده:مدخل فرهنگ غدیر]] | ||