بیت المال: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

بیت المال (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۴

۷٬۴۷۷ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۵

۸۰٬۱۲۹

ویرایش

@@ خط ۷۹: / خط ۷۹: @@
 # '''[[عدالت]] و [[مساوات]]:''' پس از کشته شدن عثمان، [[مهاجر]] و [[انصار]] نزد علی{{ع}} آمده و گفتند: ابوالحسن بیا تا با تو [[بیعت]] کنیم؟ ما غیر تو را بر نمی‌گزینیم؟ حضرت نمی‌پذیرفت. مکرر نزد حضرت آمدند و گفتند: [[مردم]] جز با [[حکومت]]، [[اصلاح]] نمی‌شوند. حضرت پذیرش خود را مشروط کرد. آنان نیز پذیرفتند. حضرت بالای [[منبر]] رفت و فرمود: «اما بعد، به تحقیق طولانی شد مراجعه شما به من در آنچه از من می‌خواهید و [[دوست]] نداشتم حکومت بر شما را، پس نپذیرفتید از من، جز آنچه از من میخواستید. [که حکومت بر شما باشد] و به تحقیق می‌‌دانم آنچه دربارۀ شما گذشته است. پس اگر حکومت بر شما را بپذیرم بر من است که با [[عدل]] در میان شما [[رفتار]] کنم و مساوات برقرار نمایم و اگر کلید بیت المال شما با من است برای من از آن نیست، جز مانند آنچه برای یکی از شماست و نه هم برای غیر من جز این نیست. آیا با این شرایط، حکومت شما را به عهده گیرم؟ گفتند: آری! فرمود: آیا به آن [[رضایت]] دادید؟ گفتند: [[راضی]] شدیم! فرمود: خداوندا بر آنان [[گواه]] باش!»<ref>{{متن حدیث| أَمَّا بَعْدُ، فَقَدْ طَالَ تَرْدَادُكُمْ إِلَيَّ فِيمَا أَرَدْتُمُوهُ مِنِّي وَ كَرِهْتُ أَمْرَكُمْ، فَأَبَيْتُمْ عَلَيَّ إِلاَّ مَا أَرَدْتُمْ مِنِّي، وَ قَدْ عَلِمْتُ مَا سَبَقَ فِيكُمْ فَإِنْ كُنْتُ أَتَوَلَّى أَمْرَكُمْ عَلَى اَلْعَدْلِ فِيكُمْ وَ اَلتَّسْوِيَةِ بَيْنَكُمْ وَ إِنْ تَكُنْ مَفَاتِيحُ بَيْتِ مَالِكُمْ مَعِي لَيْسَ لِي مِنْهُ إِلاَّ مِثْلُ مَا لِأَحَدِكُمْ وَ لاَ لِغَيْرِي إِلاَّ ذَلِكَ تَوَلَّيْتُ أَمْرَكُمْ. قَالُوا: نَعَمْ. قَالَ: أَ رَضِيتُمْ ذَلِكَ؟؟ قَالُوا: رَضِينَا. قَالَ: اَللَّهُمَّ اِشْهَدْ عَلَيْهِمْ}}؛ شرح الأخبار، ج۱، ص۳۷۷؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۴۵۱ و ۴۵۶.</ref>؛ پس از این، مردم با حضرت بیعت کردند.
 # '''استفاده نکردن از بیت المال:''' از اشکالات مهمی که [[مردم]] به [[عثمان]]، [[خلیفه]] پیشین داشتند این بود که وی بیت المال [[مسلمانان]] را [[ملک]] طلق خود دانسته و در آن هر گونه که می‌خواست دخل و تصرف کرد. اینک خلیفه جدید، [[حکومت]] را به دست گرفته که دارای سابقه‌ای [[نیک]] و پیوندی [[استوار]] با [[رسول خدا]]{{صل}} است. او روش [[حکومتی]] خود را بر اساس [[سیره پیامبر]] اعلام کرده و همه را از سهم مساوی از بیت المال بهره مند می‌سازد<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳]]، ص ۴۰۴ - ۴۲۷.</ref>.
+==[[بیت المال]]==
+بیت المال یکی از [[منابع مالی]] [[اهل بیت]]{{عم}} است.
+'''سؤال''': پیش از بررسی این موضوع، به مناسبت بحث، در این جا سؤالی بدین مضمون مطرح می‌شود: منابع [[درآمد بیت المال]] در [[اسلام]] چیست؟
+آیا تنها [[منابع مالی حکومت اسلامی]] [[خمس]] و [[زکات]] است؟
+یا علاوه بر اینها، منابع مالی دیگری هم وجود دارد که [[حکومت اسلامی]] بخشی از [[هزینه]] خود را از آن راه تأمین می‌کند؟
+'''پاسخ''': چون بیت المال مربوط به حکومت اسلامی و [[عامه]] [[مردم]] می‌شود، [[ضرورت]] دارد قبل از ورود به بحث به اختصار درباره [[لزوم تشکیل حکومت]] بحث شود تا ثابت گردد که [[انسان]] نیاز به [[حکومت]] دارد و حکومت هم بدون پشتوانه مادی و [[اقتصادی]] (صرف نظر از جنبه [[معنوی]]) امکان‌پذیر نیست و [[اقتصاد]] یکی از ارکان مهم هر [[جامعه]] و حکومت است. اینک توضیح مطلب:
+'''لزوم تشکیل حکومت''': بی‌تردید وجود [[دولت]] در [[زندگی اجتماعی]] [[بشر]] یک نیاز [[فطری]] و طبیعی است؛ چراکه [[انسان اجتماعی]] است و برای این که در [[راه تکامل]] همه‌جانبه خود [[پیشرفت]] کند نیاز به [[تشکیل حکومت]] دارد، تا در پرتو [[قانون]] و [[تعهد]] آن حکومت از [[هرج و مرج]] و [[بی‌نظمی]] جلوگیری شود<ref>آنچه که گفته شد یکی از فلسفه‌های ضرورت تشکیل حکومت است.</ref>.
+[[فضل بن شاذان]] از [[حضرت رضا]]{{ع}} نقل کرده است که آن حضرت در بیان [[لزوم]] و [[ضرورت حکومت]] در [[جوامع بشری]] می‌فرماید: ما هیچ یک از [[فرقه‌ها]] و [[ملت‌ها]] را نمی‌بینیم که جز به وجود یک [[سرپرست]] و [[رئیس]] به [[حیات]] خود ادامه داده و باقی مانده باشد؛ زیرا برای امر [[دین]] و [[دنیا]] ناگزیر باید چنین شخصی باشد. بنابراین از [[حکمت]] [[خداوند حکیم]] به دور است که [[مخلوقات]] خود را [[بی‌سرپرست]] بگذارد، با اینکه می‌داند وجود چنین شخصی برای آنها ضروری است و بدون آن زندگی‌شان تباه می‌شود؛ زیرا تحت [[رهبری]] او با دشمنانشان می‌جنگند و درآمد ملی و عمومی‌شان را عادلانه تقسیم می‌کنند و به وسیله او [[نماز جمعه]] و [[جماعت]] برپا می‌دارند و دست [[ستمگران]] را از خریم [[حقوق مظلومان]] کوتاه می‌کنند<ref>{{عربی|و منها انا لا نجد فرقة من الفرق و لا ملة من الملل بقوا وعاشوا الا بقيم و رئيس...}}، علل الشرائع، ص٢۵٣؛ عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۹۹؛ بحار الانوار، ج۲۳، ص۳۲، حدیث ۵۲.</ref>. اما از این نکته نباید [[غفلت]] کرد که دوام و [[پایداری]] [[حکومت]] رابطه مستقیم با [[اقتصاد]] خوب و درآمدهای مستمر دارد تا آنجا که یکی از ارکان اساسی حکومت سالم و مردمی تأمین نیازمندی‌ها و پر کردن خلاءهای اقتصادی [[انسان‌ها]] به [[حساب]] می‌آید.
+'''[[پیامبر]] و [[تشکیل حکومت]]''': روشن‌ترین [[گواه]] بر [[لزوم تشکیل حکومت]] در [[اسلام]] روش [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} است که وقتی وارد [[مدینه]] شد و زمینه [[نظام سیاسی]] مستقل فراهم گردید، اقدام به تشکیل حکومت کرد و در نخستین [[فرصت]] شخصاً به [[اداره جامعه]] برخاست و مانند یک [[حاکم]] و [[شخصیت سیاسی]] [[تشکیلات]] دولتی را پی‌ریزی کرد. با بعضی از گروه‌ها [[عقد]] [[پیمان]] و [[معاهده]] بست. برنامه‌های [[اقتصادی]] و [[اجتماعی]] تنظیم نمود. [[والی]] به اطراف فرستاد، سفرایی به خارج و نزد رؤسای [[قبایل]] و [[زمامداران]] روانه کرد و سران کشورها و رؤسای قبایل را به اسلام [[دعوت]] کرد و....
+شکی نیست که پیاده کردن این برنامه‌ها نیاز به [[بودجه]] فراوانی دارد تا بتوان به حکومت ادامه داد و به آنچه از نظر خوانندگان گرامی گذشت، [[جامعه]] عمل پوشاند.
+'''پیامبر و تأسیس [[بیت المال]]''': به همین جهت از همان روزی که پیامبر تشکیل حکومت داد، به مسأله اقتصاد در پایداری حکومت [[عنایت]] خاصی داشت و تشکیل بیت المال را در متن حکومت خود قرار داد و در اسلام نخستین کسی که بیت المال را تأسیس کرد شخص [[رسول اکرم]]{{صل}} بود<ref>محمد اسعد، عصر الانطلاق، به نقل از نوری همدانی، حسین، بیت المال در نهج البلاغه، نشر بنیاد نهج البلاغه، چاپخانه سلمان فارسی، چ ١، ١٣۶٣، ص١۶.</ref>.
+نخست بیت المال به صورت ابتدایی در [[خانه پیامبر]] و به دست خود آن حضرت تشکیل یافت و هر چه بر وسعت تشکیلات [[مسلمین]] و [[قلمرو حکومت اسلامی]] افزوده می‌شد، به تدریج دایره بیت المال نیز [[توسعه]] می‌یافت.
+'''مواردی از [[منابع بیت المال]]''': اما در این مورد که منابع بیت المال آیا در [[زکات]] و [[خمس]] خلاصه می‌شود، و یا منابع دیگری هم وجود دارد؟
+پاسخ این است که بیت المال در زکات و خمس خلاصه نمی‌شود، بلکه از منابع متعددی گردآوری می‌شود که از آن جمله موارد ذیل را می‌توان نام برد<ref>گرچه در این باره به بحث می‌پردازیم، ولی جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به: الاسلام نظام انسانی، ص١٣١ – ١۵٧.</ref>.
+# [[انفال]]؛
+# [[زکات]]؛
+# [[خمس]]؛
+# [[خراج و مقاسمه]]؛
+# [[جزیه]]؛
+#مالیات‌های ضروری؛
+#درآمدهای استثنایی.<ref>[[نورالله علیدوست خراسانی|علیدوست خراسانی، نورالله]]، [[منابع مالی اهل بیت (کتاب)|منابع مالی اهل بیت]]، ص ۲۰۶.</ref>
 == جستارهای وابسته ==
@@ خط ۱۰۷: / خط ۱۳۵: @@
 # [[پرونده:IM009800.jpg|22px]] [[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۳''']]
 # [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
+# [[پرونده:IM010709.jpg|22px]] [[نورالله علیدوست خراسانی|علیدوست خراسانی، نورالله]]، [[منابع مالی اهل بیت (کتاب)|'''منابع مالی اهل بیت''']]
 {{پایان منابع}}