←مصادیق فرمان تشریعی
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
# [[فرمان تشریعی]] خداوند تخلّفپذیر است<ref>سوره نور، آیه ۶۳.</ref>؛ زیرا [[اطاعت]] کردن از [[فرمان تشریعی]] امری اختیاری است و [[انسان]] میتواند آن را [[امتثال]] یا با آن [[مخالفت]] کند<ref>تفسیر صدرالمتألهین، ج ۵، ص۳۸۴.</ref>.<ref>[[احمد جمالیزاده|جمالیزاده، احمد]]، [[امر الهی (مقاله)| امر الهی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص۳۳۰.</ref> | # [[فرمان تشریعی]] خداوند تخلّفپذیر است<ref>سوره نور، آیه ۶۳.</ref>؛ زیرا [[اطاعت]] کردن از [[فرمان تشریعی]] امری اختیاری است و [[انسان]] میتواند آن را [[امتثال]] یا با آن [[مخالفت]] کند<ref>تفسیر صدرالمتألهین، ج ۵، ص۳۸۴.</ref>.<ref>[[احمد جمالیزاده|جمالیزاده، احمد]]، [[امر الهی (مقاله)| امر الهی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص۳۳۰.</ref> | ||
== مصادیق [[فرمان تشریعی]] | === مصادیق فرمان تشریعی === | ||
آیاتی که در آنها [[فرمانهای تشریعی خداوند]] آمده دو دسته است: | |||
# آیاتی که در آنها واژه امر و مشتقات آن بهکار نرفته است. در این دسته گاهی با واژههای دیگری چون [[حکم]] و [[قضا]] به [[فرمانهای تشریعی الهی]] اشاره شده و بر انحصار [[فرمان]] در [[خداوند]]<ref>سوره یوسف، آیه ۴۰.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۳۵۸.</ref> و فرمان به [[پرستش]] نکردن غیر او<ref>سوره اسراء، آیه ۲۳.</ref>.<ref>جامعالبیان، مج ۹، ج ۱۵، ص۸۰ ـ ۸۱؛ المنیر، ج ۱۵، ص۵۳.</ref> و [[لزوم]] [[صبر]] در برابر [[فرمان الهی]]<ref>سوره انسان، آیه ۲۴.</ref>.<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۲۵۸.</ref> تأکید گشته است و گاهی نیز با صیغه و هیئت [[امر]] فرمانهای تشریعی خداوند بیان شده است؛ مانند دستور به برپایی نماز و [[پرداخت زکات]]<ref>سوره نور، آیه ۵۶.</ref>، [[انفاق]]<ref>سوره بقره، آیه ۲۵۴.</ref>، [[تقوا]]<ref>سوره حشر، آیه ۱۸.</ref>، صبر<ref>سوره آل عمران، آیه ۲۰۰.</ref>، [[اطاعت از خدا]] و [[پیامبر]] و [[اولواالامر]]<ref>سوره نساء، آیه ۵۹.</ref>، [[عدالت]]<ref>سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>، [[ایمان]]<ref>سوره نساء، آیه ۱۳۶.</ref>، [[وفای به پیمان]]<ref>سوره مائده، آیه ۱.</ref>، بودن با [[راستگویان]]<ref>سوره توبه، آیه ۱۱۹.</ref>، [[جهاد]]<ref>سوره توبه، آیه ۱۲۳.</ref>، [[یاد خدا]]<ref>سوره احزاب، آیه ۴۱.</ref>، یاری دین [[خداوند]]<ref>سوره صف، آیه ۱۴.</ref> و [[توبه]]<ref>سوره تحریم، آیه ۸.</ref> شمار اینگونه [[آیات]] فراوان است. | |||
# آیاتی که در آنها واژه امر یا مشتقات آن بهکار رفته است. در این دسته آیات نیز [[خداوند]] به مسائل گوناگونی [[فرمان]] داده است: | |||
## [[عدالت]]، [[احسان]] و [[انفاق]] به [[خویشاوندان]]: در [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«به راستی خداوند به دادگری و نیکی کردن و ادای (حقّ) خویشاوند، فرمان میدهد و از کارهای زشت و ناپسند و افزونجویی، باز میدارد؛ به شما اندرز میدهد باشد که شما پند گیرید» سوره نحل، آیه ۹۰.</ref> افزون بر عدل، به [[احسان]] و [[انفاق]] به [[خویشان]] نیز [[فرمان]] داده شده است. | |||
# [[اسلام]] و [[ایمان]]: [[خداوند]] به [[مؤمنان]] [[فرمان]] داده که برای [[پروردگار]] جهانیان [[تسلیم]] شوند: {{متن قرآن|... وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«...و فرمان یافتهایم که تسلیم پروردگار جهانیان باشیم» سوره انعام، آیه ۷۱.</ref>، چنانکه به [[پیامبر اسلام]]{{صل}} دستور داده از تسلیم شوندگان باشد: {{متن قرآن| وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«فرمان یافتهام که از گردن نهادگان (به خداوند) باشم» سوره یونس، آیه ۷۲.</ref>. | |||
# [[کفر به طاغوت]]: [[خداوند]] برخی از [[مسلمانان]] صدر اسلام را که [[گمان]] داشتند به [[قرآن]] و [[کتابهای آسمانی]] پیشین [[ایمان]] آوردهاند و با اینحال میخواستند برای رفع نزاعشان به [[طاغوت]] مراجعه کنند، [[سرزنش]] کرده است؛ زیرا به آنها فرمان داده شده بود که به طاغوت [[کفر]] بورزند: {{متن قرآن|... وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ ...}}<ref>«... با آنکه به آنان فرمان داده شده است که به آن کفر ورزند ...» سوره نساء، آیه ۶۰.</ref>. | |||
# [[پایداری]] در [[صراط مستقیم]]: [[خداوند]] به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[مؤمنان]] [[فرمان]] داده که در صراط مستقیم [[ثابت قدم]] بوده و از افراط و تفریط بپرهیزند: {{متن قرآن|فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ}}<ref>«پس چنان که فرمان یافتهای پایداری کن و (نیز) آنکه همراه تو (به سوی خداوند) بازگشته است (پایداری کند)» سوره هود، آیه ۱۱۲.</ref>. | |||
# [[توحید در عبادت]]: [[خداوند]] به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و دیگر [[انسانها]] دستور داده است او را [[عبادت]] کنند و هیچکس را در عبادت [[شریک]] او نکنند: {{متن قرآن|قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ}}<ref>«بگو: من فرمان یافتهام که خداوند را بپرستم و با او شریک قرار ندهم» سوره رعد، آیه ۳۶.</ref>. در برخی [[آیات]] نیز به [[عبادت]] [[خداوند]] همراه با [[اخلاص]] [[فرمان]] داده شده است: {{متن قرآن|قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ}}<ref>«بگو: من فرمان یافتهام که خداوند را در حالی که دین (خویش) را برای او ناب میدارم بپرستم» سوره زمر، آیه ۱۱.</ref>. | |||
# [[صله رحم]] و مانند آن: خداوند نسبت به اموری فرمان وصل و پیوند داده و در آیهای کسانی را که به این [[فرمان الهی]] عمل میکنند ستوده است: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ}}<ref>«و کسانی که آنچه را خداوند فرمان به پیوند آن داده است میپیوندند و از پروردگار خویش میترسند و از سختی حساب هراس دارند؛» سوره رعد، آیه ۲۱.</ref>. | |||
# بازگرداندن [[امانتها]] به صاحبانش: خداوند به مؤمنان فرمان داده است که امانتها را به اهلش باز گردانند: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«خداوند به شما فرمان میدهد که امانتها را به صاحب آنها باز گردانید و چون میان مردم داوری میکنید با دادگری داوری کنید؛ بیگمان خداوند به کاری نیک اندرزتان میدهد؛ به راستی خداوند شنوایی بیناست» سوره نساء، آیه ۵۸.</ref>. | |||
# [[جهاد]]: در صدر اسلام [[خداوند]] به [[مسلمانان]] که هنوز از [[قدرت]] کافی برخوردار نبودند، دستور داد در برابر ستمهای [[مشرکان]] با [[عفو]] و [[مدارا]] برخورد کنند تا [[فرمان الهی]] آمده و به آنها [[اجازه]] [[جهاد]] دهد<ref>سوره بقره، آیه ۱۰۹.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۳۵۴؛ نمونه، ج ۱، ص۳۹۹.</ref> گفته شده: این آیه با آیه {{متن قرآن|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ ...}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمیآورند ...» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref> [[نسخ]] شده است<ref>جامع البیان، مج ۱، ج ۱، ص۶۸۵؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۳۵۴.</ref>.<ref>[[احمد جمالیزاده|جمالیزاده، احمد]]، [[امر الهی (مقاله)| امر الهی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص۳۳۱ ـ ۳۳۳.</ref> | |||
== [[امر تکوینی الهی]] == | == [[امر تکوینی الهی]] == | ||