طواف در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

طواف به معنای چرخیدن به دور [[خانه خدا]] با [[احکام]] و آدابی خاص.

«طواف» از ریشه «ط – و - ف» و در لغت به معنای چرخیدن<ref>معجم مقاییس اللغه، ج ۳، ص۴۳۲؛ التحقیق، ج ۷، ص۱۴۱، «طوف».</ref> و [[راه رفتن]] به دور چیزی است<ref>مفردات، ص۳۱۱؛ التحقیق، ج ۷، ص۱۴۲، «طوف».</ref>، از همین رو به [[نگهبانان]] دور [[خانه‌ها]] و خدمت‌گزاران اطراف مهمان‌ها «[[طائف]]» گفته شده است<ref>مفردات، ص۳۱۱؛ لسان العرب، ج ۹، ص۲۲۶، «طوف».</ref>. برخی اصل این [[ماده]] را به معنای [[حرکت]] در اطراف چیزی دانسته‌اند؛ اعم از اینکه حرکت یادشده [[معنوی]] یا مادی و نیز [[پسندیده]] یا [[ناپسند]] باشد<ref>التحقیق، ج ۷، ص۱۴۲.</ref>. در اصطلاح [[فقه]] به ۷ دور چرخیدن متوالی دور [[کعبه]] با [[نیت]] و [[قصد قربت]]، طواف گفته می‌شود<ref>معجم المصطلحات، ج ۲، ص۴۴۱؛ فرهنگ فقه، ج ۵، ص۲۱۷، «طواف».</ref>. طواف ۴ قسم دارد: طواف قدوم، طواف [[حج]]، طواف [[نساء]] و طواف [[وداع]]. «طواف قدوم» نخستین طواف [[واجب]] یا [[مستحب]] [[زائر]] پس از ورود به [[مکه]] است<ref>مسالک الافهام، شهید،‌ ج ۲، ص۳۴۳؛ جواهر الکلام، ج ۱۹، ص۳۵۲.</ref> و به آن «طواف تحیّت» نیز گفته شده است<ref>معجم الفاظ الفقه، ص۲۷۳؛ الفقه علی المذاهب الخمسه، ج ۱، ص۲۲۹.</ref>. [[اهل سنت]] از این طواف با عناوین «طواف قادم»، «طواف ورود یا وارد» و «طواف [[لقاء]]» نیز یاد کرده و آن را مستحب می‌دانند<ref> المبسوط، ج ۴، ص۳۵؛ المجموع، ج ۸، ص۱۲؛ المغنی، ج ۳، ص۴۶۹.</ref>. «طواف حج» به طواف خانه خدا پس از [[اعمال]] [[منا]] گفته می‌شود و از این‌رو بدین نام نامیده شده که از ارکان اصلی اعمال حج است که با ترک عمدی آن حج [[باطل]] می‌شود و در صورت ترک [[سهوی]] باید قضای آن به‌جا آورده شود<ref>الفقه علی المذاهب الخمسه، ج ۱، ص۲۲۹؛ معجم الفاظ الفقه، ص۲۷۳.</ref>. به آن «طواف اِفاضه» نیز گفته شده؛ زیرا حجگزار برای آن از منا به مکه [[افاضه]] (کوچ) می‌کند. «طواف [[زیارت]]» نیز نامیده شده، چون حجگزار منا را ترک و با آن، [[خانه]] را [[زیارت]] می‌کند<ref>تذکرة الفقهاء، ج ۸، ص۳۴۷؛ معجم الفاظ الفقه، ص۲۷۳.</ref>. نامگذاری آن به «[[طواف]] صدر» نیز از این‌روست که حجگزار برای انجام دادن آن پس از انجام [[اعمال]] [[منا]] به [[مکه]] باز می‌گردد یا پس از این [[طواف]] به [[وطن]] خود مراجعت می‌کند<ref> معجم المصطلحات، ج ۲، ص۴۴۱؛ فرهنگ فقه، ج ۵، ص۲۲۹-۲۳۰.</ref>. (صدر در لغت به معنای [[رجوع]] ایست)<ref>تاج العروس، ج ۷، ص۸۰، «صدر».</ref> «طواف [[نساء]]» به طواف دوم [[حج]] تمتع، حج قِران، حج اِفراد و [[عمره]] مفرده گفته می‌شود و بدان سبب بدین نام نامیده شده است که با ترک آن، جنس مخالف بر حجگزار یا عمره‌گزار [[حرام]] می‌شود<ref> معجم الفاظ الفقه، ص۲۷۳؛ التهذیب فی مناسک العمرة والحج، ج ۳، ص۲۸۸.</ref>. «طواف [[وداع]]» به آخرین طواف [[مستحب]] حجگزار هنگام وداع [[خانه خدا]] و ترک مکه گفته می‌شود<ref>الفقه علی المذاهب الخمسه، ج ۱، ص۲۲۹؛ معجم الفاظ الفقه، ص۲۷۳.</ref>. در مقابل، بیشتر [[فقهای اهل سنت]] به طوافی که حجگزار پس از [[مناسک]] منا انجام می‌دهد طواف وداع گفته و آن را [[واجب]] شمرده‌اند<ref> المبسوط، ج ۴، ص۲۴؛ المغنی، ج ۳، ص۴۸۶.</ref>. طواف از جهت [[حکم شرعی]] نیز به طواف واجب، مستحب و حرام قسمت شده است<ref> مسالک الافهام، شهید، ج ۲، ص۳۲۸؛ فرهنگ فقه، ج ۵، ص۲۱۷.</ref>. طواف واجب جزئی از مناسک عمره یا حج است<ref> التهذیب فی مناسک العمرة والحج، ج ۳، ص۳۸.</ref> که شامل ۴ طوافِ عمره مفرده، عمره [[تمتع]]، طواف حج و طواف نساء می‌شود، یا طوافی مستقل است که با [[نذر]] و قسم واجب می‌گردد<ref>کتاب الحج، ج ۳، ص۴۶۲.</ref> و طواف مستحب جزء عملی دیگر نیست، بلکه همانند [[نماز]] مستحب، عملی مستقل است<ref>التهذیب فی مناسک العمرة والحج، ج ۳، ص۳۸.</ref> و طواف حرام طواف واجبی است که به گونه قِران (انجام پیاپی دو طواف یا بیشتر، بدون فاصله شدن نماز میان آنها)<ref>المهذب البارع، ج ۲، ص۲۰۶؛ ریاض المسائل، ج ۶، ص۵۴۹.</ref> انجام شود که به نظر مشهور [[فقیهان امامیه]] حرام است<ref> الحدائق، ج ۱۶، ص۱۹۶-۱۹۲؛ مستند الشیعه، ج ۱۲، ص۱۵۲.</ref>. به هر دور کامل چرخیدن به دور [[خانه کعبه]] «شَوْط»<ref>معجم الفاظ الفقه، ص۲۴۹؛ فرهنگ فقه، ج ۵، ص۲۱۷.</ref> و به شخص [[طواف]] کننده «[[طائف]]»<ref>المجموع، ج ۸، ص۳۹؛ جواهر الکلام، ج ۱۹، ص۲۹۸.</ref> و به جای [[طواف]] «مَطاف» گفته می‌شود<ref>معجم الفاظ الفقه، ص۳۹۴؛ معجم المصطلحات، ج ۲، ص۴۴۰.</ref>. [[طواف]] در [[قرآن]] <ref>{{متن قرآن|إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ فَمَنْ حَجَّ ٱلْبَيْتَ أَوِ ٱعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًۭا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ}}«بی‌گمان [[صفا و مروه]] از نشانه ‌های ([[بندگی]]) [[خداوند]] است پس هر کس [[حج]] [[خانه]] (ی [[کعبه]]) بجای آورد یا [[عمره]] بگزارد بر او گناهی نیست که میان آن دو را بپیماید و هر که خود خواسته کاری [[نیک]] انجام دهد، خداوند [[سپاسگزاری]] داناست» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۵۸.</ref> <ref>احکام الفرآن، جصاص، ج ۱، ص۱۱۶؛ فقه القرآن، ج ۱، ص۲۷۴.</ref>. [[روایات]]<ref>الکافی، ج ۴، ص۲۴۹، ۴۲۱، ۴۲۵؛ تهذیب الاحکام، ج ۵، ص۱۲۹، ۱۳۸.</ref> و منابع [[فقه]]<ref>الام، ج ۲، ص۱۷۸-۱۷۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۸، ص۱۱۶.</ref> بر سعی میان صفا و مروه نیز اطلاق شده است؛ ولی مراد از طواف در این مقاله، طواف بر گرد خانه خداست.