بحث:سیره در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

بحث:سیره در لغت (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۴

۱۲٬۰۱۱ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۵

←‏پانویس

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۲۸۹

ویرایش

@@ خط ۵۵: / خط ۵۵: @@
 [[سیره]] به همین معنا در [[کلام امام حسین]]{{ع}} نیز به کار رفته است. آن حضرت ضمن وصیتی به [[محمد حنفیه]] فرمود: {{متن حدیث|أُرِيدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أَسِيرَ بِسِيرَةِ جَدِّي وَ أَبِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}}}<ref>فرهنگ جامع سخنان امام حسین{{ع}}، ص۳۲۹.</ref>؛ «تصمیم دارم [[امر به معروف و نهی از منکر]] کنم و روش جد و پدرم [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} را دنبال نمایم»؛ یعنی سبک و [[قانون]] [[رفتاری]] آنان را در [[اجرای احکام الهی]] پی گرفته، بدان عمل کنم<ref>[[محمد احسانی|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۱۱۶.</ref>.
+==تعریف [[سیره]] و [[سنت]]==
+۱. واژه «سیره» در لغت‌شناسی از ریشه «[[سیر]]» ([[حرکت]] و پیمودن) بوده و به مفهوم شیوه، حالت و سبکی است که در راه‌رفتن یا سایر [[رفتار انسان]] یا [[حیوان]] وجود دارد<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۳، ص۱۲۰-۱۲۱، مادة «سیر»؛ ابن‌منظور، لسان العرب، ج۴، ص۳۸۹ - ۳۹۰؛ احمد بن علی مقری، المصباح المنیر، مادة «سیر». عبدالرحیم صفی‌پور، منتهی الإرب، مادة «سیر»؛ اسماعیل بن حماد جوهری، صحاح تاج اللغة و صحاح العربیه، ج۲، ص۶۹۱.</ref> و به گفتۀ [[راغب]] [[اصفهانی]] دوام و ماندگاری از ویژگی‌های این شیوه و حالت است<ref>حسین بن محمد راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن الکریم، ص۴۳۳.</ref>. دو واژه «جلوس» و «جِلسَه» نیز همین تفاوت معنایی را دارند؛ یعنی جلوس به معنای نشستن و جِلسَه به مفهوم سبک و چگونگی نشستن است<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ج۶، ص۳۹.</ref>. در [[ادبیات]] کهن نیز به معنای شیوه و سبک [[رفتاری]] که [[باطن]] شخص را نشان می‌دهد، به کار رفته است؛ چنان‌که در اشعار [[ناصر خسرو]]، [[سعدی]] و [[حافظ]] چنین شده است<ref>علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه، ج۸، ماده «سیرت». ببین گرت باید که بینی بظاهر/ از و صورت و سیرت حیدری را (ناصر خسرو). صبر کن ای دل که صبر سیرت اهل صفاست / چاره عشق احتمال، شرط محبت وفاست (سعدی). من غلام نظر آصف عهدم کو را / صورت خواجگی و سیرت درویشانست (حافظ).</ref>. در [[علوم اسلامی]] برای این واژه دو معنا بیان شده است:
+#شیوۀ عملی [[عرف]] [[عامه]] و عموم عقلا در انجام‌دادن کاری یا ترک آنکه اگر [[مذهب]] و [[دینی]] در آن بی‌نقش باشد، نام رایج این معنا «بنای عقلا»، یعنی سیرۀ عقلاست؛ برای مثال در [[تصرف]] کالای بدون مالک می‌گویند برابر «بنای عقلا» حیازت<ref>تصرف‌کردن و به دست‌آوردن.</ref> سبب ملکیت است؛ ولی اگر در عملکردِ عرف عامه، [[دین]] یا مذهبی نقش داشته باشد، عنوان اصطلاحی آن، «سیرۀ متشرعه» یا «سیرۀ [[مسلمانان]]» یا «سیرۀ مسحیان» است<ref>محمدرضا مظفر، اصول الفقه، ج۲، ص۱۵۳؛ سیدمحمدباقر صدر، الحلقة الثانیة، ص۱۲۳-۱۲۴؛ مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ص۴۹۴ - ۴۹۶، واژه «سیره».</ref>.
+#نوعی زندگی‌نامه و شرح حال است؛ چنان‌که به کتاب‌های مربوط به [[زندگی]] [[معصومان]] به‌ویژه [[پیامبر]]{{صل}} [[سیره]] گفته شده است<ref>ر.ک: احمد صدر حاج سیدجوادی (زیرنظر)، دایرة المعارف تشیع، ج۹، صص۴۷۸ و ۴۸۰.</ref>. به گفته مقری (-۷۷۰ق) این واژه تا [[زمان]] او نزد [[فقیهان]] درباره جنگ‌های پیامبر۹ به کار می‌رفت<ref>احمد بن علی مقری، المصباح المنیر، ماده «سیر».</ref>. بخش مهم کتاب [[المغازی]] [[واقدی]] هم درباره [[جنگ‌ها]] و سریه‌های آن حضرت است. مقصود ما از واژه «[[سیره]]» در اینجا شیوه، سبک، راه و روش و چگونگی [[رفتار]] معصومان‌{{عم}} در ابعاد مختلف [[زندگی]] است و این معنا از مجموع معانی لغوی و اصطلاحی به دست می‌آید و در بیان [[امیرمؤمنان]]{{ع}} نیز چنین آمده است: {{متن حدیث|لَكُمْ عَلَيْنَا الْعَمَلُ بِكِتَابِ اللَّهِ وَ سِيرَةِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ الْقِيَامُ بِحَقِّهِ}}<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱۶۹ (حقی که بر ما دارید این است که به کتاب خدا و شیوه و رفتار رسول خدا{{صل}} عمل کنیم و حقش را به جای آوریم).</ref> و در تعبیر دیگر آمده است: {{متن حدیث|سِيرَتُهُ الْقَصْدُ وَ سُنَّتُهُ الرُّشْدُ}}<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۹۴ (شیوه رفتاری او (پیامبر{{صل}}) میانه‌روی و راه و رسمش رشد بود).</ref>. [[شهید مطهری]] نیز همین معنا را برای این واژه بیان کرده‌اند<ref>مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۰.</ref>.
+۲. واژه «[[سنت]]» در لغت از ماده سَنَنَ است<ref>احمد بن علی مقری، المصباح المنیر، ج۱ - ۲، ص۳۹۶، ماده «سنن».</ref> و آن نیز یک اصل و اساس دارد و به جریان و حالت‌یافتن امری [[منضبط]] در موارد و صورت‌های مختلف گفته می‌شود که ضوابط هر یک از آن موارد، حالتی را اقتضا می‌کند؛ به همین جهت آن حالت، گاهی به صورت عمل، گاهی به صورت قول و گاهی به صورت صفت بنا نهاده شده و نمود می‌یابد<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۳، ص۶۰ - ۶۱ ماده «سن»؛ ابن‌منظور، لسان العرب، ج۶، ص۲۲۴- ۲۲۶، ماده «سنن». ({{عربی|وَ فِي الْحَدِيثِ: مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا، وَ مَنْ سَنَّ سُنَّةً سَيِّئَةً يُرِيدُ مِنْ عَمَلِهَا لِيُقْتَدَى بِهَا، وَ كُلُّ مَنْ ابْتَدَأَ أَمْرًا عَمِلَ بِهِ قَوْمٌ بَعْدَهُ قِيلَ: هُوَ الَّذِي سَنَّهُ}}). حسن مصطفوی تبریزی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۵، ص۲۳۷.</ref> و چون چنین بوده، در زبان لغویان از آن به [[امر و نهی]]، قصد و تصمیم، [[راه و رسم]] ([[پسندیده]] یا [[ناپسند]])، [[سیره]] و روش و سیمای شخص تعبیر شده است<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۳، ص۶۰ - ۶۱، ماده «سن»؛ [[ابن‌منظور]]، لسان العرب، ج۶، ص۲۲۴- ۲۲۶، ماده «[[سنن]]»؛ فخرالدین طریحی، مجمع [[البحرین]]، ج۶، واژه «السنّه». و [[ناصر خسرو]] گوید: ره راست آن را شناس از [[جهان]]/ که بر [[سنت]] احمد [[مصطفی]] است (علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه، ج۸، «واژه سنت»).</ref>. در اصطلاح [[علوم اسلامی]] به فعل، قول و [[تقریر معصوم]] سنت گفته می‌شود<ref>میرزا ابوالقاسم قمی، قوانین الأصول، ص۴۰۹؛ عبدالله مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایه، ج۱، ص۶۹؛ ابن‌منظور، لسان العرب، ج۶، ص۲۲۴- ۲۲۶، ماده «سنن» ({{عربی|... وَ الأَصْلُ فِيهِ الطَّرِيقَةُ وَ السِّيرَةُ، وَ إِذَا أُطْلِقَتْ فِي الشَّرْعِ فَإِنَّمَا يُرَادُ بِهَا مَا أَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ{{صل}} وَ نَهَى عَنْهُ وَ نَدَبَ إِلَيْهِ قَوْلًا وَ فِعْلًا مِمَّا لَمْ يَنْطِقْ بِهِ الْكِتَابُ الْعَزِيزُ، وَ هَذَا يُقَالُ فِي أَدِلَّةِ الشَّرْعِ: الْكِتَابُ وَ السُّنَّةُ أَيْ الْقُرْآنُ وَ الْحَدِيثُ}}). گفتنی است مرحوم کلینی برخی احادیثی را که بر این معنا دلالت دارند، در بابی جمع کرده و نامش را {{عربی|بَابُ الرَّدِّ إِلَى الْكِتَابِ وَ السُّنَّةِ}} (باب ارجاع مطالب به کتاب و سنت) نهاده و این کار نشانه معنای اصطلاحی واژه سنت در کلام کلینی است (ر.ک: مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ص۴۹۴ - ۴۹۶، واژه «سیره»).</ref> و این، بدان جهت است که یکی از حالت‌های سه‌گانه [[رفتاری]]، گفتاری یا تقریری [[معصوم]] در موردی به اقتضای ضوابط آن، مرام و مقصود او را نشان می‌دهد. پس معنای اصطلاحی «[[سُنت]]» متأثر از معنای لغوی آن، صفت، حالت و جریانی است که به اقتضای ضوابطِ موارد مختلف، به صورت فعل و قول و تقریر مورد توجه قرار می‌گیرد و اگر به [[صفات فعل]] [[خدا]] مانند [[رحمت]]، [[غضب]]، [[رازقیت]]، [[لطف]]، زنده‌کردن و [[میراندن]] [[سنت الهی]] گفته می‌شود<ref>{{متن قرآن|سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ}} «بنا به سنّت خداوند در میان کسانی که پیش از این برگذشته‌اند» سوره احزاب، آیه ۳۸.</ref>، به جهت ظهور و نمود آن صفات در هر موردی، طبق وضع آن مورد است<ref>حسن مصطفوی تبریزی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۵، ص۲۳۷-۲۳۸.</ref> و مقصود ما از [[سنت]] در اینجا نمود همین حالت‌ها به صورت فعل و قول و [[تقریر معصوم]] است؛ چنان‌که این معنا با این ویژگی در بیان [[امام صادق]]{{ع}} که فرمود مخالف [[کتاب خدا]] و [[سنت]] محمد{{صل}} [[کافر]] است<ref>محمد بن [[یعقوب]] [[کلینی]]، [[الکافی]]، ج۱، ص۷۰، ح۶ ({{متن حدیث|... قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ: مَنْ خَالَفَ كِتَابَ اللَّهِ وَ سُنَّةَ مُحَمَّدٍ{{صل}} فَقَدْ كَفَرَ}}).</ref>، به کار رفته است.
+با این توضیح فرق میان دو واژه سنت و سیرۀ [[معصوم]] نیز روشن می‌شود؛ یعنی سنت به چگونگی و حالتِ فعل و قول و تقریر معصوم گفته می‌شود؛ ولی [[سیره]]، تنها به حالت و چگونگی [[رفتار]] و فعل آنان در ابعاد مختلف [[زندگی]] اطلاق می‌شود و نسبت آن دو در اصطلاح [[منطق]]، [[عام و خاص]] مطلق است.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۵۹</ref>
+== منابع ==
+{{منابع}}
+# [[پرونده:IM010608.jpg|22px]] [[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)|'''سیره معیشتی معصومان''']]
+{{پایان منابع}}
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
 == پانویس ==
 {{پانویس}}