عباس بن علی بن ابی‌طالب: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = فرزندان امام علی | عنوان مدخل  = عباس بن علی بن ابی‌طالب | مداخل مرتبط = [[عباس بن علی بن ابی‌طالب در تاریخ اسلامی]] - [[عباس بن علی بن ابی‌طالب در معارف و سیره حسینی]]| پرسش مرتبط  = }}

او به سبب سیمای [[زیبایی]] که داشت به [[قمر بنی هاشم]] [[لقب]] داده شده بود و کنیه‌اش [[ابوالفضل]] {{ع}} و کنیه دیگرش «ابوقربه»<ref>مقاتل الطالبیین، ص۵۵ و ۵۶. قربه یعنی مشک آب، ابوقربه یعنی صاحب مشک آب و اشاره به سقایی او در واقعه کربلاست.</ref> است.

برای [[حضرت عباس]]، غیر از قمر بنی هاشم [[القاب]] دیگری گفته شده از جمله: [[العبد الصالح]]، باب الحوائج، صاحب اللواء، المواسی، الصابر و...<ref>ر.ک: کامل الزیارات، ص۴۴۱؛ المزار شیخ مفید، ص۱۲۴ (کنگره جهانی).</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۱۵۰-۱۵۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۵۸۱-۵۸۷؛ [[محسن حسام مظاهری|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)|مقاله «عباس»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۳۴۱.</ref>

پس از سال‌ها از [[شهادت حضرت فاطمه زهرا]] [[دخت پیامبر]] {{صل}}، روزی [[حضرت علی]] {{ع}} به برادرش [[عقیل]] که مردی نسب شناس و آشنای به [[تاریخ]] [[عرب]] و [[دودمان]] آنها بود فرمود: «همسری قهرمان‌زاده از عرب برایم [[انتخاب]] کن تا با وی [[ازدواج]] کنم و از او [[فرزندی]] شجاع و [[دلاور]] به دنیا آورده شود.»

عقیل، فاطمه دختر [[حزام بن خالد کلابی]] را پیشنهاد کرد و گفت: «زیرا در میان [[عرب]] شجاع‌تر و جنگاورتر از پدران او کسی سراغ ندارم»<ref>ر.ک: نفس المهموم، ص۳۲۱؛ اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۲۹؛ ابصارالعین، ص۵۷.</ref>.

[[امیرالمؤمنین]] {{ع}} با این بانوی جلیله [[ازدواج]] کرد و از او چهار فرزند پسر به [[دنیا]] آمد، نخستین آنها [[عباس]] بود و پس از او [[عبدالله]] و بعد جعفر و در آخر [[عثمان]] که هر چهار پسر از [[یاران]] [[برادر]] بزرگوارشان [[امام حسین]] {{ع}} بودند و در [[کربلا]] به [[شهادت]] رسیدند.

[[فاطمه]] [[ام‌البنین]]، هنگامی که دارای چند پسر شد او را [[لقب]] «[[ام البنین]]» (مادر پسران) دادند و [[حضرت عباس]] اولین [[فرزند علی]] {{ع}} از فاطمه، یعنی از ام البنین در سال ۲۶ ه. ق، یعنی شانزده سال پس از [[رحلت فاطمه زهرا]] {{ع}} به دنیا آمد<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۱۵۱-۱۵۳؛ [[محسن حسام مظاهری|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)|مقاله «عباس»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۳۴۱.</ref>.

حضرت عباس {{ع}} چهارده سال از [[عمر]] شریفش را با پدر بزرگوارش امیرالمؤمنین {{ع}} سپری کرد، [[شهادت حضرت علی]] {{ع}} در سال چهلم هجری بوده است و ده سال بعد با برادر گرامیش [[امام حسن مجتبی]] {{ع}} و ده سال آخر عمر را با دیگر برادر بزرگوارش امام حسین {{ع}} بگذرانید.

در کتاب‌های [[تاریخی]] نام حضرت عباس تا ایام عاشورا و صحنه کربلا، کمتر به چشم می‌‌خورد، تنها در دو مورد در [[تاریخ]]، نامی از این [[پرچمدار]] کربلا دیده شده: یکی اینکه او در نوجوانی در یکی از جنگ‌های [[زمان]] پدر حضور داشته که ظاهراً در [[جنگ صفین]] بوده است، ولی چون هنوز به سن [[بلوغ]] [[جنگی]] نرسیده بود، امیرالمؤمنین علی {{ع}} به او اجازه میدان و [[مبارزه]] نداده است<ref>ر.ک: نفس المهموم، ص۳۲۱؛ اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۲۹؛ ابصارالعین، ص۵۷.</ref>.

طبق نقل برخی از مورخان، [[ازدواج]] [[قمر بنی‌هاشم]] در سن هیجده یا بیست سالگی با «لبابه» دختر [[عبیدالله بن عباس]] پسر عموی پدر بزرگوارش انجام شد و ثمره این [[ازدواج]] میمون و [[مبارک]] دو پسر به نام‌های عبیدالله و [[فضل]] و به قولی، دو پسر دیگر به نام‌های [[محمد]] و قاسم، بوده است.

# همچنین در کتاب شعشعة الحسینی آمده است: جناب [[امیر مؤمنان]] {{ع}} خلوت نمودند. حسنین {{ع}} و [[زینب]] {{س}} و امّ کلثوم {{س}} را طلب فرمود و دست [[مبارک]] بر سر و رویِ ایشان کشید و به شدّت می‌گریست و ایشان هم می‌گریستند، به نوعی که سایر اولادهای آن حضرت [که] در بیرون [[خانه]] بودند، بی‌اختیار، داخل خانه شدند و می‌گریستند. پس حضرت [[امیر المؤمنین]] {{ع}} گرفت دست [[امام حسن]] {{ع}} را و به [[امانت]] سپرد [[فرزندان]] خود را به آن بزرگوار. پس نظر فرمود به عبّاس {{ع}}. دید [[گریه]] او از همه شدیدتر است. پس او را به نزد خود طلب فرمود و شیون بلندی کرد و مفصّل گریست و آنگاه فرمود: «ای پسرم! ای جانم! از حسین، [[مراقبت]] کن که او امانت [[خدا]] و [[پیامبر خدا]] {{صل}} و [[فاطمه]] {{س}} و امانت من است. تو [[یاور]] او باش و خودت را فدای او کن». آن گاه، شیون زد و از گریه و فریاد زیاد، بیهوش شد.  

== حضور شجاعانه قمر [[بنی‌هاشم]] در مراحل مختلف کربلا ==

=== شب نهم و تلاش قمر [[بنی‌هاشم]] {{ع}} برای آوردن آب ===

امام به برادرش [[حضرت عباس]] مأموریت داد تا همراه سی سوار و بیست نفر پیاده برای آوردن آب به شریعه فرات بروند، آنها با بیست [[مشک]] آب شبانه به شریعه رفتند و به نزدیکی شط فرات رسیدند، ابتدا [[نافع بن هلال جملی]] جلوتر خود را به شریعه رسانید و اجازه یافت تا از آب شریعه بخورد ولی او به [[احترام]] [[لب تشنه]] [[امام حسین]] {{ع}} آب ننوشید. در این موقع نیروهای تحت [[فرمان]] [[قمر بنی هاشم]] {{ع}} جلو آمدند که [[عمرو بن حجاج]] [[دستور]] جلوگیری داد اما آن بزرگوار {{ع}} با یک تاکتیک نظامی به نیروهای سواره دستور داد به [[سپاه]] [[دشمن]] حمله کنند و به نیروهای پیاده هم فرمان داد مشک‌ها را پُر از آب کنند، در هنگام درگیری بین نیروهای سواره با نیروهای مراقب [[شریعه]]، پیادگان مشک‌ها را پر از آب کردند و به خیمه‌ها بازگشتند و سوارگان هم پس از مجروح کردن یکی از نیروهای دشمن سالم به خیمه‌ها برگشتند.

و بدین ترتیب پس از بستن شریعه [[فرات]] به روی [[اهل بیت پیامبر]] و [[حرم حسینی]] اولین آب به [[فرماندهی]] [[ابوالفضل العباس]] به خیمه‌ها آورده شد<ref>ر.ک: مقتل ابومخنف، تحقیق غفاری، ص۹۸؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۴۰۲؛ أعیان الشیعه، ج۷، ص۴۳۰؛ بحار الأنوار، ج۴۴، ص۳۸۵؛ ابصارالعین، ص۵۸.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۱۵۷-۱۶۰؛ [[محسن حسام مظاهری|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)|مقاله «عباس»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۳۴۲.</ref>

بسیاری از مورخان نوشته‌اند: وقتی شمر بن ذی الجوشن [[پیام]] [[ابن زیاد]] به [[عمر سعد]] رسانید در همان [[روز]] نهم [[محرم]] و به قولی [[روز عاشورا]] جلو خیمه گاه [[امام حسین]] {{ع}} آمد و فریاد برآورد: «پسران خواهر ما کجایند؟» مرادش [[حضرت عباس]] و برادرانش بود<ref>بدون تردید شمر برادر ام‌البنین مادر حضرت عباس نبوده بلکه او از قبیله بنی کلاب بود و چون ام‌البنین هم از قبیله بنی کلاب بود و عرب را رسم بر این است که هم قبیله خود را خواهر و برادر می‌نامند لذا شمر گفت، کجایند پسران خواهر ما یعنی هم قبیله ما.</ref>.

و در قولی دیگر آمده است که حضرت عباس {{ع}} به او فرمود: دستت [[بریده]] باد ای [[شمر]]، بد امانی برای ما آورده‌ای دشمن خدا، آیا ما [[برادر]] و آقایمان [[حسین]] [[فرزند فاطمه]] {{ع}} را ترک کنیم و در [[طاعت]] لعینان و [[فرزندان]] لعینان وارد شویم؟<ref>{{عربی|تَبَّتْ يَدَاكَ وَ بِئْسَ مَا جِئْتَنَا بِهِ مِنْ أَمَانِكَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ أَ تَأْمُرُنَا أَنْ نَتْرُكَ أَخَانَا وَ سَيِّدَنَا الْحُسَيْنَ بْنَ فَاطِمَةَ {{س}} وَ نَدْخُلَ فِي طَاعَةِ اللُّعَنَاءِ وَ أَوْلَادِ اللُّعَنَاءِ}}نفس المهموم ص۲۱۷ و ص۳۲۱. تمامی برادران شمر را سب کردند و خود او و امان‌نامه‌اش را تقبیح نمودند و گفتند: آیا ما مولا و برادرمان را رها کنیم و به سوی تو بیرون بیاییم؟!</ref>؛

بدین ترتیب [[عباس]] و [[برادران]] او، [[امان]] [[دشمن]] را برگرداندند و خود ماندند و [[شهید]] شدند. و شمر هم که بسیار [[خشمگین]] و عصبانی شده بود، به سپاه [[عمر سعد]] بازگشت<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۱۶۰-۱۶۳؛ [[محسن حسام مظاهری|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)|مقاله «عباس»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۳۴۲.</ref>.

پس از آنکه از جانب عمر سعد، شب عاشورا مهلت داده شد و جنگ به فردا کشید، [[ابا عبدالله الحسین]] و [[یاران]] با وفایش همه دانستند که امشب آخرین شبی است که زنده خواهند بود و فردا [[روز]] [[شهادت]] آنان خواهد بود لذا امام {{ع}} غروب [[تاسوعا]] تمامی یاران و [[برادران]] و [[فرزندان]] و برادرزادگان و عموزادگان همه و همه را فرا خواند و خطبه‌ای در [[ستایش خدا]] و [[درود]] و [[صلوات بر محمد و آل او]] و [[شکر]] و [[سپاس]] از [[نعمت‌های الهی]] بر زبان جاری کرد و سپس خطاب به حاضرین فرمود: «من حقاً یارانی باوفاتر و بهتر از [[اصحاب]] خودم سراغ ندارم، و نه [[اهل]] بیتی نیکوکارتر و به [[صله رحم]]، پای بندتر از اهل بیتم نمی‌شناسم پس [[خداوند]]، شما را از طرف من به [[بهترین]] جزا [[پاداش]] دهد. سپس به آنان فرمود: من از این [[دشمنان]] برای خود بد گمانم، [[آگاه]] باشید من به همه شما برای رفتن از اینجا اجازه دادم، پس همگی بروید که [[عقد]] [[بیعت]] را از شما برداشتم و نسبت به خود بر شما [[عهد]] و پیمانی ندارم، اینک شب بر شما سررسیده و [[پوشش]] آن شما را در برگرفته است؛ لذا این شب و [[تاریکی]] را چون شتری راهوار بگیرید و هرکدام از شما دست یکی از [[اهل بیت]] مرا بگیرید و در لابه لای درختان و شهرهای خود متفرق شوید تا خداوند فرجی برساند؛ زیرا این [[مردم]] مرا می‌‌طلبند و اگر به من دست یابند از طلب غیر من منصرف خواهند شد»<ref>{{متن حدیث|أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي لَا أَعْلَمُ أَصْحَاباً أَوْفَى وَ لَا خَيْراً مِنْ أَصْحَابِي وَ لَا أَهْلَ بَيْتٍ أَبَرَّ وَ لَا أَوْصَلَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي فَجَزَاكُمُ اللَّهُ عَنِّي خَيْراً أَلَا وَ إِنِّي لَأَظُنُّ أَنَّهُ آخِرُ يَوْمٍ لَنَا مِنْ هَؤُلَاءِ أَلَا وَ إِنِّي قَدْ أَذِنْتُ لَكُمْ فَانْطَلِقُوا جَمِيعاً فِي‏ حِلٍّ‏ لَيْسَ‏ عَلَيْكُمْ مِنِّي ذِمَامٌ هَذَا اللَّيْلُ قَدْ غَشِيَكُمْ فَاتَّخِذُوهُ جَمَلًا. ثم‏ ليأخذ كل‏ رجل‏ منكم‏ بيد رجل‏ من أهل بيتي، ثم تفرّقوا في سوادكم و مدائنكم حتى يفرّج اللّه، فان القوم انما يطلبوني، و لو قد أصابوني للهوا عن طلب غيري}}؛ ارشاد مفید، ج۲، ص۹۱؛ نفس المهموم، ص۲۱۹؛ و با کمی تفاوت در عبارت: تاریخ طبری، ج۵، ص۴۱۹؛ بحار الأنوار، ج۴۴، ص۳۹۳.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۱۶۷-۱۶۹؛ [[محسن حسام مظاهری|مظاهری، محسن حسام]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)|مقاله «عباس»، فرهنگ سوگ شیعی]] ص ۳۴۱.</ref>

وقتی [[علمدار]] [[کربلا]] از [[امام حسین]] {{ع}} [[اذن]] میدان طلبید، حضرت از او خواست برای کودکان [[تشنه]] و خیمه‌های بی‌آب، آب تهیّه کند. [[ابوالفضل]] {{ع}} به [[فرات]] رفت و مشک آب را پر کرد و در بازگشت به خیمه‌ها با [[سپاه]] [[دشمن]] که [[فرات]] را در محاصره داشتند درگیر شد و دست‌هایش [[قطع]] گردید و به [[شهادت]] رسید. البته پیش از آن نیز چندین نوبت هم‌رکاب با [[سیدالشهدا]] به میدان رفته و با [[سپاه]] [[یزید]] جنگیده بود. [[عباس]]، مظهر [[ایثار]] و [[وفاداری]] و گذشت بود. وقتی وارد [[فرات]] شد، با آنکه [[تشنه]] بود، اما بخاطر [[تشنگی]] برادرش [[حسین]] {{ع}} آب نخورد و خطاب به خویش چنین گفت: {{متن حدیث|يا نفس من بعد الحسين هونى * و بعده لا كنت ان تكونى هذا الحسين وارد المنون * و تشربين بارد المعين‏ تاللّه ما هذا فعال دينى}} و [[سوگند]] یاد کرد که آب ننوشد<ref>بحارالأنوار، ج۴۵، ص۴۱.</ref>. وقتی [[دست]] راستش [[قطع]] شد، این [[رجز]] را می‌خواند: {{متن حدیث| وَ اللَّهِ إِنْ قَطَعْتُمُ يَمِينِي * إِنِّي أُحَامِي أَبَداً عَنْ دِينِي‏ وَ عَنْ إِمَامٍ صَادِقِ الْيَقِينِ * نَجْلِ النَّبِيِّ الطَّاهِرِ الْأَمِينِ}} و چون [[دست]] چپش [[قطع]] شد، چنین گفت: {{متن حدیث| يَا نَفْسُ لَا تَخْشَيْ مِنَ الْكُفَّارِ * وَ أَبْشِرِي بِرَحْمَةِ الْجَبَّارِ مَعَ النَّبِيِّ السَّيِّدِ الْمُخْتَارِ * قَدْ قَطَعُوا بِبَغْيِهِمْ يَسَارِي فَأَصْلِهِمْ يَا رَبِّ حَرَّ النَّارِ}}.

[[شهادت]] [[عباس]]، برای [[امام حسین]] بسیار ناگوار و شکننده بود. جمله پرسوز [[امام]]، وقتی که به بالین [[عباس]] رسید، این بود: {{متن حدیث|الْآنَ انْكَسَرَ ظَهْرِي وَ قَلَّتْ حِيلَتِي وَ شَمِتَ بِي عَدُوِّي}}<ref>معالی السبطین، ج۱، ص۴۴۶؛ مقتل خوارزمی، ج۲، ص۳۰.</ref>. پیکرش، کنار "نهر علقمه" ماند و [[سیدالشهدا]] به سوی [[خیمه]] آمد و [[شهادت]] او را به [[اهل بیت]] خبر داد. هنگام [[دفن]] [[شهدای کربلا]] نیز، در همان محل [[دفن]] شد. از این رو امروز [[حرم]] ابا الفضل {{ع}} با [[حرم]] [[سیدالشهدا]] فاصله دارد<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، ص ۳۱۶؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۱۴۵؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۱۷۵-۱۸۱.</ref>.

بدون تردید ام البنین مثل تمام مادران، [[احساس]] مادری دارد لذا چون دانست پسرانش همه در کربلا به شهادت رسیدند برای عزاداری و [[نوحه]] سرایی برای فرزندانش روزها به [[قبرستان بقیع]] می‌‌رفت و در عزاداری عزیزان خود به [[گریه]] و نوحه می‌‌پرداخت و [[زنان]] [[مدینه]] هم گرد او جمع می‌‌شدند و با او هم ناله می‌‌گشتند.

:دیگر مرا ام البنین (مادر پسرها) نخوانید؛ زیرا مرا به یاد شیران بیشه می‌‌اندازید. برای من فرزندانی بود که به آنها خوانده می‌‌شدم، و امروز دیگر پسری ندارم. چهار فرزند همانند عقاب‌های تیز پرواز که تمام آنها رفتند و رگ‌های گردنشان قطع شد <ref>ابصارالعین، ص۶۳؛ حیاة الامام الحسین {{ع}}، ص۴۳۰.</ref>.

در پایان [[درود]] و [[سلام]] [[امام]] [[معصوم]] {{ع}} بر قمر [[بنی هاشم]] که در [[زیارت ناحیه مقدسه]] آماده است یادآور می‌‌شویم:

مقام والای عباس بن علی {{ع}} بسیار است. زیارتی که از قول [[امام صادق]] {{ع}} [[روایت]] شده گویای این مطلب است: {{متن حدیث|السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ، الْمُطِيعُ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ لِلْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ... أُشْهِدُ اللهَ أَنَّكَ مَضَيْتَ عَلَى مَا مَضَى بِهِ الْبَدْرِيُّونَ وَ الْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللهِ، الْمُنَاصِحُونَ فِي نُصْرَةِ أَوْلِيَائِهِ الذَّابُّونَ عَنْ أَحِبَّائِهِ...}}<ref>مفاتیح الجنان، ص۴۳۵.</ref>. این زیارت [[تأیید]] و تأکیدی بر [[مقام عبودیت]] و [[صلاح]] و [[طاعت]] او و نیز تداوم خطّ [[مجاهدان]] [[بدر]] و مبارزان با [[دشمن]] و [[یاوران]] [[اولیاء]] [[خدا]] و مدافعان از [[دوستان]] خداست. [[امام سجاد]] {{ع}} نیز سیمای درخشان عباس بن علی را اینگونه ترسیم فرموده است: {{متن حدیث|رَحِمَ اللَّهُ الْعَبَّاسَ فَلَقَدْ آثَرَ وَ أَبْلَى وَ فَدَى أَخَاهُ بِنَفْسِهِ حَتَّى قُطِعَتْ يَدَاهُ فَأَبْدَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِمَا جَنَاحَيْنِ يَطِيرُ بِهِمَا مَعَ الْمَلَائِكَةِ فِي الْجَنَّةِ كَمَا جَعَلَ لِجَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ إِنَّ لِلْعَبَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مَنْزِلَةً يَغْبِطُهُ بِهَا جَمِيعُ الشُّهَدَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ}}<ref>سفینة البحار، ج۲، ص۱۵۵.</ref> که در آن نیز مقام [[ایثار]]، گذشت، فداکاری، جانبازی، [[قطع]] شدن دستانش و یافتن بال پرواز در [[بهشت]]، همبال با جعفر طیّار و [[فرشتگان]] مطرح است و اینکه: عمویم [[عباس]]، نزد [[خدای متعال]]، مقامی دارد که [[روز قیامت]]، همۀ [[شهیدان]] به آن [[غبطه]] می‌خورند و [[رشک]] می‌برند.