جهان‌شناسی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

جهان‌شناسی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۵

۳۸٬۸۵۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵

←‏تحقق عدالت در گرو اعتقاد به مبدأ و معاد

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۲۹٬۶۲۱

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{سیره معصوم}}
+{{مدخل مرتبط
-<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[جهان]]''' است. "'''[[جهان‌شناسی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
+| موضوع مرتبط = جهان
-<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[جهان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]</div>
+| عنوان مدخل  =
+| مداخل مرتبط = [[جهان‌شناسی در قرآن]] - [[جهان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
+| پرسش مرتبط  =
+}}
-==مقدمه==
+'''جهان‌شناسی''' به معنای [[شناخت جهان]] است که به توصیف و توضیح [[جهان]] می‌‌پردازد. جهان‌شناسی یکی از ارکان اساسی [[معرفت دینی]] به شمار می‌آید که برخی از اجزای نظام ارزشی و کنشی بر آن مبتنی است. مبانی جهان‌شناسی [[اثبات]] رئالیسم و امکان [[جهان هستی]] است. باورمندی به [[سنت‌های الهی]]، ویژگی‌هایی چون [[یقین]] به [[پیروزی]] و [[برنامه‌ریزی]] برای شکوفایی را در پی دارد.
-{{همچنین|جهان}}
-شناخت جهان هستی - که هم شامل [[امور مادی]] و هم [[امور غیبی]] و ماورای طبیعی می‌شود - از مدرکات [[عقل نظری]] بوده و بر [[احکام]] [[عقل عملی]] تقدم دارد و امور معقول و مجرد هرچند داخل در [[حس]] و تجربه نیستند؛ اما در [[قلمرو علم]] قرار می‌گیرند، بر خلاف مادیون که چون [[عالم هستی]] را منحصر در ماده می‌دانند، معیار شناخت در [[جهان‌بینی]] خویش را نیز تنها «حس» و تجربه می‌دانند که [[عقل]] خدمت‌گذار آن است<ref>امام خمینی، صحیفه نور، ص۲۲۱، ۲۲۲.</ref>.
-[[حقیقت]] آن است که وجود [[انسان]]، عصاره تمام عالَم و تمام موجودات است و وجودش به‌مثابه نقشه کوچکی است که از روی نقشه بزرگ عالم کبیر برداشته شده است و لذا {{متن حدیث|من عرف نفسه فقد عرف ربه}}. هرکس خود را خوب بشناسد علت هستی و عالم هستی را نیز خوب می‌شناسد و البته این امر از راه [[علم حضوری]] امکان‌پذیر است و [[جهان‌شناختی]] از راه [[علم حصولی]]، تنها نقش زمینه‌های اعدادی را دارد<ref>امام خمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، ص۳۰۴.</ref>.<ref>[[بهروز محمدی منفرد|محمدی منفرد، بهروز]]، [[جهان‌شناسی اسلامی (مقاله)| مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۲۰۶.</ref>
-== جستارهای وابسته ==
+== معناشناسی ==
+«جهان‌شناسی» یا «Cosmology» به معنای [[شناخت جهان]] به [[معرفتی]] گفته می‌شود که به توصیف و توضیح [[جهان]] به عنوان یک کل می‌پردازد و همان «[[جهان‌بینی]] یا [[نظام]] بینشی» است که به «برداشت کلی و کیفی از جهان» محدود شده است و برخلاف «جهان‌بینی» شامل انسان و [[جامعه]] نمی‌شود<ref>برای مطالعه بیشتر، ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۲۴ و ۲۵-۲۷؛ ج۲، ص۲۲۶؛ کیاشمشکی، ابوالفضل، جهان‌شناسی در قرآن، ص۱۴-۲۱.</ref>.
+جهان‌بینی از دیدگاه برخی همان [[بینش]] فلسفی و زیربنایی است که [[ایدئولوژی]] (طرح‌ها و برنامه‌ها و [[افکار]] عملی و زندگی‌ساز) بر آن [[استوار]] است<ref>طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ص۳۳.</ref> و به [[تفسیر]] انسان، [[تاریخ]]، [[تحلیل حوادث]] حال و گذشته و [[آینده]]، تفسیر [[طبیعت]] و آنچه [[نظام ارزشی]] جامعه را می‌سازد، می‌پردازد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در چهل و دومین مجمع عمومی سازمان ملل، نیویورک، ۳۱/۶/۱۳۶۶.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۴۷.</ref>
+== [[ضرورت]] جهان‌شناسی ==
+جهان‌بینی یک [[آیین]] و مسلک، به منزله زیرساز و تکیه‌گاه [[فکری]] آن [[مکتب]] به شمار می‌رود و در واقع «چرا»ی هر ایدئولوژی در جهان‌بینی‌ای که آن ایدئولوژی بر آن [[استوار]] است نهفته است. از این جهت [[انتخاب]] نوع [[زندگی]] از سوی [[انسان‌ها]]، به نوع برداشت کلی آنها از هستی و جهان، [[حیات]] و زندگی و آغاز و انجام امور، وابسته است<ref>برای آگاهی بیشتر، ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۱۵، ص۵۰۴-۵۰۵؛ ج۳، ص۲۵.</ref>. به برخی از گونه‌های مختلف آن اشاره می‌شود:
+# [[جهان‌بینی]] به طور عام که بخشی از آن را جهان‌شناسی تشکیل می‌دهد، زیربنای [[ایدئولوژی]] است<ref>طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ص۳۳.</ref>؛
+# جهان‌بینی عامل اساسی در شکل‌گیری شخصیت‌هاست<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، سخنرانی در مراسم بیعت نماینده امام در ارتش، وزیر دفاع، فرماندهان و پرسنل منتخب نیروهای سه‌گانه و وزارت دفاع، ۱۸/۳/۱۳۶۸.</ref>؛
+# پایه [[دین اسلام]] جهان‌بینی و [[شناخت]] نسبت به عالم، [[انسان]]، [[مسئولیت]]، راه و [[هدف]] است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از جوانان استان اردبیل، ۵/۵/۱۳۷۹.</ref>.
+== جایگاه جهان‌شناسی ==
+جهان‌شناسی، نظام بینشی در حوزه جهان و یکی از ارکان اساسی [[جهان‌بینی]] است. از آنجایی که [[دین]] اجزایی دارد و جهان‌بینی روشن و شفاف نسبت به همه پدیده‌های عالم؛ پایه آن به حساب می‌آید<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از جوانان استان اردبیل، ۵/۵/۱۳۷۹.</ref>، می‌توان این نتیجه را گرفت که جهان‌شناسی یکی از ارکان اساسی [[معرفت دینی]] به شمار می‌آید<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۲۵۱.</ref>.
+== جهان‌شناسی معنوی ==
+[[جهان بینی]] معنوی، توجه و [[ارتباط با خدا]] را تسهیل می‌کند و عالم را یکسر پژواک [[نور خدا]] می‌نماید و ذکر توحید و [[تسبیح]] را از هر ذره‌ای به گوش می‌رساند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۳۱/۶/۱۳۶۶.</ref>.
+[[خداوند]]، نه تنها آغاز و آفریننده [[جهان]]، بلکه همراه و [[نگهدارنده]] آن و مقصد و سرانجام جهان است. همه جهان برپا به [[عشق]] و قدرت و [[دانش بی‌کران]] اوست و به سوی او می‌رود. کسی که خود را در میان این حرکت پر از [[شور]] و [[روشنایی]] می‌یابد، می‌فهمد که همه عالم او را به سوی خدا می‌راند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۱۷/۱/۱۳۸۹.</ref>.
+[[عالم آفرینش]] سرشار از [[نور]] و نشانه خداست و انسان هم به عنوان یک پدیده در این عالم نام و نشان اوست و هماهنگ با کل هستی به سوی او در حرکت است. به این ترتیب «با نگاه و نگرش [[توحیدی]]، اشیاء و اجزای عالم و حیوانات و جمادات و [[آسمان]] و [[زمین]] و همه چیز، به یکدیگر متصل و مرتبط‌اند و همه با انسان خویشاوندند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۳۱/۶/۱۳۶۶.</ref>. [[امنیت]] و [[آرامش]] با درک [[هماهنگی]] عالم و اینکه همه هستی دست [[قدرت]] و [[رحمت]] خداست، حاصل می‌شود. این [[احساس آرامش]] به عمیق‌ترین لایه‌های هستی انسان می‌رسد و به گستردگی کل [[جهان هستی]] است. [[جهانی]] که همه چیزش در هر لحظه یاد و [[نام خدا]] و سرشار از نور و حضور اوست<ref>[[حمید رضا مظاهری‌سیف|مظاهری‌سیف، حمید رضا]]، [[نظام معنویت اسلامی - مظاهری‌سیف (مقاله)|مقاله «نظام معنویت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۳۷۱.</ref>.
+== مبانی جهان‌شناسی ==
+[[شناخت جهان]] با [[آگاهی]] از ویژگی‌های کلی یا جزئی [[جهان]] است. جهان‌شناسی علاوه بر دو مبنای یاد شده، مبانی دیگری نیز دارد، مانند:
+=== [[اثبات]] رئالیسم ===
+از مبانی جهان‌شناسی قبول این نکته است که در خارج از ظرف ذهن، جهانی وجود دارد. از این دیدگاه به رئالیسم تعبیر می‌شود، در مقابل ایده‌آلیسم که مبتنی بر [[انکار]] [[واقعیت]] و هستی است. در اثبات رئالیسم همین مقدار بس که شکاک‌ترین شکاکان در عمل، به [[پیروی]] از [[فطرت]] خویش رئالیست و واقع‌بین هستند<ref>مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۹۱؛ ج۶، ص۸۰، ۸۲ و ۴۷۶.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۲۵۲.</ref>
+=== امکان [[شناخت]] هستی ===
+برخی اگرچه واقع و جهان خارج از ذهن را انکار نکرده‌اند، اما به جهت وقوع [[خطا]] در [[حس]] و [[عقل]] به موهوم بودن همه معلومات بشر [[فتوا]] داده و گفته‌اند که ذهن [[انسان]] توان [[درک]] واقعیات را آن‌گونه که هستند، ندارد. بطلان این سخن نیازی به [[استدلال]] ندارد؛ زیرا خود همین پی بردن به خطا دلیل بر آن است که یک سلسله [[حقایق]] [[مسلمه]] در نزد ما هست که آنها را معیار و مقیاس قرار داده‌ایم و از روی آنها به خطاهایی پی برده‌ایم و گرنه پی بردن به [[خطا]] معنا نداشت<ref>برای مطالعه بیشتر، ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۶، ص۱۵۳ - ۱۵۴ و ۱۶۰.</ref>.
+در این زمینه توجه به چند نکته ضروری است:
+# انسان می‌تواند به [[معرفت]] [[پروردگار]]، نایل آید. باب [[علم توحید]]، راه بی‌نهایتی است که همه [[انبیاء]] و [[اولیا]]، در این راه مشغول [[پیشرفت]] و [[تکامل نفس]] و فراهم کردن معرفت بیشتر نسبت به حضرت حق‌اند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۲۸/۱۰/۱۳۷۵.</ref>.
+# [[ایمان به غیب]] به معنای [[بی‌اعتنایی]] به دنیای [[شهادت]] نیست<ref> ر.ک: نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع اعضای شورای اداری استان بوشهر، ۱۲/۱۰/۱۳۷۰.</ref>.
+# [[تکامل]] [[بشریت]] در آن است که مفاهیم عالی را [[درک]] کند و قدم به قدم به سوی [[معرفت]] صحیح به پیش رود و هرچه بیشتر به [[اخلاق عالی]] متخلق شود<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، سخنرانی در پایان چهارمین مجمع بزرگ فرماندهان و مسئولان دفاتر نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ۲۷/۶/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۲۵۳.</ref>
+== کارکردهای جهان‌شناسی در [[نظام‌های اجتماعی]] ==
+[[نظام]] بینشی، [[نظام ارزشی]] و کنشی را پدید می‌آورند. نظام ارزشی شامل [[نظام اخلاقی]] و [[نظام حقوقی]] و نظام کنشی شامل نظام‌های اجتماعی (نظام [[آموزش]] و [[پژوهش]]، [[نظام عبادی]]، [[نظام تربیتی]]، نظام [[مدیریتی]]، [[نظام سیاسی]]، [[نظام اقتصادی]]، نظام [[قضایی]] و...) می‌شود.
+[[نظام اجتماعی]] مبتنی بر [[جهان‌بینی]] و ساخته به شکل آن است؛ مثلاً [[آزادی]]، [[برابری]] [[انسان‌ها]]، [[عدل]] [[اجتماعی]] و دیگر اصول اجتماعی [[نظام اسلامی]] و نیز [[اخلاق]] و [[رفتار شخصی]] و [[تقوای سیاسی]] و شغلی، همه زائیده جهان‌بینی و برداشت کلی از [[جهان]] و [[انسان]] است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در چهل و دومین مجمع عمومی سازمان ملل، نیویورک، ۳۱/۶/۱۳۶۶.</ref>. اما هر یک از اصول جهان‌شناسی [[اسلام]] کارکردهایی دارد. این کارکردها ممکن است محصول یک اصل یا چند اصل جهان [[شناختی]] باشد. برخی از این ویژگی‌های عبارت‌اند از:
+=== نقش جهان‌شناسی [[توحیدی]] بر [[مدیریت]] [[دانش]] ===
+جهان‌شناسی توحیدی، [[توحید]] را اصل بنیادی و [[انسجام]] عالم [[خلقت]] را نتیجه ضروری آن می‌داند. جهان را عین ربط به [[خدا]] و [[آیت]] او می‌داند. بر این اساس از بُعد نظری، [[علمی]] را [[تولید]] می‌کند که [[کشف]] [[آیات الهی]] در [[آفاق و انفس]] است و [[وحدت]] [[تدبیر]]، [[یکپارچگی]] [[طبیعت]] و وحدت [[خالق]] آن را نمایان می‌کند و [[هنری]] را پدید می‌آورد که ارجاع کثرت به وحدت را نشان می‌دهد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار هیأت علمی و کارشناسان جهاد دانشگاهی، ۱/۴/۱۳۸۳.</ref> و در جهت رفع نیازهای [[مشروع]] فردی و [[اجتماعی]] و اعتلای [[جامعه اسلامی]] به کار گرفته می‌شود<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۲۶۹.</ref>.
+=== تأثیر نظام‌مندی جهان بر نظام‌های اجتماعی ===
+اگر رفتارهای فردی و محیط اجتماعی انسان از [[نظم]] برخوردار باشد، [[هماهنگی]] میان او و دنیای پیرامونش تأمین خواهد شد و به انسان این [[فرصت]] را می‌دهد تا بتواند از هر چیزی به نحو [[شایسته]] آن استفاده کند. از این جهت [[بی‌نظمی]] در رفتارهای انسان را باید یک بیماری دانست. همچنین ساخت [[جامعه]] و بنای [[نظام اجتماعی]]؛ از نظم ویژه‌ای که تابع [[فلسفه]] خاصی است، سرچشمه می‌گیرد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱/۹/۱۳۸۱.</ref>. بر این اساس؛ از آنجایی که جهان نظام‌مند است، باید تلاش شود که تمام [[رفتارها]] منظم و هماهنگ با [[نظام تکوین]] باشد، علاوه بر این ضروری است که همه [[نظامات اجتماعی]] بر اساس نظمی که در چارچوب جهان‌شناسی توحیدی می‌گنجد، پایه‌ریزی شوند<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۰.</ref>.
+=== نقش هدف‌داری عالم بر [[نظام‌های اجتماعی]] ===
+[[سعادت]] هر [[انسانی]] در [[شناخت]] مقصد هستی و انطباق رفتار اختیاری خود با آن است و [[بدبختی]] و روسیاهی هر [[انسان]]، نیز در این است که این مقصد را نشناسد و [[رفتار فردی]] و [[احساسات]] و عملکرد او، در جهت این حرکت عمومی، یکسان و [[جهان شمول]] قرار نگیرد؛ زیرا برای انسانی که در مسیر آب رودخانه شنا می‌کند، [[زندگی]] راحت می‌شود، [[روح]] [[آسایش]] پیدا می‌کند، [[امنیت]] بر تمام وجود او [[سایه]] می‌اندازد و از [[درگیری‌ها]]، [[اختلافات]]، حسدها، بغض‌ها و [[کینه‌ها]] در [[درون انسان]] و جامعه خبری باقی نمی‌ماند این همان زندگی توصیه شده به وسیله [[پیامبران الهی]] است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم از سراسر کشور، ۱۸/۷/۱۳۷۵.</ref>.
+در بُعد [[سیاسی]] نیز توجه به این نکته اهمیت دارد که در [[جامعه توحیدی]] و دارای [[ولایت]]، تمام اجزاء آن به مبدأ هستی و [[سلطان]] عالم وجود متصل بوده و از او مدد می‌گیرند؛ لذا با یکدیگر [[خویشاوند]] و مرتبط هستند و این خود نتیجه [[قطعی]] [[توحید]] است. اجزاء چنین جامعه‌ای از درون به یکدیگر متصل و در بیرون، اجزاء موافق را جذب و [[مخالفین]] خود را دفع می‌کند و این امر لازمه ولایت و توحید در [[جامعه اسلامی]] است که در تمام [[شئون]] فردی و [[اجتماعی]] تأثیر گذاشته و آن را به صورت یک جامعه هماهنگ و [[متحد]] در حرکت و عمل مبدل می‌سازد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار دانشگاهیان، طلاب، دانش آموزان، مسئولان و اقشار مختلف مردم، ۲۹/۹/۱۳۶۸.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۰.</ref>
+=== نقش اعتقاد به جهان غیب بر [[نظام‌های اجتماعی]] ===
+از عوامل [[بدبختی]] مادیین و بسیاری از غیرمادیین [[غافل]]، محدود و محصور کردن همه [[حقیقت]] در مشاهدات و [[محسوسات]]؛ عدم [[اعتقاد به غیب]] و دل بستن و اتکا به محاسبات مادی است. در این محاسبات اگر همه جوانب مادی هم ملاحظه شود، باز بخشی از محاسبات به [[خطا]] می‌انجامد. پس ورای این محاسبات معمولی، دستگاه معقول و [[قانونمندی]] وجود دارد که [[غیب]] است و باید به آن [[معتقد]] بود. آن [[محاسبه]] از راه [[شرع]] و عمل به [[تکلیف]] و حرکت بر طبق [[رضای الهی]] برای [[انسان]] پیدا می‌شود<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رؤسای دفاتر نمایندگی ولی فقیه در این نهاد، ۲۹/۶/۱۳۶۹.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۲۷۲.</ref>
+=== نقش [[نظام]] علیت بر [[نظام‌های اجتماعی]] ===
+[[اعتقاد]] به [[حاکمیت]] نظام اسباب و مسببی بر عالم، آثاری دارد. اگر عالم بر اساس نظام اسباب و مسببات اداره می‌شود و از [[سنت‌های الهی]] آن است که [[آبادانی]] [[دنیا]] و طبیعت در گرو تلاش است، یکی از کارهای [[واجب]] و اصلی برای هر [[انسانی]] آن است که دائماً تلاش کند و به [[تنبلی]] و بی‌عملی و بی‌تعهدی تن ندهد و در این راه [[مبارزه]] و قبول خطر کند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>؛ زیرا بدون حصول و فراهم کردن اسباب، [[انتظار]] تحقق چیزی بی‌جا خواهد بود، البته در این مسیر [[استمداد]] از [[دعا]] و عوامل [[غیبی]] نباید فراموش شود. بر این اساس؛ در طراحی [[نظام‌های اجتماعی]] خصوصاً [[نظام اقتصادی]] باید به هر دو عامل مادی و [[معنوی]] توجه شود.
+همچنین از آنجایی که [[فلسفه وجودی]] و [[وظیفه]] اصلی [[بشر]] [[حاکمیت]] بر روی [[زمین]] است و از سوی دیگر بر تمام اجزای عالم [[قانون]] [[حکم]] فرماست، حاکمیت بشر بر زمین محقق نمی‌شود مگر زمانی که [[قوانین]] زمین ـ یعنی قوانین آب و باد و هوا ـ شناخته شود. [[شناخت]] این قوانین با [[علم]] میسور است. از این جهت استقرار «[[روح]] [[علمی]]» در همه سطوح [[جامعه]]، [[هدف]] بسیار مهمی است که با این مبنای [[دینی]] (وجود قوانین، [[نظم]] در [[آفرینش]]) می‌توان به آن دست یافت و آثار متعدد آن را [[مشاهده]] کرد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای «گروه دانش» صدای جمهوری اسلامی ایران، ۱۵/۱۱/۱۳۷۰.</ref>.
+تولید علم به طور طبیعی [[عزت نفس]] و [[اعتماد به نفس]] را در [[ملت]] پدید می‌آورد و از این طریق بسیاری از [[مشکلات]] را حل خواهد کرد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با وزیر علوم و رؤسای دانشگاه‌ها، ۱۷/۱۰/۱۳۸۳.</ref>. بر این اساس نه تنها «[[علم‌گرایی]]» با «[[دین‌گرایی]]» منافاتی ندارد<ref>ر.ک: نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای «گروه دانش» صدای جمهوری اسلامی ایران، ۱۵/۱۱/۱۳۷۰.</ref>، بلکه از نتایج [[باورمندی]] به [[جهان‌بینی توحیدی]] است<ref>ر.ک: همان، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات رهبر معظم انقلاب پس از سخنان اساتید، ۲۶/۹/۱۳۸۳.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۳.</ref>
+=== نقش باورمندی به [[سنت‌های الهی]] در [[نظام‌های اجتماعی]] ===
+این برداشت کلی از جهان که در جهان سنت‌های [[قطعی]] وجود دارد، آثار و [[برکات]] زیادی را به دنبال دارد که برخی از این آثار عبارت‌اند از:
+==== [[یقین]] به [[پیروزی]] و برچیده شدن بساط [[ناامیدی]] ====
+[[یأس]] و ناامیدی بدترین بلائی است که دامن‌گیر یک [[نسل]] یا یک [[ملت]] می‌شود<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار اساتید دانشگاه‌ها، ۸/۶/۱۳۸۸.</ref>. [[یأس]] موجب می‌شود که برخی وارد میدان نشوند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار گروه کثیری از آزادگان، ۲۶/۵/۱۳۷۱.</ref>. بر اساس نگاه توحیدی، اولاً: [[جهان]]، مجموعه‌ای نظام‌مند و قانون‌مدار و [[زندگی]] [[انسان]] کاملاً هدف‌دار است. هر حرکت و تلاشی دارای [[اجر]] و [[پاداش الهی]] است. با این نگاه، جهان [[زیبا]] و معنادار خواهد شد و یأس، [[سرخوردگی]] و [[افسردگی]]، رخت بر می‌بندد<ref>حضرت [[آیت‌الله خامنه‌ای]]، بیانات در [[دیدار]] صمیمانه و پر [[شور]] هزاران نفر از دانشجویان دانشگاه‌های استان [[قم]]، ۸/۴/۱۳۸۹. [online]available: http://farsi.khamenei.ir/index.html</ref>. ثانیاً: جریان عالم به سمت [[حاکمیت]] [[حق]] و به سمت [[صلاح]] است، اگرچه تحقق صددرصدی آن در [[زمان]] [[ولی عصر]] ارواحنافداه است<ref>نرم‌افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>، اما در صورتی که انسان [[مجاهدت]] کند و در مسیر حرکت عمومی عالم باشد، حق ندارد [[ناامید]] شود؛ چون یقیناً [[پیروزی]] در انتظار اوست<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع مردم چهار محال و بختیاری، در استادیوم ورزشی شهرکرد، ۱۵/۷/۱۳۷۱.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۲۷۵.</ref>
+==== [[برنامه‌ریزی]] برای شکوفایی عالم ماده ====
+اگر [[شکوفایی انسان]]، همراه با شکوفایی عالم ماده و [[طبیعت]] است، برای تعالی [[انسان]] در همه ابعاد آن (تعالی [[علمی]]، [[فکری]]، [[روحی]] و [[اخلاقی]]، [[اجتماعی]]، [[سیاسی]] و [[اقتصادی]]) باید تلاش و [[برنامه‌ریزی]] کرد. این [[وظیفه]] در دوره [[حکومت]] غیر [[ال الله]] هم وجود دارد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>، اگرچه در زمانی که [[دین خدا]] [[حاکم]] است، حکومت برای ریشه‌کن کردن محرومیت‌ها و استقرار [[عدل]] در [[جامعه]]؛ باید تلاش مضاعفی را سامان دهد تا [[انسان‌ها]] از [[مواهب الهی]] برخوردار شوند و بتوانند در یک محیط مناسب و مساعد، خود را به کمال برسانند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع مردم چهار محال و بختیاری در استادیوم ورزشی شهرکرد، ۱۵/۷/۱۳۷۱.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۶.</ref>
+==== تأثیر [[باور]] به [[عالم آخرت]] بر [[نظام‌های اجتماعی]] ====
+از ارکان جهان‌شناسی [[توحیدی]] باور به عالم آخرت است. این [[اعتقاد]] و [[بینش]] در هر یک از نظام‌های اجتماعی، کارکردهای فراوانی دارد:
+===== ترجیح [[رستگاری]] [[اخروی]] بر [[سود]] [[دنیوی]] =====
+آنکه [[معتقد]] به [[جهان‌بینی توحیدی]] است، اگر در موردی سود دنیوی در جهت هدف‌های اخروی قرار نگرفت و ارتکاب گناهی را به دنبال داشت، جنبه اخروی را ترجیح می‌دهد و از سود دنیوی صرف‌نظر می‌کند و آن [[گناه]] را مرتکب نمی‌شود؛ لذا از [[وظایف عملی]] افراد و [[حکومت اسلامی]]، بر اساس نوع نگاه توحیدی به [[جهان]]، این است که [[آخرت]] را بر [[دنیا]] ترجیح دهند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. بنابراین؛ در [[نظام اقتصادی]]، سیاسی، [[عبادی]]، [[تربیتی]] و [[مدیریتی]]، این اصل می‌تواند مورد لحاظ قرار گیرد و می‌توان [[شاهد]] [[برکات]] آن بود<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۶.</ref>.
+===== نظارت الهی در تصمیم‌گیری و عملکرد =====
+نقطه اصلی و اساسی در جهان‌شناسی [[اسلامی]]، مسأله تداوم [[حیات]] بعد از [[مرگ]] است. این اصل باید در تنظیم [[روابط]] [[زندگی]]، تنظیم پایه‌های [[حکومت اسلامی]] و [[اداره جامعه]] و اداره عالم، [[تصمیم‌گیری‌ها]] و اقدام‌ها، نقش داشته باشد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. نظام‌هایی که به [[خدا]] و [[قیامت]] [[اعتقاد]] دارند، علاوه بر چشم‌های حسابگر و حسابرس [[دنیایی]]، آن جایی که دیگران نمی‌فهمند، آن جایی که دیگران تشخیص نمی‌دهند، به ناظر دیگری [[معتقد]] هستند و همین هم [[کارایی]] یک [[نظام]] را بالا می‌برد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۲۳/۵/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۷.</ref>
+===== [[تحقق عدالت]] در گرو اعتقاد به مبدأ و معاد =====
+همه بدبختی‌هایی که در [[جوامع]] مختلف مشاهده می‌شود، ناشی از [[ظلم]] و [[بی‌عدالتی]] است<ref>ر.ک: نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگزاران، در روز «عید مبعث»، ۲۹/۹/۱۳۷۴.</ref>، از این رو؛ [[ادیان الهی]] در نگاه به مبدأ [[خلقت]] هستی، در مسیر حرکت [[تاریخی]] [[ملت‌ها]] و در تبیین پایان این مسیر یعنی [[معاد]]، همواره بر عنصر «[[عدالت]]» تأکید کرده‌اند<ref>ر.ک: دومین نشست اندیشه‌های [[راهبردی]]، ۲۷/۲/۱۳۹۰.
+[online]available: http://farsi.khamenei.ir/index.html</ref>. در [[اسلام]]، «عدالت» ارزشی است که به هیچ وجه و در هیچ شرایطی مورد مناقشه قرار نمی‌گیرد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. [[انسان]] اگر [[باور]] داشته باشد که [[رفتار]] [[ظالمانه]] یا عادلانه‌اش در [[قیامت]] مجسم می‌شود، طبعاً به عدالت نزدیک می‌شود<ref>دومین نشست اندیشه‌های راهبردی، ۲۷/۲/۱۳۹۰. [online]available: http://farsi.khamenei.ir/index.html.</ref>. بر این اساس؛ نقش چنین باوری در تحقق [[نظام‌های اجتماعی]] به ویژه نظام‌های [[قضایی]]، [[اقتصادی]] و [[مدیریتی]] [[عدالت‌محور]] بی‌بدیل است<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۷.</ref>.
+===== توجه به [[دنیا]] و [[آخرت]] در ایجاد [[حیات طیبه]] =====
+ملت‌هایی که به [[زندگی دنیا]] چسبیده‌اند و در این زمینه [[پیشرفت]] کرده‌اند، لزوماً [[زندگی]] گوارا (حیات طیبه) ندارند. زندگی گوارا وقتی است که [[رفاه]] مادی با عدالت، [[معنویت]] و [[اخلاق]] همراه شود و این را فقط ادیان الهی می‌توانند برای [[بشر]] تأمین کنند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در صحن جامع رضوی مشهد مقدس، ۲/۱/۱۳۸۳؛ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاه‌های استان کرمان، ۱۹/۲/۱۳۸۴.</ref>. [[حیات طیبه]] یعنی [[دنیا]] و [[آخرت]]، ماده و معنا را با هم داشتن. حیات طیبه یعنی ملتی که تلاش و [[سازندگی]] می‌کند، [[صنعت]]، [[بازرگانی]] و [[کشاورزی]] را به اوج می‌رساند، [[قدرت علمی]] و تکنیکی پیدا می‌کند، پیشرفت‌های گوناگون در همه جهت به دست می‌آورد، در همه این حالات، دلش با [[خدا]] باشد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم مشهد و زایران حضرت رضا{{ع}}، ۲۹/۱/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۲۷۹.</ref>
+=== نقش اعتقاد به مبدأ و معاد در [[پیشرفت]] [[جامعه]] ===
+در هر جامعه و ملتی، مبانی [[معرفتی]]، [[فلسفی]] و [[اخلاقی]] نقش تعیین کننده‌ای در نوع پیشرفت مطلوب یا نامطلوب دارند اما جامعه‌ای که بر اساس [[فلسفه]]، [[ایدئولوژی]] و [[نظام اخلاقی]] خود لذت مادی را اصل نمی‌شمرد و برخی از کارهای [[لذت‌بخش]] را [[نامشروع]] می‌داند، لذت را مجوزی برای [[تصمیم]] و [[اقدام]] تلقی نمی‌کند. اما در یک جامعه‌ای که در آن پول و سود، محور [[قضاوت]] نیست، همان کار ممکن است ضدارزش محسوب شود؛ لذا مدل [[توسعه]] [[غربی]] در [[نظام اسلامی]] به جهت ماهیت متفاوت مبانی دیدگاه [[اسلام]] و [[غرب]] نسبت به [[پیشرفت]] و جایگاه [[انسان]] در این پیشرفت، نتیجه‌بخش نیست<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار استادان و دانشجویان کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>. در دیدگاه غربی، [[پیشرفت مادی]] و محور آن سود مادی است. اما در دیدگاه اسلام پیشرفت مادی [[هدف]] نیست، بلکه وسیله‌ای برای [[رشد]] و تعالی انسان است. در [[جهان‌بینی]] اسلام، [[ثروت]]، [[قدرت]] و [[علم]]، وسیله رشد انسان و زمینه‌ساز [[برقراری عدالت]]، [[حکومت حق]]، [[روابط انسانی]] در [[جامعه]] و دنیای آباد هستند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد: الگوی اسلامی - ایرانی تنها راه پیشرفت کشور، ۲۵/۲/۱۳۸۶.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص۲۷۹.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
-#[[پرونده:1100618.jpg|22px]] [[بهروز محمدی منفرد|محمدی منفرد، بهروز]]، [[جهان‌شناسی اسلامی (مقاله)| مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
+# [[پرونده:1100619.jpg|22px]] [[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهان‌شناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|'''منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱''']]
+# [[پرونده:1100619.jpg|22px]] [[حمید رضا مظاهری‌سیف|مظاهری‌سیف، حمید رضا]]، [[نظام معنویت اسلامی - مظاهری‌سیف (مقاله)|مقاله «نظام معنویت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|'''منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱''']]
 {{پایان منابع}}
@@ خط ۱۸: / خط ۱۰۳: @@
 {{پانویس}}
-[[رده:آبرو]]
+[[رده:جهانبینی الهی]]
-[[رده:مدخل]]