←مرتبه سوّم
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
[[قرآن کریم]] در آیاتی دیگر، [[مؤمنان]] را [[آگاه]] میسازد که اتفاقی که بههمراه منّت و یا اذّیت [[روحی]] دیگری باشد، کاملاً از [[ارزش]] افتاده هیچگونه ثمرهای در درگاه الهی نخواهد داشت؛ همانگونه که بخششهای ریاءآمیز نیز همینگونه است. در شمار این [[آیات]] است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ}}<ref>«ای مؤمنان! صدقههای خود را با منّت نهادن و آزردن تباه نسازید، همچون کسی که از سر نمایش دادن به مردم، دارایی خود را میبخشد و به خداوند و روز واپسین ایمان ندارد» سوره بقره، آیه ۲۶۴.</ref> | [[قرآن کریم]] در آیاتی دیگر، [[مؤمنان]] را [[آگاه]] میسازد که اتفاقی که بههمراه منّت و یا اذّیت [[روحی]] دیگری باشد، کاملاً از [[ارزش]] افتاده هیچگونه ثمرهای در درگاه الهی نخواهد داشت؛ همانگونه که بخششهای ریاءآمیز نیز همینگونه است. در شمار این [[آیات]] است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ}}<ref>«ای مؤمنان! صدقههای خود را با منّت نهادن و آزردن تباه نسازید، همچون کسی که از سر نمایش دادن به مردم، دارایی خود را میبخشد و به خداوند و روز واپسین ایمان ندارد» سوره بقره، آیه ۲۶۴.</ref> | ||
آیا بطلان اینگونه [[اعمال]]، بدان خاطر است که منّت مانع از پذیرش عمل است؟؛ و یا بدان سبب است که [[بخشش]] منّتآلود اصلاً توان پذیرفته شدن را نداشته در درگاه الهی از هیچ وزنی برخوردار نیست؟ بیشترین [[مفسّران]] | آیا بطلان اینگونه [[اعمال]]، بدان خاطر است که منّت مانع از پذیرش عمل است؟؛ و یا بدان سبب است که [[بخشش]] منّتآلود اصلاً توان پذیرفته شدن را نداشته در درگاه الهی از هیچ وزنی برخوردار نیست؟ بیشترین [[مفسّران]] رأی نخست را برگزیدهاند؛ هرچند به [[باور]] ما نظر دوّم صحیحتر مینماید.؛ چراکه [[انفاق]] تنها در صورتی متحقّق میشود، که [[محبّت]] بدون چشمداشت به عوض جریان یافته، بخشش کننده بدون هیچ دریافتی تنها به بخشش بپردازد، در حالی که در این موارد، منّت و اذیّت نشان میدهد که [[بخشنده]]، در مقابل فعل خود نظری دیگر نیز داشته که هماکنون برآورده نشده است. از آن رو آنچه در اینجا انجام میپذیرد، تنها از صورت انفاق و بخشش برخوردار بوده؛ امّا در [[حقیقت]] نه بخشش که معاملهای بیش نبوده است<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)| دانش اخلاق اسلامی ج۲]]، ص۳۳۹-۳۴۴.</ref>. | ||
== مراتب بخشش == | == مراتب بخشش == | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
این مرتبه - که ضعیفترین مراتب بخشش است - عبارت از انفاقات واجبی است که بر عهده [[انسان]] نهاده شده است. [[پرداخت خمس]]، زکوه، [[حقوق مالی]] به پدر و مادر نیازمند و... در این شمار است. | این مرتبه - که ضعیفترین مراتب بخشش است - عبارت از انفاقات واجبی است که بر عهده [[انسان]] نهاده شده است. [[پرداخت خمس]]، زکوه، [[حقوق مالی]] به پدر و مادر نیازمند و... در این شمار است. | ||
بر اساس آنچه گذشت، درمی یابیم که اگر این امور بر پایه | بر اساس آنچه گذشت، درمی یابیم که اگر این امور بر پایه ملکه از نهاد [[آدمی]] صادر شود، میتواند عنوان [[بخشندگی]] / [[سخاوتمند]] بودن را برای آدمی بههمراه داشته باشد؛ ورنه اگر کسی از [[ترس]] [[دوزخ]]، و یا [[طمع]] در [[بهشت]]، و یا دیگر علل به پرداخت اینگونه [[حقوق]] خود بپردازد، هرچند [[تکلیف]] خود را انجام داده است، امّا نمیتوان او را متّصف به [[فضیلت اخلاقی]] سخاء دانست. اینان در صحنه [[قیامت]] از [[اجر]] [[متّقیان]]، و نه منفقان، برخوردار خواهند بود<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)| دانش اخلاق اسلامی ج۲]]، ص۳۴۴.</ref>. | ||
=== مرتبه دوّم === | === مرتبه دوّم === | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
=== مرتبه سوّم === | === مرتبه سوّم === | ||
این مرتبه- که شدیدترین و استوارترین مراتب آن است - همان [[ایثار]] معروف [[اخلاقی]] است. در این مرتبه، شخص [[بخشنده]]، آنچه را خود بدان محتاج است در [[اختیار]] دیگران نهاده، از احتیاج خود بدان چشم میپوشد. [[قرآن کریم]] این مرتبه را سخت گرامی داشته، با یادکرد از شماری از [[ایثارگران]]، دیگران را | این مرتبه- که شدیدترین و استوارترین مراتب آن است - همان [[ایثار]] معروف [[اخلاقی]] است. در این مرتبه، شخص [[بخشنده]]، آنچه را خود بدان محتاج است در [[اختیار]] دیگران نهاده، از احتیاج خود بدان چشم میپوشد. [[قرآن کریم]] این مرتبه را سخت گرامی داشته، با یادکرد از شماری از [[ایثارگران]]، دیگران را ترغیب فرموده است تا به [[سنّت]] و روش آنان [[اقتدا]] نمایند: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«و (نیز برای) کسانی است که پیش از (آمدن) مهاجران، در خانه (های مدینه) و (پایگاه) ایمان، جای داشتهاند؛ کسانی را که به سوی آنان هجرت کردهاند، دوست میدارند و در دل به آنچه به مهاجران دادهاند، چشمداشتی ندارند و (آنان را) بر خویش برمیگزینند هر چند خود» سوره حشر، آیه ۹.</ref>. [[آیه شریفه]]، بهروشنی دلالت مینماید که این گروه از [[مسلمانان]]، گذشته از غذا و [[لباس]] خود، حتّی منازلشان را نیز در اختیار دیگران نهادند. آنان هرچند خود به این غذا و [[مسکن]] محتاج بودند، امّا دیگران را در این احتیاج بر خود مقدّم داشتند؛ و جالب آنکه به هنگام [[ایثار]]، در نفس خود هیچ اندوهی بر آن نمییافتند!. | ||
در خبر است که یکی از انصاریان [[مدینه]]، [[منزل]] خویش را در اختیار مردی از [[مهاجران]] نهاد و خود در کنار کوچه، [[سکونت]] یافت. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} چون او را در کنار کوچه یافت، از حالش باز پرسید، و سبب سکونتش در آن مکان را سؤال کرد. آن مرد در پاسخ چنین اظهار داشت که: اگر آن [[مهاجر]] در کوچه ساکن میشد و من در منزلم بودم، هرگز در آن [[خانه]] [[آسایش]] نمییافتم، چه [[برادر]] خود را در کوچه میدیدم؛ امّا اکنون که من در اینجا و او در [[منزل]] من است، جانی | در خبر است که یکی از انصاریان [[مدینه]]، [[منزل]] خویش را در اختیار مردی از [[مهاجران]] نهاد و خود در کنار کوچه، [[سکونت]] یافت. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} چون او را در کنار کوچه یافت، از حالش باز پرسید، و سبب سکونتش در آن مکان را سؤال کرد. آن مرد در پاسخ چنین اظهار داشت که: اگر آن [[مهاجر]] در کوچه ساکن میشد و من در منزلم بودم، هرگز در آن [[خانه]] [[آسایش]] نمییافتم، چه [[برادر]] خود را در کوچه میدیدم؛ امّا اکنون که من در اینجا و او در [[منزل]] من است، جانی آسوده دارم و نفسی راحت!. | ||
اینگونه عمل کردن، در میان مردان [[بارگاه الهی]] همیشه به چشم میآمده است؛ هرچند دنیادوستان آن را عملی احمقانه دانسته از انجامش باز میایستادهاند. اینان در نظر [[قرآن کریم]] چون حیواناتند، که تنها [[آسایش]] خویش را در نظر میآورَند: {{متن قرآن|وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ}}<ref>«و همچون چارپایان میخورند» سوره محمد، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}}<ref>«آنان چون چارپایانند بلکه گمراهترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref>. | اینگونه عمل کردن، در میان مردان [[بارگاه الهی]] همیشه به چشم میآمده است؛ هرچند دنیادوستان آن را عملی احمقانه دانسته از انجامش باز میایستادهاند. اینان در نظر [[قرآن کریم]] چون حیواناتند، که تنها [[آسایش]] خویش را در نظر میآورَند: {{متن قرآن|وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ}}<ref>«و همچون چارپایان میخورند» سوره محمد، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}}<ref>«آنان چون چارپایانند بلکه گمراهترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref>. | ||