همسر امام عسکری: تفاوت میان نسخه‌ها

۱. [[منابع حدیثی]] و [[تاریخی]] همسر [[امام عسکری]]{{ع}} را - که [[مادر امام زمان]]{{ع}} است - کنیزی می‌دانند که نام‌های «[[نرجس]]»<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۷، ح۱؛ همو، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴٠، ح١؛ شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۶ (قیل).</ref>، «[[ریحانه]]»<ref>محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۳۹۳.</ref>، «[[سوسن]]»، «[[صقیل]]»<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۳۲؛ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۳۹۳؛ شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۶.</ref> یا «[[صیقل]]»<ref>سبط ابن‌جوزی، تذکرة الخواص، ص۳۶۴؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمه، ج۲، ص۴۳۷.</ref>، [[خمط]]<ref>ابن‌طولون، الأئمة الاثنی عشر، ص۱۱۷.</ref>، [[حکیمه]]<ref>علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمه، ج۲، ص۴۳۷.</ref>، مُلیکه دختر یشوعا<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۲۰؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبه، ص۲۱۰؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۴۷۳-۴۷۴.</ref> و [[مریم دختر زید علوی]]<ref>شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۶ (با تعبیر «قیل»)؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۱، ص۲۸.</ref> را برای ایشان ثبت کرده‌اند. در میان این نام‌ها نام نرجس<ref>درباره نسب مادر امام عصر{{ع}} آن دست از منابع که بدان پرداخته‌اند بیشتر آنها او را نوه دختری قیصر روم دانسته‌اند که مادرش از نوادگان شمعون حواری حضرت عیسی بود (شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، صص ۳۱۷ و ۳۳؛ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۲۰۸-۲۱۴، ش۱۷۸؛ محمد بن جریر طبری امامی، دلائل الامامه، ص۴۸۹-۴۹۶، ش ۹۲ / ۴۸۸). نقلی هم او را علوی تبار یعنی دختر زید حسینی داعی طبرستان می‌خواند؛ ولی در نهایت می‌گوید: مشهور و صحیح این است که مادر امام نرجس است (حسین بن حمدان خصیبی، الهدایة الکبری، ص۳۲۸؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۱، ص۲۸). این منابع درباره تاریخ درگذشتش اختلاف دارند. شیخ صدوق از ابوعلی خیزرانی نقل کرده یکی از کنیزان امام عسکری{{ع}} گفت: پس از تولد امام عصر{{ع}} روزی امام عسکری{{ع}} جفاهایی را که بر خانواده او پس از او خواهد رفت برای مادر امام زمان{{ع}} بازگفت و آن بانو (با نگرانی) از امام درخواست کرد که از خدا بطلید مرگ وی را در دوران حیات امام عسکری{{ع}} قرار دهد و امام نیز با پذیرش سخن او دعا کرد و مرگش پیش از شهادت امام عسکری{{ع}} رخ داد. روی قبر وی این تعبیر نوشته شده است: {{عربی|هَذَا قَبْرُ أُمِّ مُحَمَّدٍ}} (شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۳۱، ح۷)؛ ولی به گفته نجاشی (رجال، ش۹۳۸) او پس از امام عسکری{{ع}} زنده بود و در خانه محمد بن علی بن حمزه از دستیاران معتبر امام عسکری{{ع}} پنهان شد؛ چنان‌که در گزارش دیگر شیخ صدوق (کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۷۵-۴۷۶) آمده که این بانوی گرامی پس از شهادت امام عسکری{{ع}} در هجوم عباسیان به خانه امام دستگیر و زندانی شد؛ اما به عللی از زندان آنان گریخت. تشخیص صحیح بودن یکی از این دو گزارش پژوهشی دیگر می‌طلبد.</ref> معروف است. تفاوت این نام‌ها شاید به دلیل تعدد کنیزان باشد یا برای پنهان نگه داشتن [[تولد امام زمان]]{{ع}} یا به دلیل گوناگونی صفت‌ها و [[خصلت‌ها]] یا تأثیر همه اینها باشد.