|
|
| (۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| ==نویسنده: آقای ظرافتی== | | ==فهرست مباحث== |
| '''مرگ:''' مردن، جدا شدن [[روح]] از [[بدن]]. حیات [[انسان]] بسته به روحی است که در [[بدن]] اوست. وقتی [[روح]] از [[بدن]] خارج شود، حالتی برای جسم پیش میآید که مرگ نام دارد. [[روح]] [[انسان]] [[باقی]] است و در [[قیامت]] دوباره به جسم برمیگردد. با مرگ، همه حواس و ادراکات جسمی تعطیل میشود و [[بدن]] در معرض پوسیدگی و از هم پاشیدن قرار میگیرد، اما [[جان]] [[آدمی]] همچنان [[باقی]] است. مرگ، نابودی نیست، بلکه [[انتقال روح]] [[انسان]] از [[دنیا]] به [[جهان]] دیگر است که "[[عالم برزخ]]" نام دارد. [[روح]] را فرشتهای به نام [[عزرائیل]] میگیرد که به او [[ملک الموت]] هم میگویند. مرگ گاهی به حالت طبیعی و در اثر نابود شدن نیروی جسمی و تحلیل رفتن قوای بدنی و [[بیماری]] است، گاهی هم در اثر حوادث و تصادفات و [[قتل]] انجام میگیرد. مرگ، پدیدهای عبرتانگیز است. همه خواهند مرد و تنها [[خدا]] [[باقی]] میماند و [[قیامت]]، زمان بازگشت دوباره [[جانها]] به بدنها و [[رستاخیز]] عمومی برای حساب و کتاب و [[پاداش]] و [[کیفر]] است. [[بهترین]] نوع مرگ، [[شهادت]] است و [[شهیدان]] همیشه جاویدانند. برای برخی از [[مردم]]، مرگ، آغاز راحتی و [[نعمت]] است و برخی با مرگ، وارد مرحله [[عذاب]] میشوند. به مرده، میت و متوفی هم گفته میشود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)| فرهنگنامه دینی]]، ص:۲۰۷.</ref>.
| | {{مدخل وابسته}} |
| | |
| | ===مرگ (موت)=== |
| | ====کلیات==== |
| | # [[آرزوی مرگ]] |
| | # [[آمادگی برای مرگ]] |
| | # [[گونههای مرگ]] |
| | # [[یادکرد مرگ]] |
| | # [[گریز از مرگ]] |
| | # [[عمومیت مرگ]] |
| | # [[مرگ فجائی]] |
| | # [[مرگ مؤمن]] |
| | # [[مرگ کافر]] |
| | |
| | ====نخست: حقیقت مرگ (معناشناسی)==== |
| | |
| | ====دوم: اقسام مرگ==== |
| | =====به لحاظ تعلق به موجودات===== |
| | ======مرگ انسان====== |
| | * '''مرگ انبیا''': |
| | * '''مرگ امامان''' |
| | * '''مرگ مؤمنان''' |
| | * '''مرگ کافران''' |
| | * '''مرگ ستمکاران''' |
| | * '''مرگ گنهکاران''' |
| | |
| | ======مرگ غیر انسان====== |
| | * '''مرگ فرشتگان''' |
| | * '''مرگ اجنه''' |
| | * '''مرگ حیوانات''' |
| | * '''مرگ گیاهان''' |
| | |
| | =====به لحاظ تعلق آن به نفس و بدن===== |
| | * '''مرگ بدن''' |
| | * '''مرگ نفس''' |
| | |
| | =====به لحاظ جنس===== |
| | * '''مرگ طبیعی''' |
| | * '''مرگ به سیف''' |
| | |
| | =====به لحاظ سختی و آسانی===== |
| | * '''مرگ آسان''' |
| | * '''مرگ سخت''' |
| | |
| | =====به لحاظ طبیعت و اخترام===== |
| | * '''مرگ طبیعی''' |
| | * '''مرگ اخترامی''' |
| | |
| | =====به لحاظ اختیار و عدم اختیار===== |
| | * '''مرگ اختیاری''' |
| | * '''مرگ غیر اختیاری''' |
| | |
| | ====سوم: زمان مرگ==== |
| | |
| | ====چهارم: احتضار==== |
| | # [[عوامل آسانسازی مرگ]] |
| | # [[عوامل سختی مرگ]] |
| | # [[مشاهدات هنگام موت]] |
| | # [[ملک الموت]] |
| | |
| | ====پنجم: سكرات مرگ==== |
| | =====کیفیت سکرات===== |
| | =====شدت سکرات===== |
| | =====کاهش سکرات===== |
| | # عدم وابستگی به دنیا و شهوات |
| | # انفاق مال |
| | # پرهیز از گناه |
| | # صله رحم |
| | # نیکی به والدین |
| | # روزه روز آخر ماه رجب |
| | # انتقال محتضر به مصلی |
| | # قرائت سورههای یاسین و صافات نزد محتضر |
| | ====ششم: قبض روح==== |
| | =====کیفیت قبض روح===== |
| | # قبض روح انبیا |
| | # قبض روح امامان |
| | # قبض روح مومنان |
| | # قبض روح کافران |
| | # قبض روح حیوانات |
| | |
| | =====عوامل قبض روح===== |
| | ======خدای متعال====== |
| | ======فرشتگان الهی====== |
| | # عزرائیل |
| | # سابحات |
| | # ناشتات (قبض کننده روح مومنان عادی) |
| | # نازعات (قبض کننده روح کفار) |
| | # سابقات |
| | =====شدت و آسانی قبض روح===== |
| | # شدت قبض روح |
| | # آسانی قبض روح |
| | |
| | ====هفتم: آداب و مراسم میت==== |
| | =====[[تغسیل]]===== |
| | =====[[تشییع]]===== |
| | =====[[تدفین]]===== |
| | =====[[تلقین]]===== |
| | |
| | ====هشتم: انتقال روح==== |
| | =====[[وادی السلام]]===== |
| | =====[[وادی برهوت]]===== |
| | =====[[شبهه تناسخ]]===== |
| | ======به لحاظ سیر صعودی و نزولی====== |
| | * '''تناسخ صعودی''' |
| | * '''تناسخ نزولی''': |
| | # رسخ |
| | # فسخ |
| | # مسخ |
| | # نسخ (تناسخ) |
| | ======به لحاظ نسخ نفوس زکیه و ردیه====== |
| | # تناسخ نفوس زکیه |
| | # تناسخ نفوس ردیه |
| | ======بدون لحاظ====== |
| | # تناسخ مطلق |
| | # رجوع روح به جسد جدید |
| | {{پایان مدخل وابسته}} |
|
| |
|
| ==مقدمه== | | ==مقدمه== |
| *[[انسانها]] در [[زندگی دنیوی]] خود پس از سپری کردن دورههای مختلف [[زندگی]]، سرانجام به دوره [[پیری]] میرسند و در تقدیری گریزناپذیر در آستانه مرگ قرار میگیرند. موضوع مرگ و فنا و زوال [[انسان]] یا مرگ و ادامه هستی او در جهانی دیگر و در شرایطی جدید، موضوعی است که مکاتب گوناگون نتوانستهاند بیتفاوت از آن عبور کنند و هر یک به فراخور [[جهانبینی]] و ایدئولوژی خاص خود، در اینباره مواضعی اتخاذ کردهاند. [[مکتب اسلام]] به موضوع مرگ پرداخته و حیات پس از مرگ را جزئی از اصول و مبادی پذیرش [[دین اسلام]] قرار داده است. [[قرآن کریم]] [[زندگی]] جاوید [[انسان]] را در [[جهان آخرت]] میداند و میفرماید:قرارگاه همه در این روز ([[قیامت]]) نزد [[پروردگار]] توست<ref>{{متن قرآن| قُلْ يَتَوَفَّاكُم مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ}}؛سوره سجده، آیه۱۱.</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 683-684.</ref>.
| | '''مرگ:''' مردن، جدا شدن [[روح]] از [[بدن]]. حیات [[انسان]] بسته به روحی است که در [[بدن]] اوست. وقتی [[روح]] از [[بدن]] خارج شود، حالتی برای جسم پیش میآید که مرگ نام دارد. [[روح]] [[انسان]] باقی است و در [[قیامت]] دوباره به جسم برمیگردد. با مرگ، همه حواس و ادراکات جسمی تعطیل میشود و [[بدن]] در معرض پوسیدگی و از هم پاشیدن قرار میگیرد، اما [[جان]] [[آدمی]] همچنان باقی است. مرگ، نابودی نیست، بلکه [[انتقال روح]] [[انسان]] از [[دنیا]] به [[جهان]] دیگر است که "[[عالم برزخ]]" نام دارد. [[روح]] را فرشتهای به نام [[عزرائیل]] میگیرد که به او [[ملک الموت]] هم میگویند. مرگ گاهی به حالت طبیعی و در اثر نابود شدن نیروی جسمی و تحلیل رفتن قوای بدنی و [[بیماری]] است، گاهی هم در اثر حوادث و تصادفات و [[قتل]] انجام میگیرد. مرگ، پدیدهای عبرتانگیز است. همه خواهند مرد و تنها [[خدا]] باقی میماند و [[قیامت]]، زمان بازگشت دوباره [[جانها]] به بدنها و [[رستاخیز]] عمومی برای حساب و کتاب و [[پاداش]] و [[کیفر]] است. [[بهترین]] نوع مرگ، [[شهادت]] است و [[شهیدان]] همیشه جاویدانند. برای برخی از [[مردم]]، مرگ، آغاز راحتی و [[نعمت]] است و برخی با مرگ، وارد مرحله [[عذاب]] میشوند. به مرده، میت و متوفی هم گفته میشود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۰۷.</ref>. |
| *[[امام علی]] {{ع}} نیز به [[حقیقت]] حتمی مرگ اشاره میکند و میفرماید: پس [[بندگان خدا]]، از مرگ و نزدیکی آن بترسید و برگ آن را آماده سازید، که مرگ، کاری بزرگ را پیش میآرد و حادثهای سترگ را همراه دارد.
| | |
| *در [[تعالیم دین]]، میان [[زندگی]] این جهانی و [[جهان آخرت]] رابطهای تأثیرگذار و مستقیم وجود دارد. نحوه [[زندگی]] [[انسانها]]، [[اعتقاد]] و اعمالشان تعیین کننده [[سعادت]] یا [[شقاوت]] اخروی آنهاست. [[خداوند سبحان]] در [[قرآن کریم]] میفرماید: هر آینه [[نیکان]] [در [[جهان آخرت]]] در نعمتاند، بر تختها مینشینند و نظاره میکنند. بر چهرههایشان طراوت [[نعمت]] را بشناسی<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ عَلَى الأَرَائِكِ يَنظُرُونَ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ }}؛سوره مطففین، آیه:۲۲ – ۲۴</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 684.</ref>.
| |
| *[[امام علی]] {{ع}} درباره تأثیر [[اعمال]] دنیوی [[آدمی]] در وضعیت [[آخرت]] آنان میفرماید: [[بندگان خدا]] از ([[نافرمانی]]) [[خدا]] بپرهیزید و پیش از رسیدن [[اجل]] به کار برخیزید. آنچه را برای شما میماند، بدانچه از دستتان میرود، بخرید ([[دنیا]] را واگذارید و [[کردار]] [[نیک]] را با خود ببرید)؛ بار بربندید که (شما را در این خانه نمیگذارند و) و پیدرپی به رفتن از آن وامیدارند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۶۴</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 684.</ref>.
| |
| *در [[منطق]] [[دین]]، [[انسان]] نیکسیرت مزد و [[پاداش]] اصلی [[اعمال نیک]] خو را در [[جهان آخرت]] مییابد. از اینرو [[امام]] {{ع}} میفرماید: به [[خدا]] [[سوگند]]، [[خدا]] را [[دیدار]] کردند و مزد آنان را به کمال پرداخت و از پس آنکه ترسان بودند، در خانه امانشان ساکن ساخت<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۸۱</ref>. [[انسانها]] بیشتر نسبت به مرگ موضعی انفعالی دارند و از وقوع آن در هراساند. [[تعالیم دین]] در رویکردی آسیبشناسانه عوامل این [[هراس]] را بررسی میکند. یکی از عوامل اصلی [[ترس]] از مرگ، نداشتن [[آگاهی]] از ماهیت مرگ و سرانجام [[آدمی]] است. [[خداوند سبحان]] در [[وصف]] [[آدمیان]] چنین میفرماید: در باب [[آخرت]] به [[یقین]] رسیدند؟ نه، همچنان در شکاند که مردمی نابینایند<ref>{{متن قرآن|بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِّنْهَا بَلْ هُم مِّنْهَا عَمُونَ }}؛ سوره نمل، آیه:۶۶.</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 684.</ref>.
| |
| *از دیگر عوامل [[ترس]] از مرگ، [[رفتار]] گناهآلود [[آدمیان]] است. [[امام علی]] {{ع}} در [[کلامی]] به این موضوع اشارت دارد<ref>نک: حکمت ۱۴۲</ref>. همچنین دلبستگی به [[دنیا]] از دیگر عواملی است که موجب میشود [[آدمیان]] نسبت به وقوع مرگ واهمه داشته باشند. [[امام علی]] {{ع}} در این مورد میفرماید: به [[دنیا]] آرمیدن و ناپایداری آن را دیدن، [[نادانی]] است و کوتاهی در [[کار نیک]] با [[یقین]] به [[پاداش]] آن، زیان است و [[اطمینان]] به هر کس پیش از آزمودن او، کار [[مردم]] ناتوان<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۸۴</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 684-685.</ref>.
| |
| *در منظر [[امام]]، [[آرزوهای دراز]] نیز از عوامل [[انحراف]] [[آدمی]] نسبت به مرگ و هراسناک بودن آن است. [[امام]] {{ع}} بر [[امت]] خویش از دو چیز نگران است. نخست آنکه آنها در پی [[هوای نفس]] روند و دیگر آنکه [[آرزوهای دراز]] در سر پرورند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۸</ref>. از اینرو [[امام]] در [[تعالیم]] خود سعی در [[تبیین]] مفهوم مرگ و رمزگشایی از [[حقیقت]] مرگ و [[زندگی]] دارد: میان شما تا [[بهشت]] یا [[دوزخ]] (فاصله اندکی است که) جز رسیدن مرگ نیست. مدت زمانی که چشم برهمزدنی کوتاهش سازد و آمدن ساعت (مرگ) بیخ و بن آن را براندازد؛ چه کوتاه مدتی است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۶۳</ref>. سفارش به یاد مرگ [[قلب]] [[آدمی]] را رام میکند و آن را نسبت به کسب [[فضایل]] آماده میگرداند<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱</ref>. در فرازی دیگر از [[نامه]] انسانساز خود به [[امام حسن مجتبی]] میفرماید: فرزندم، مرگ را فراوان به یاد آور... تا آنگاه که مرگت فرا رسد، جانب [[احتیاط]] را رعایت کرده و کمر [[همت]] بسته باشی. مبادا [[مرگ ناگهانی]] به سویت آید و تو را در حال [[غفلت]] دریابد<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 685.</ref>.
| |
| *از دیدگاه [[دین]]، دریافت صحیح از ماهیت [[دنیا]]، از اموری است که ماهیت مرگ را در نظر [[انسان]] درست جلوه میدهد. از دلبستگی [[انسان]] به [[دنیا]] میکاهد و [[حقیقت]] مرگ برایش [[آشکار]] میشود. [[امام]] {{ع}} [[دنیا]] را به مثابه پلی برای گذر به جهانی پاینده میبیند. [[دنیا]] محل گذر است و [[آخرت]] محل بقا و [[زندگی]] جاوید<ref>نک: نامه ۳۱</ref>. [[دنیا]] نزد [[امام]] {{ع}} به مثابه زندانی است که با مرگ ققل آن گشوده میشود. از اینرو [[آدمیان]] برای گذر از [[جهان]] فانی و نگرشی همهجانبه به فراسوی این [[جهان]]، باید سبکبار باشند و سبکباری [[انسانها]] در گرو [[اعمال نیک]] و گذشتن از [[آرزوها]] و [[تعلقات دنیوی]] است.مرگ نزد [[امام]] و [[اولیای الهی]] [[عزت]] و [[سربلندی]] است. از اینرو آنان با مرگ انس و الفت داشتند. [[امام علی]] {{ع}} انس خود را با مرگ اینگونه بازگو میکند: به [[خدا]] [[سوگند]]، پسر [[ابوطالب]] از مرگ بیپژمان است، بیش از آنکه [[کودک]] پستان [[مادر]] را خواهان است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۵</ref>.
| |
| *آنان مرگ عزتمندانه در سایه شمشیرها را بر [[زندگی]] همراه با [[ذلت]] ترجیح میدادند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۲۳</ref>. [[امام علی]] {{ع}} میفرماید: مردن و [[خواری]] نبردن و به اندک ساختن و به این آن نپرداختن برای [[انسان]] بهتر است؛ و آن را که نصیب به آسانی بهدست نیاید با کوشش با آن برنیاید. روزگار دو روز است: روزی از تو و روزی به زیان تو؛ در روزی که از توست سرکشی بنه و در روزی که به زیان توست، تن به [[شکیبایی]] ده<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۹۸</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 685-686.</ref>.
| |
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
| {{یادآوری پانویس}} | | {{پانویس}} |
| {{پانویس2}}
| |