جز
جایگزینی متن - 'ساده' به 'ساده'
(←پانویس) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
جز (جایگزینی متن - 'ساده' به 'ساده') |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
== | == معناشناسی == | ||
عزاداری در عرف عام به دو معنا اطلاق میشود: الف) داغ دیدگی و عزاداری شخصی و بالفعل؛ ب) [[مراسم عزاداری]] که به صورت سنتی برای بزرگان [[دینی]] و دیگران برگزار میشود. این دو، از دیدگاه [[روانشناسی]] کاملا متفاوت هستند. داغ دیدگی [[واقعی]] امری است غیر اختیاری و افراد داغدار از مدار [[زندگی]] عادی خارج میشوند و باید به تدریج به زندگی عادی برگردند. اما مراسم عزاداری، کاملاً اختیاری و [[برنامهریزی]] شده است و بخشی از برنامههای زندگی عادی افراد محسوب میشود. داغداری حالتی روانی و درونی است، ولی مراسم عزاداری معمولاً به صورت [[اجتماعی]] صورت میگیرد. برای عادی شدن زندگی فرد داغ دار، عواملی به کمک میآیند که از جمله آنها مراسم عزاداری است. | عزاداری در عرف عام به دو معنا اطلاق میشود: الف) داغ دیدگی و عزاداری شخصی و بالفعل؛ ب) [[مراسم عزاداری]] که به صورت سنتی برای بزرگان [[دینی]] و دیگران برگزار میشود. این دو، از دیدگاه [[روانشناسی]] کاملا متفاوت هستند. داغ دیدگی [[واقعی]] امری است غیر اختیاری و افراد داغدار از مدار [[زندگی]] عادی خارج میشوند و باید به تدریج به زندگی عادی برگردند. اما مراسم عزاداری، کاملاً اختیاری و [[برنامهریزی]] شده است و بخشی از برنامههای زندگی عادی افراد محسوب میشود. داغداری حالتی روانی و درونی است، ولی مراسم عزاداری معمولاً به صورت [[اجتماعی]] صورت میگیرد. برای عادی شدن زندگی فرد داغ دار، عواملی به کمک میآیند که از جمله آنها مراسم عزاداری است. | ||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
# در مواردی که لازم است از مددکار اجتماعی استفاده شود، مانند مردی که [[همسر]] خود را از دست داده و فرزند خردسال دارد<ref>[[محمد کاویانی|کاویانی، محمد]]، [[روانشناسی عزاداری (مقاله)|مقاله «روانشناسی عزاداری»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۴ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۴]]، ص ۲۳.</ref>. | # در مواردی که لازم است از مددکار اجتماعی استفاده شود، مانند مردی که [[همسر]] خود را از دست داده و فرزند خردسال دارد<ref>[[محمد کاویانی|کاویانی، محمد]]، [[روانشناسی عزاداری (مقاله)|مقاله «روانشناسی عزاداری»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۴ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۴]]، ص ۲۳.</ref>. | ||
== فقدان | == فقدان والدین و [[فرزندان]] == | ||
این نوع فقدان نیز از سوگهای شدید است، بهویژه برای مادران؛ پدر زودتر به [[زندگی]] عادی بر میگردد، اما مادر چه بسا از پدر متعجب میشود که چه زود، عادی شده است. در این موقعیت، پدر باید بسیار به وضعیت مادر توجه کند و او را [[حمایت]] کند. | این نوع فقدان نیز از سوگهای شدید است، بهویژه برای مادران؛ پدر زودتر به [[زندگی]] عادی بر میگردد، اما مادر چه بسا از پدر متعجب میشود که چه زود، عادی شده است. در این موقعیت، پدر باید بسیار به وضعیت مادر توجه کند و او را [[حمایت]] کند. | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
# [[سازگاری]] با اوضاع جدید؛ این مرحله هم، بهویژه برای زنان بیوه مشکل است. مدتها طول میکشد که دریابند چگونه [[زندگی]] کنند، و چگونه جای خالی نقشهای متوفی را پر کنند. | # [[سازگاری]] با اوضاع جدید؛ این مرحله هم، بهویژه برای زنان بیوه مشکل است. مدتها طول میکشد که دریابند چگونه [[زندگی]] کنند، و چگونه جای خالی نقشهای متوفی را پر کنند. | ||
# [[سرمایهگذاری]] در [[ارتباطات]] جدید؛ باید انرژی [[عاطفی]] فرد داغ دیده، بر ارتباطات جدید متمرکز شود. به اصطلاح عامیانه، باید از فرد متوفی دل بکند و به زندهها دل بسپارد. برای عدهای، این خیلی سخت است، گروهی میپندارند این [[بیاعتنایی]] به متوفی است. بعضی از افراد میپندارند اگر مثلاً [[ازدواج]] [[مجدد]] کنند، فرزندانشان دچار [[تعارض]] خواهند شد. برای ایجاد رابطه جدید، در سطح [[ازدواج]] [[مجدد]]، حدود یک تا دو سال وقت لازم است<ref>[[محمد کاویانی|کاویانی، محمد]]، [[روانشناسی عزاداری (مقاله)|مقاله «روانشناسی عزاداری»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۴ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۴]]، ص ۲۵.</ref>. | # [[سرمایهگذاری]] در [[ارتباطات]] جدید؛ باید انرژی [[عاطفی]] فرد داغ دیده، بر ارتباطات جدید متمرکز شود. به اصطلاح عامیانه، باید از فرد متوفی دل بکند و به زندهها دل بسپارد. برای عدهای، این خیلی سخت است، گروهی میپندارند این [[بیاعتنایی]] به متوفی است. بعضی از افراد میپندارند اگر مثلاً [[ازدواج]] [[مجدد]] کنند، فرزندانشان دچار [[تعارض]] خواهند شد. برای ایجاد رابطه جدید، در سطح [[ازدواج]] [[مجدد]]، حدود یک تا دو سال وقت لازم است<ref>[[محمد کاویانی|کاویانی، محمد]]، [[روانشناسی عزاداری (مقاله)|مقاله «روانشناسی عزاداری»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۴ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۴]]، ص ۲۵.</ref>. | ||
== [[مراسم عزاداری]] == | |||
عزاداری، در متون [[اسلامی]]، یک اصطلاح [[شرعی]] نیست، بلکه [[مسلمانان]] آن را به کار بردهاند؛ لذا باید در [[فرهنگ]] لغات، به دنبال کاربردهای آن گشت. [[عزا]] به معنای [[صبر]] و [[شکیبایی]] در [[ماتم]] و به معنای سوگ و [[مصیبت]] آمده است<ref>فرهنگ عمید، واژه عزا.</ref>. {{عربی|عزّی}}؛ از باب تفعیل به کار رفته است، {{عربی|تعزیه الرجل}}؛ یعنی [[تسلی دادن]] و توصیه به صبر کردن، {{عربی|عزی بعضهم بعضاً}}؛ یعنی یکدیگر را توصیه به صبر کردند. {{عربی|حسن الله عزاک}}؛ یعنی [[خداوند]] به تو صبر و [[نیکی]] عطا کند<ref>فیومی، مصباح المنیر، ص۵۰۴.</ref>. | |||
همان گونه که از لغت به دست میآید، عزاداری، در اصل برای تسلی دادن به داغ دیده است. برای [[آرامش]] بخشی به داغ دیده از عوامل متعددی میتوان سود جست، از جمله: | |||
# هنجارهای [[اجتماعی]] و هم دردیها. | |||
# همسانسازی با بزرگان [[دینی]] و [[تاریخی]] مورد علاقه [[مردم]]. | |||
# [[تفکر]] منطقی، بر این نکته که لاجرم باید به [[زندگی]] عادی برگردیم، نمیشود زندگی را تعطیل کرد. | |||
# [[گریه]] کردن و برونریزی [[عاطفی]]. | |||
# ذکر کردن [[غم]] و غصهها با دیگران (راه دیگری از برونریزی) | |||
# خواندن اشعار غم ناک و معنادار. | |||
# [[اعتقاد]] به [[معاد]] و... و یادآوری آنها. | |||
نکته جالب توجه این است که همه عوامل هفتگانه، در ضمن مراسم عزاداری، و با کمک دیگران، برای فرد داغ دیده، حاصل میشود. در [[غالب]] دید و بازدیدها، اظهار هم دردیها، شرکت در مراسم و ادای [[احترام]] به متوفی و بازماندگان، [[مداحی]] کردن از بزرگان دینی و ذکر [[مصایب]] آنان، [[خواندن قرآن]] و [[آیات]] مناسب [[تسلی]] بخش، اجرای سخنرانیهای مناسب با موقعیت و اوضاع و ارایه کردن شناختهای لازم برای داغ دیده و دیگر مخاطبان، و... اینها همه در ضمن مراسم عزاداری حاصل میشود، و جالب توجهتر این که بسیاری از اینها، اختصاص به [[مراسم]] جمعی دارد و در [[تنهایی]] و نشستهای [[خانوادگی]] حاصل نمیشود. | |||
در [[جوامع]] مختلف، شیوههای نسبتاً مشابهی برای این [[مراسم]] وجود داشته و دارد. [[مراسم عزاداری]] و ختم در سه [[روز]] اول، هفته، چهلم، و گاه سالگرد (در [[جامعه]] ما)، به [[سازگاری]] داغ دیده با اوضاع جدید کمک میکند. با گرفتن مراسم سالگرد، به بازماندگان کمک میشود که ضمن برگزاری گرامی داشت یاد متوفی، آن را به خاطرات [[عزیز]] و تکرار نشدنی تبدیل کنند. به طور کلی دو عامل «[[فراموشی]]» «گذشت [[زمان]]» از جمله عوامل سازگاری است. | |||
در سایر [[ادیان]] نیز چنین [[هنجارها]] و مراسمی وجود دارد؛ مثل مراسم یادآوری از [[مصلوب]] شدن [[حضرت عیسی]] در [[دین مسیحیت]]. در [[فرهنگ]] [[ایرانی]] قبل از [[اسلام]] نیز «[[خون]] سیاوش» و «[[مرگ]] سهراب»، اگر چه به نوعی افسانه میماند، ولی در کاهش [[غم]] و غصههای داغداران ایفای نقش میکرده است. تیشه بر سر زدن فرهاد، بیابان گردی [[مجنون]]، ناکامی [[زلیخا]]، [[صبر]] [[یعقوب]] در غم فرزندش [[یوسف]]، بردار رفتن [[حلاج]]، و... ، همه و همه، عناصری نمادین از غم و [[اندوه]] برای [[درک]] این معنی و کنار آمدن با غم است<ref>[[محمد کاویانی|کاویانی، محمد]]، [[روانشناسی عزاداری (مقاله)|مقاله «روانشناسی عزاداری»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۴ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۴]] ص ۲۸.</ref>. | |||
== مراسم عزادری یک گروه [[اجتماعی]] == | |||
[[انسان]] موجودی اجتماعی است و بخش بسیاری از [[زندگی]] خود را در گروهها میگذراند. گروههای [[خانواده]]، مدرسه، هم بازیها، هم سالان، همکاران، گروههای مذهبی، [[سیاسی]]، اجتماعی و... ، از گروههایی هستند که ما معمولاً بخش جالب توجهی از زندگی خود را با آنها میگذرانیم. گروههای مذهبی نیز در همین ردیف است و به عنوان یک گروه بررسی میشود. | |||
=== تعریف گروه === | |||
گروه متشکل از دو یا چند نفر است که با هم تعامل دارند، در اهدافی مشترکند، [[روابط]] [[پایداری]] با هم دارند، به نحوی به هم وابستهاند و خود را عضوی از گروه تلقی میکنند (بارون<ref>Baron</ref> و بایرن<ref>Byrne</ref>، ۱۹۷۷)، از این تعریف چند ویژگی برای گروه به دست میآید: | |||
# تعامل دارند. | |||
# وابستهاند، به نحوی که آن چه برای یک فرد اتفاق میافتد، بر دیگران نیز موثر است. | |||
# روابط آنها [[پایدار]] است و چه بسا روزها و هفتهها و ماهها و سالها ادامه دارد و منشأ آثاری در جنبههای دراز مدت زندگی مثل [[ازدواج]] هم میشود. | |||
# اهداف مشترک دارند که برای رسیدن به آن با هم تلاش و [[همکاری]] میکنند. | |||
# این تعامل در قالب گروه، معمولاً به گونهای نظاممند است که هر عضو، جایگاهی دارد و خودش و دیگران، او را در آن جایگاه میشناسند. | |||
# خود را بخشی از گروه میدانند. | |||
گروه با این تعریف و ویژگیهایی که ذکر شد، کارکردهای [[روانشناختی]] متعددی دارد. بعضی از آن کارکردها عبارتند از: | |||
# بخشی از نیاز [[روانی]] ما به تعلق داشتن را برآورده میسازد. | |||
# با [[راحتی]] بیشتری به اهداف مشترک میرسیم. | |||
# [[دانش]] و اطلاعاتی به دست میآوریم که در بیرون گروه برایمان میسر نیست. | |||
# در مقابل [[دشمن]] مشترک [[احساس امنیت]] بیشتر بر [[ایمان]] حاصل میشود. | |||
# باعث [[استحکام]] و تثبیت [[هویت اجتماعی]] ما میشود. | |||
# در ایجاد و [[تغییر]] [[احساسات]] و [[عواطف]]، باعث تسهیل اجتماعی ما میشود. | |||
# ویژگی جمعی بودن بعضی برنامهها، باعث استدامه و استمرار برنامه میشود. | |||
# به [[اعتماد]] نفس بیشتر فرد کمک میکند. | |||
# به افراد بهویژه [[کودکان]] در فرایند اجتماعی شدن کمک میکند. | |||
# فواید جانبیاش مثل مشاورهها، دوستیابیها، شغلیابیها، [[قرض]] الحسنهها، دید و بازدیدها به هنگام [[بیماری]] و [[مشکلات]]، نیز از طریق گروههای مذهبی، حاصل میشود. | |||
# هنجارهای گروه (خوب یا بد)، معمولاً مورد پذیرش همه اعضاء قرار میگیرد (افراد به جهت اهمیتی که برای گروه قائل هستند، از [[اختلافات]] کوچک میگذرند و گاهی به واقع، [[تغییر]] نگرش میدهند. | |||
# این گروهها میتواند شروع و مبنایی باشد برای شروع و شکلدهی کارهای تشکیلاتی آشکار و مخفی و انجام دادن کارهای [[فرهنگی]]، [[اجتماعی]]، [[سیاسی]] و گاهی نظامی. | |||
یکی از نمونههای این حرکت، اقدامات [[سید جمال الدین اسد آبادی]] بود، او از [[مراسم]] ساده مذهبی شروع کرد و در نهایت تشکیلاتی شکل داد که [[حکومت مصر]] ناچار به [[اخراج]] ایشان از [[کشور]] [[مصر]] شد. | |||
تمام کارکردهایی که برای گروههای اجتماعی ذکر شده در گروههای مذهبی نیز وجود دارد. برای اجتناب از تفصیل، به توضیح آنها نمیپردازیم. اما بسیاری از آن کارکردها را در قالب یک [[حدیث]] در [[سخنان امام علی]] {{ع}} میخوانیم<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنِ اخْتَلَفَ إِلَى الْمَسْجِدِ أَصَابَ إِحْدَى الثَّمَانِ أَخاً مُسْتَفَاداً فِي اللَّهِ أَوْ عِلْماً مُسْتَطْرَفاً أَوْ آيَةً مُحْكَمَةً أَوْ رَحْمَةً مُنْتَظَرَةً أَوْ كَلِمَةً تَرُدُّهُ عَنْ رَدًى أَوْ يَسْمَعَ كَلِمَةً تَدُلُّهُ عَلَى هُدًى أَوْ يَتْرُكَ ذَنْباً خَشْيَةً أَوْ حَيَاءً}} (بحارالانوار، ج۸۳، ص۳۵۱، باب ۸، روایت ۴).</ref>. آن حضرت میفرمایند: هرگاه کسی به [[مسجد]] رفت و آمد کند، یکی از بهرههای هشتگانه را نصیب خود خواهد کرد: | |||
# یافتن یک [[برادر دینی]] و [[دوستی]] که در مسیر [[الهی]] با او همراه باشد. | |||
# [[علمی]] جدید بر [[علوم]] او اضافه خواهد شد. | |||
# نشانهای از [[نشانهها]] و [[آیات محکم]] الهی بر او روشن خواهد شد. | |||
# [[رحمت]] مورد انتظارش را از جانب [[خدا]] دریافت خواهد کرد. | |||
# سخنی میشود که باعث دوری و اجتناب او از پستیها میشود. | |||
# یا سخنی که موجب [[هدایت]] او به [[راه راست]] خواهد شد. | |||
# یا باعث ترک گناهی از [[خوف]] الهی میشود. | |||
# یا حجب و حیای او پیش دیگران، او را از [[گناه]] باز خواهد داشت<ref>[[محمد کاویانی|کاویانی، محمد]]، [[روانشناسی عزاداری (مقاله)|مقاله «روانشناسی عزاداری»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۴ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۴]]، ص ۳۱.</ref>. | |||
== اقسام عزاداری == | |||
=== نخست: عزاداری برای عموم درگذشتگان=== | |||
=== دوم: عزاداری برای درگذشتگان اهل ایمان=== | |||
=== سوم: عزاداری برای معصومان=== | |||
====عزاداری برای پیامبر خاتم==== | |||
====[[عزاداری برای اهل بیت]]==== | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||