تحکیم همسرداری: تفاوت میان نسخه‌ها

نخست شاخص‌های درون‌خانگی تحکیم روابط همسری بررسی می‌شود. پیش از بیان نمونه‌های آن این نکته درخور توجه است که ارتباط زن و مرد در عرصه [[زندگی]] با لحاظ و [[نامحرم]] مرزهایی دارد که رعایت آنها در فرایند [[محرم]] دستیابی به [[هدف]]، مورد تأکید [[آموزه‌های دینی]] است و در [[سیره مسلمانان]] نخست [[تاریخ اسلام]] در حد امکان عملی بود. نمونه کوچک ولی ظریف آن جدایی سفره غذای مردان و زنان نامحرم است که چنین کاری در کاهش بسیاری از چالش‌های مربوط به ارتباط‌های [[نامشروع]] و آسیب‌های آن نقشی اساسی دارد؛ موضوعی که با [[تأسف]] باید گفت در شرایط کنونی کمتر [[رعایت]] می‌شود و [[ناپاکی]] و بی‌اعتباری و گاهی [[فروپاشی]] نهال و [[نهاد خانواده]] را در پی دارد؛ نهادی که [[پیامبر]]{{صل}} آن را نزد [[خدا]] از هر نهادی محبوب‌تر دانسته است<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۳، ح۴۳۴۳ ({{متن حدیث|مَا بُنِيَ بِنَاءٌ فِي الْإِسْلَامِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ التَّزْوِيجِ}}).</ref>. در اینجا به نمونه‌هایی از شاخص‌های درون‌خانگی [[تحکیم]] [[روابط همسری]] که در [[سیره امامان]] عملی بود، اشاره می‌شود:

حسن روابط و [[رفتار نرم]] و مهربانانه با [[همسر]] از شاخص‌های درون‌خانگی تحکیم روابط همسری است که [[قرآن]] از آن به {{متن قرآن|عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ}}<ref>«با آنان شایسته رفتار کنید» سوره نساء، آیه ۱۹.</ref> تعبیر کرده و پیامبر{{صل}} نیز با تأکید بر آن گاهی رفتار نرم و مهربانانه با همسر را معیار [[برتری]] [[ایمان]] دانسته<ref>محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۵۳، ح۱۵۹۲۸ ({{متن حدیث|... أَحْسَنُ النَّاسِ إِيمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً وَ أَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ وَ أَنَا أَلْطَفُكُمْ بِأَهْلِي}}).</ref> و دیگربار آن را مایه برتری بر دیگران<ref>علی بن حسام الدین متقی هندی، کنزالعمال، ج۴۳، ص۵۰ ({{متن حدیث|خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ وَ أَنَا خَيْرُكُمْ لِأَهْلِي}}).</ref> و در هر دو مورد خود را نمونه عملی آن معرفی کرده است<ref>محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۵۳، ح۱۵۹۲۸؛ علی بن حسام الدین متقی هندی، کنز العمال، ج۴۳، ص۵۰.</ref>؛ نیز در رتبه‌بندی [[مقامات معنوی]] جایگاه کسی را که با همسرش خوش‌رفتارتر و مهربان‌تر باشد، نزدیک جایگاه خود در [[قیامت]] دانسته است<ref>محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۵۳، ح۱۵۹۲۷ ({{متن حدیث|... أَقْرَبُكُمْ مِنِّي مَجْلِساً يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَحْسَنُكُمْ خُلُقاً وَ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ}}).</ref>.

این بدان جهت است که [[زن]] و شوهر در عرصه‌های جسمی و روانی با هم متفاوت‌اند. در نتیجه در نوع [[احساسات]] و واکنش‌های احساسی نیز تفاوت دارند. علاقه‌مندی و [[عاطفه]] آنان [[خواسته‌ها]] و ایدئال‌های آنها، [[انتخاب]] [[الگوها]]، [[میزان]] [[پایبندی]] آنان به [[آداب و رسوم]] و اموری از این دست این دوگانگی [[احساس]] را نشان می‌دهد. اگر زن و مرد از تفاوت [[احساس‌ها]] [[آگاهی]] داشته باشند و به آن توجه کنند و [[احترام]] بگذارند و در پی آسیب زدن به آن نباشند، بلکه در تعامل با هم [[رفتاری]] مهربانانه داشته باشند، می‌توانند محفل [[زندگی]] خود را صمیمی سازند؛ زیرا بیشترین درگیری‌های [[همسران]] از بی‌توجهی به [[احساسات]] یکدیگر ریشه می‌گیرد و آموزه یادشده [[نبوی]] از ریشه آن را بازسازی می‌کند و سخن [[امام صادق]]{{ع}} که فرمود «شایسته نیست کسی غذایی را به خود اختصاص دهد و خانواده‌اش را در آن سهیم نسازد»<ref>علی بن ابراهیم قمی، تفسیر، ج۱، ص۳۸۷ ({{متن حدیث|لَا يَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ يَخُصَّ نَفْسَهُ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْمَأْكُولِ دُونَ عِيَالِهِ}}).</ref>، در همین راستاست.

[[رعایت آداب]] گوناگون [[زندگی]] از قبیل نوع [[تغذیه]] و [[امور بهداشتی]] در این حسن روابط تأثیرگذار است. [[رعایت]] این [[آداب]] در [[رفتار]] [[امامان]] [[مشاهده]] می‌شود. آنان در همین زمینه به اموری توجه ویژه داشتند و به آن عمل می‌کردند؛ از قبیل: تهیه مواد غذایی سالم و [[حلال]] و سودمند و کم‌هزینه<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۳۷۰، ح۳ ({{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} يُعْجِبُهُ الدُّبَّاءُ وَ يَلْتَقِطُهُ مِنَ الصَّحْفَةِ}}: تهیه مواد غذایی مانند کدو برای منزل نشانه حسن روابط ایشان با همسر است).</ref>؛ تهیه میوه نو و بهره‌گیری از آن<ref>ابوالعباس مستغفری، طب النبی، ص۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۹، ص۲۹۶ {{متن حدیث|... قَالَ{{صل}}: عَلَيْكُمْ بِالْفَوَاكِهِ فِي إِقْبَالِهَا...}}).</ref>؛ تهیه غذای فصل برای [[خانواده]] که به دیگران نیز [[مصرف]] آن را توصیه می‌کردند<ref>امام رضا{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|كُلِ الْبَارِدَ فِي الصَّيْفِ وَ الْحَارَّ فِي الشِّتَاءِ وَ الْمُعْتَدِلَ فِي الْفَصْلَيْنِ عَلَى قَدْرِ قُوَّتِكَ وَ شَهْوَتِكَ}}: «به اندازه توان و میل خود در تابستان غذای با طبع سرد و در زمستان غذای با طبع گرم و در دو فصل دیگر غذای معتدل بخور». نمی‌توان گفت امام{{ع}} مطلب سودمندی را به دیگران توصیه کند؛ ولی خودش از آن بهره نگیرد؛ چنان‌که امام صادق{{ع}} پس از توصیه افراد به شیوه مدیریت اقتصادی خانواده فرمود: {{متن حدیث|... فَإِنِّي أَقُوتُ بِهِ نَفْسِي وَ عِيَالِي...}}: «من این برنامه را در زندگی خود نیز، اجرا می‌کنم». (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۱۱، ح۵).</ref>؛ [[مسواک زدن]] پیش از [[خواب]] و در میانه و پس از آن به حدی که [[خوف]] ساییده شدن یا ریزش دندان‌ها پدید آید<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۲۳؛ حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۳۹ ({{متن حدیث|كَانَ{{صل}} يَسْتَاكُ كُلَّ لَيْلَةٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ...}}).</ref>؛ توجه به [[بوی خوش]] و بهره‌گیری فراوان از آن<ref>شیخ صدوق، کتاب الخصال، ص۱۶۵ ({{متن حدیث|حُبِّبَ إِلَيَّ مِنْ دُنْيَاكُمُ... الطِّيبُ...}}).</ref>؛ حمام رفتن و شستشوی بدن<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۹۴، ح۲؛ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۴۹ ({{متن حدیث|وَ دَخَلَ الصَّادِقُ{{ع}} الْحَمَّامَ. فَقَالَ لَهُ صَاحِبُ الْحَمَّامِ: نُخْلِيهِ لَكَ؟ فَقَالَ: لَا...}}).</ref>؛ شستشوی موهای سر و صورت با سدر<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۳۲ ({{متن حدیث|وَ كَانَ{{صل}} إِذَا غَسَلَ رَأْسَهُ وَ لِحْيَتَهُ غَسَلَهُمَا بِالسِّدْرِ}}).</ref>؛ استفاده هفتگی از داروی [[نظافت]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۰۷؛ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۵۰، و ص۱۲۰ ({{متن حدیث|... كَانَ [أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ{{ع}}] يَدْخُلُ فَيَبْدَأُ فَيَطْلِي عَانَتَهُ وَ مَا يَلِيهَا، ثُمَّ يَلُفُّ إِزَارَهُ عَلَى أَطْرَافِ إِحْلِيلِهِ وَ يَدْعُونِي، فَأَطْلِي سَائِرَ جَسَدِهِ...}}).</ref>؛ تهیه وضوخانه (دستشویی) پاکیزه<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۶ ({{متن حدیث|مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ... نَظَافَةُ مُتَوَضَّاهُ}}).</ref>؛ تهیه دمپایی برای دستشویی و به‌کارگیری آن<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۱ ({{متن حدیث|كَانَ [الْإِمَامُ الرِّضَا]{{ع}} يَدْخُلُ الْمُتَوَضَّأَ فِي خُفٍّ صَغِيرٍ}}).</ref>؛ جارو کردن متناوب [[خانه]] و تمیز نگه داشتن آن<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۱۶۹ ({{متن حدیث|كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}... يَكْنِسُ}}).</ref>؛ استفاده از ابزار [[بهداشتی]] و [[آلوده]] نکردن [[محیط زندگی]]<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۱۸۴ (راوی درباره امام رضا{{ع}} می‌گوید: {{متن حدیث|... وَ لَا رَأَيْتُهُ تَفَلَ...}}).</ref>. همه این کارها که در خانه و در ارتباط با [[همسر]] انجام می‌گرفت، از نمونه‌های حسن روابط با همسر و [[رعایت آداب]] آن شمرده می‌شود که در [[تحکیم]] [[روابط همسری]] نقشی اساسی دارد.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۶۲.</ref>.

تکریم در برابر [[توهین]] است<ref>{{متن قرآن|وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ}} «و کسی را که خداوند خوار دارد هیچ کس گرامی نخواهد داشت» سوره حج، آیه ۱۸.</ref>. تکریم رفتاری به معنای حرمت‌گذاری، [[گرامی‌داشتن]]، رفتاری محترمانه داشتن با شخص و [[ارزشمند]] دانستن اوست<ref>آذرتاش آذرنوش، فرهنگ معاصر عربی-فارسی، واژه «کرم».</ref>. این‌گونه [[رفتار با همسر]] از شاخص‌های درون‌خانگی تحکیم روابط همسری و به تعبیر [[امیرمؤمنان]]{{ع}} مایه [[آبادانی]] محیط زندگی است<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۷۵، ص۵۳، ح۸۹ ({{متن حدیث|وَ أَكْرِمُوا الْجَلِيسَ تُعْمَرْ نَادِيكُمْ...}}).</ref>. [[تکریم]] [[رفتاری]] با [[همسر]] ناشی از کشش‌های جنسی، [[منفعت‌طلبی]] و [[قرارداد]] [[حقوقی]] نیست، بلکه ناشی از [[کرامت انسانی]]<ref>علی بن حسام‌الدین متقی هندی، کنزالعمال، ج۲۳، ص۵۰. پیامبر اکرم{{صل}} می‌فرماید: {{متن حدیث|مَا أَكْرَمَ النِّسَاءَ إِلَّا كَرِيمٌ، وَ لَا أَهَانَهُنَّ إِلَّا لَئِيمٌ}}.</ref> و [[محبت]] درونی است که در پرتو آن کشش‌های جنسی و [[منافع]] [[آدمی]] نیز تأمین می‌شود؛ زیرا از محبت درونی و ریشه‌دار بودن آن، حرمت‌گذاری، [[فداکاری]]، [[تحمل]] و [[ایثار]] برمی‌خیزد<ref>{{متن حدیث|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}:... الْحُبُّ فَرْعُ الْمَعْرِفَةِ... وَ دَلِيلُ الْحُبِّ إِيْثَارُ الْمَحْبُوبِ عَلَى مَا سِوَاهُ}} (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۷، ص۲۲).</ref> که نقشی بنیادین در [[تحکیم]] [[روابط همسری]] دارند، نه صرفا از کشش‌های جنسی و منفعت‌طلبی.