بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = امام مهدی | |||
| عنوان مدخل = | |||
| مداخل مرتبط = [[نیابت خاص امام مهدی در تاریخ اسلامی]] - [[نیابت خاص امام مهدی در معارف مهدویت]] | |||
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش) | |||
}} | |||
'''[[نیابت خاص]] [[امام مهدی]] {{ع}}''' یعنی اینکه [[امام]]، اشخاص معین و مشخصی [[نایب]] خود قرار دهد و به اسم و رسم او را معرفی کند. در دوره غیبت صغری، [[حضرت مهدی]] {{ع}} به واسطه چهار نفر با [[شیعیان]] در ارتباط بود که عبارتاند از: [[عثمان بن سعید عمری]]؛ [[محمد بن عثمان بن سعید عمری]]؛ [[حسین بن روح نوبختی]] و [[علی بن محمد سمری]]. نایبان خاص دارای ویژگیهایی هستند مانند: [[ایمان]] [[استوار]]؛ [[تقواپیشگی]]؛ [[رازداری]] و... . | |||
== مقدمه == | |||
[[نیابت خاص]] آن است که [[امام]]، اشخاص معین و مشخصی را [[نایب]] خود قرار دهد و به اسم و رسم او را معرفی کند. با توجه به ویژگیهای [[دوران غیبت صغری]]، یکی از مباحث مهم در این دوران، بحث نیابت خاص است. در دوره غیبت صغری، [[حضرت مهدی]] {{ع}} به واسطه چهار نفر [[نایبان خاص]] خود با [[شیعیان]] در رابطه بود و امور آنان را سروسامان میداد. این امور، افزون بر مسایل [[مالی]]، شامل مسایل [[عقیدتی]] و [[فقهی]] نیز میشد. | |||
==منابع== | حضرت مهدی {{ع}} [[نایبان]] پس از [[نائب اول]] ([[عثمان بن سعید]]) را به وسیله نایب قبلش تعیین میکرد و به [[مردم]] معرفی مینمود. بنابراین، کسانی که در دوره غیبت صغری، [[نیابت]] داشتند و با اسم و مشخصات معرفی شده بودند، «[[نایب خاص]]» نامیده شده و نایبان خاص آن حضرت را «[[نواب خاص]]» و «[[نواب اربعه]]» میگویند. کتابهایی که در قرون اولیه [[غیبت]] نگاشته شده است، به جای «نواب» بیشتر «سفراء» و «ابواب» تعبیر شده و گاهی «[[وکلا]]» نیز بهکار رفته است. | ||
رابطان میان آن حضرت و شیعیان، چهار نفر از [[اصحاب]] باسابقه و مورد اعتماد [[امامان]] پیشین بودند که یکی پس از دیگری این [[وظیفه]] مهم را بر عهده داشتند. آنان، به نواب خاص آن حضرت معروفند. این افراد، با [[وکیلان]] حضرت در دورترین نقاط شهرهای [[اسلامی]] در تماس بوده و نامهها و خواستههای شیعیان را به محضر [[مقدس]] او میرساندند و در پاسخ، توقیعاتی از طرف آن حضرت صادر میشد. | |||
نیابت خاص، به این علت بود که امام، شخص معین و مشخصی را نایب خود قرار دهد و به اسم و خصوصیات، او را معرفی کند؛ همانگونه که پیش از آن [[امام حسن عسکری]] {{ع}} این کار را انجام داده و فرمود: «عمری و پسرش عثمان بن سعید، [[نایب اول]] و [[محمد بن عثمان]]، [[نایب دوم]] مورد اعتماد هستند؛ هر چه آنان به تو برسانند، از من میرسانند و آنچه به تو بگویند، از جانب من میگویند»<ref> محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص۳۲۹، ح ۱؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۲۴۳ و ص۳۶۰.</ref> و در جای دیگر فرمود: «[[گواه]] و [[شاهد]] باشید که [[عثمان بن سعید عمری]] [[نایب اول]] [[وکیل]] من و فرزندش [[محمد بن عثمان]] ـ [[نایب دوم]] ـ وکیل فرزند من، [[مهدی]] شما است»<ref>[[شیخ طوسی]]، کتاب الغیبة، ص۳۵۵</ref>. | |||
[[حضرت مهدی]] {{ع}}، [[نایبان]] پس از [[عثمان بن سعید]] «[[نایب اوّل]]» را به وسیله نایب پیش از او معین و به [[مردم]] معرفی میکرد<ref>ر. ک: علی غفارزاده، پژوهشی پیرامون زندگانی نواب خاص امام زمان {{ع}}، ص۳۴</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۴۵۴ ـ ۴۵۶؛ [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۷۴-۷۶؛ [[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۸؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۳۷.</ref> | |||
== راههای اثبات نیابت خاص == | |||
اثبات [[نیابت خاصه]] با یکی از این سه طریق ممکن است: | |||
# نص صریح و تصریح خود [[امام زمان]] {{ع}}؛ | |||
# نص صریح و تصریح [[نایب خاص امام]] {{ع}}؛ | |||
# آشکار شدن و وقوع [[کرامات]] و امور [[خارق عادت]]، از طرف [[مدعی نیابت خاصه]]، که نشانه ربط و ارتباط خاص او با [[خداوند متعال]] و [[امام مهدی|آن حضرت]]، و [[تأیید]] اوست. | |||
هریک از نواب خاص امام {{ع}} در عصر [[غیبت صغری]]، یا با نصّ خود [[امام]] و یا تصریح [[نایب خاص]] پیشین او [[منصوب]] شدهاند. در عصر [[غیبت کبری]]، حصول این سه طریق بعید است<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۸.</ref>. | |||
== [[نواب خاص]] == | |||
[[نواب خاص امام زمان]] {{ع}} چهار نفر بودند که شرح حال مختصر آنها عبارت است از: | |||
=== عثمان بن سعید عمری سمان === | |||
{{اصلی|عثمان بن سعید عمری}} | |||
عثمان بن سعید عمری، نخستین [[نایب خاص حضرت مهدی]] {{ع}} بود. وی از [[یاران]] و شاگردان مورد [[اطمینان]] [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] {{عم}} بود. موقعیت ممتاز او سبب شد که [[وکلا]] ادعای او درباره [[وکالت از طرف امام زمان]] {{ع}} را بپذیرند، بدون اینکه او را مورد سؤال قرار داده و [[معجزه]] یا حجتی از وی بخواهند. از مهمترین ویژگیهای عثمان بن سعید، مورد اطمینان بودن نزد سه امام [[معصوم]] {{عم}}؛ حضور در [[مراسم ولادت امام مهدی]] {{ع}}؛ [[منصوب]] شدن به [[نیابت حضرت مهدی]] {{ع}} و... را میتوان نام برد. او پیش از سال ۲۶۷ ق درگذشت و در طرف غربی [[بغداد]] در خیابان «میدان» مدفون گشت<ref>[[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور]]، ص۱۵۹-۱۶۴؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۳۰۴ ـ ۳۰۶؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص۲۱۶؛ [[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۴۸۱؛ [[رحیم لطیفی|لطیفی، رحیم]]، [[پرسمان نیابت (کتاب)|پرسمان نیابت]]، ص۲۳۰-۲۳۷؛ [[حبیبالله طاهری|طاهری، حبیبالله]]، [[سیمای آفتاب (کتاب)|سیمای آفتاب]]، ص۱۱۰ - ۱۱۱.</ref>. | |||
=== ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعید عمری === | |||
{{اصلی|محمد بن عثمان بن سعید عمری}} | |||
دومین [[نایب]] از [[نواب چهارگانه امام مهدی]] {{ع}}، محمد بن عثمان است. کنیه او «ابو جعفر» و القابش: «عمری»، «اسدی» و «کوفی» است. وی از سوی [[امام عسکری]] {{ع}} به [[نیابت امام غایب]] معرفی شده بود. در [[زمان]] او [[مدعیان نیابت]] زیاد شدند، اما محمد بن عثمان با [[تکذیب]] و [[رسوا]] نمودن آنها و اثبات نیابت خود، جلوی آنها را گرفت. مدت نیابت نایب دوم حدود چهل سال به طول انجامید؛ از اینرو توانست مسایل [[فقهی]]، [[کلامی]]، [[اجتماعی]] و... بیشتری از [[حضرت مهدی]] {{ع}} پرسیده، پاسخها را در اختیار [[مردم]] قرار دهد. او در سال ۳۰۵ ق، در آخر ماه [[جمادی الاولی]] درگذشت و کنار [[قبر]] مادرش، بر سر راه [[کوفه]] در محلی که خانهاش آنجا بود [[دفن]] شد<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۳۸۱ ـ ۳۸۳؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص۲۱۷؛ [[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۲۰.</ref>. | |||
=== ابوالقاسم حسین بن روح === | |||
{{اصلی|حسین بن روح نوبختی}} | |||
حسین بن روح نوبختی، سومین [[نایب خاص حضرت مهدی]] {{ع}}، [[محدث]]، [[فقیه]] و متکلم شیعی [[ایرانی]]، است. او در سالهای ۳۰۵ ـ ۳۲۶ ق به مدت ۲۱ سال [[نایب امام زمان]] {{ع}} و واسطه بین حضرت مهدی {{ع}} و [[شیعیان]] بود. وی در [[ماه شعبان]] سال ۳۲۶ق [[وفات]] و در [[بغداد]] دفن شد<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۳۸۱ ـ ۳۸۳؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص۲۱۷؛ [[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۲۰.</ref>. | |||
=== ابوالحسن علی بن محمد سمری === | |||
{{اصلی|علی بن محمد سمری}} | |||
ابو الحسن علی بن محمد سمری، چهارمین و آخرین سفیر امام مهدی {{ع}} است. نیابت او از طرف [[امام زمان]] {{ع}} به سفارش «حسین بن روح» صورت گرفت. سمری، فرصت زیادی برای فعالیت نداشت؛ به همین دلیل، مانند نایبهای پیش از خود، نتوانست فعالیتهای گستردهای انجام دهد. شش [[روز]] پیش از رحلت او، توقیعی از سوی امام مهدی {{ع}} به دستش رسید که [[مرگ]] وی را [[پیشگویی]] و زمان مرگ را نیز تعیین کرده بود. متن این [[توقیع شریف]]، نمایانگر [[پایان غیبت صغری]] و آغاز غیبت کبری و [[نیابت عام]] است. مدّت نیابت او سه سال به طول کشید و در [[نیمه شعبان]] سال 329ق درگذشت و [[قبر]] او در [[بغداد]] است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۳۱۱؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص۲۱۷-۲۱۸؛ [[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۰۴.</ref>. | |||
== ویژگیهای [[نایبان خاص]] == | |||
[[نیابت امام مهدی|نیابت]] و سفارت حضرت مهدی {{ع}} در [[دوران غیبت صغری]]، از مسؤولیتهای خطیری است که فقط برازنده کسانی است که ویژگیها و ارزشهای خاصی داشته باشند. برخی از این ویژگیها چنین است: | |||
# [[ایمانی]] [[استوار]] و خلل ناپذیر؛ | |||
# [[امانتداری]] به مفهوم واقعی آن؛ | |||
# [[تقواپیشگی]] و [[پرهیزکاری]]؛ | |||
# [[رازداری]] و پوشیده داشتن اموری که باید [[نهان]] بماند؛ | |||
# دخالت ندادن رأی و نظر شخصی خویش در امور مخصوص به آن حضرت؛ | |||
# اجرای دستورهای امام. | |||
آنچه میان ویژگیهای نواب، دارای اهمیت ویژهای بود، رازداری آنان بود. عدهای از [[ابو سهل نوبختی]] پرسیدند: چطور شد امر نیابت به [[ابو القاسم حسین بن روح]] واگذار شد؛ ولی به تو واگذار نگردید؟ او پاسخ داد: آنان ـ [[امامان]] {{عم}} ـ بهتر از هرکس میدانند چه کسی را به این مقام برگزینند. من [[آدمی]] هستم که با [[دشمنان]] رفت وآمد دارم و با ایشان مناظره میکنم. اگر آنچه [[ابو القاسم بن روح]] درباره [[امام مهدی|امام]] میداند، میدانستم، شاید در بحثهایم با دشمنان و [[جدال]] با آنان، میکوشیدم دلیلهای بنیادی را بر [[وجود امام مهدی|وجود امام]] ارائه کنم و در نتیجه محل اقامت او را آشکار سازم؛ اما اگر ابو القاسم، امام را در زیر جامه خود پنهان کرده باشد و بدنش را با قیچی قطعه قطعه کنند تا او را نشان دهد، هرگز چنین نخواهد کرد<ref>[[شیخ طوسی]]، کتاب الغیبة، ص۳۹۱، ح ۳۵۸</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۴۵۴ ـ ۴۵۶؛ [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۷۴-۷۶.</ref> | |||
== وظایف نایبان خاص == | |||
{{اصلی|وظایف نایبان خاص}} | |||
[[وظایف]] و فعالیتهای اساسی [[نواب اربعه]] را میتوان چنین برشمرد: | |||
# مخفی داشتن نام و جایگاه امام؛ | |||
# اخذ و توزیع [[اموال]] متعلق به [[امام]]؛ | |||
# پاسخگویی به سؤالات فقهی و مشکلات عقیدتی [[مردم]]؛ | |||
# [[مبارزه]] با [[مدعیان دروغین نیابت]]<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۱.</ref>. | |||
== شیوه ارتباط شیعیان با نایبان خاص == | |||
به [[دلیل]] [[دشمنی]] [[حاکمان عباسی]] با [[امام زمان]] {{ع}} جریان [[نیابت]] آن حضرت، امری آشکار و علنی نبود؛ به ویژه در اوائل [[غیبت صغرا]] و نیابتِ [[نایب]] اوّل، [[شیعیان]] از طریق [[وکلا]] که نمایندگانِ [[نایبان]] بودند با آنها ارتباط داشتند؛ یعنی [[مردم]]، [[خواستهها]] یا سؤالات خود را با [[وکیلان]] مطرح میکردند یا وجوهات شرعی خود را به ایشان میسپردند و [[وکیلان]]، آنها را به سفیر و نایب امام {{ع}} منتقل میکردند و پاسخ درخواستها نیز با واسطه به دست [[مردم]] میرسید. [[محمد بن عثمان]] در [[بغداد]]، ده [[وکیل]] داشت که [[حسین بن روح]] از جمله آنها بود. اینها به ظاهر وکلای [[نائب دوم]] در امور تجاری بودند؛ ولی در واقع برای [[سازمان وکالت]] [[شیعه]] فعالیت میکردند. گفتنی است در کنار رابطه غیرمستقیم، عدهای از افراد مورد اعتماد، امکان ارتباط مستقیم با شخص [[نائب]] را نیز پید میکردند و خواستههای خود را بیواسطه با او در میان گذاشته، پاسخ را نیز از نائب دریافت میکردند که مواردی آنها را [[شیخ طوسی]] بیان کرده است.<REF>تاریخ [[عصر غیبت]]، ص ۳۰۴. ۳۰۶.</REF> اینگونه ارتباط بیشتر از زمان نیابتِ دومین نایب امام، به وجود آمد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۰۳.</ref>. | |||
== پرسش مستقیم == | |||
{{پرسش وابسته}} | |||
* [[منظور از نیابت خاصه چیست؟ (پرسش)]] | |||
{{پایان پرسش وابسته}} | |||
== پرسشهای وابسته == | |||
{{پرسمان نیابت خاصه (سفیران امام مهدی)}} | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:13681098.jpg|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']] | |||
# [[پرونده:136864.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۲''']] | |||
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگنامه مهدویت''']] | |||
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونهای|مجتبی تونهای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']] | |||
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | # [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | ||
# [[پرونده:1368142.jpg|22px]] [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|'''درسنامه امامشناسی''']] | |||
# [[پرونده:000046.jpg|22px]] [[حبیبالله طاهری|طاهری، حبیبالله]]، [[سیمای آفتاب (کتاب)|'''سیمای آفتاب''']] | |||
# [[پرونده:13681062.jpg|22px]] [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|'''معارف و عقاید ۵ ج۲''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:نیابت خاصه]] | |||
[[رده:نیابت | |||
[[رده:مقالههای اولویت سه]] | [[رده:مقالههای اولویت سه]] | ||