بنی‌تمیم: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۱۱ بایت اضافه‌شده ،  ‏۵ نوامبر ۲۰۲۵
جز (جایگزینی متن - 'ضمیر' به 'ضمیر')
 
(۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۳۰: خط ۳۰:
نسل حارث از طریق فرزندش [[معاویه]] که به تیره او شَقِرات می‌گفتند، ادامه یافت.<ref>جمهرة النسب، ص۱۹۱-۱۹۲.</ref>  
نسل حارث از طریق فرزندش [[معاویه]] که به تیره او شَقِرات می‌گفتند، ادامه یافت.<ref>جمهرة النسب، ص۱۹۱-۱۹۲.</ref>  


از [[فرزندان]] [[عمرو بن تمیم]]، خاندان‌های بسیار<ref>جمهرة النسب، ص۲۵۱-۲۵۲.</ref> از جمله حَبِطات ([[لقب]] [[حارث بن عمرو]] و فرزندانش)<ref>جمهرة انساب العرب، ص۲۱۱-۲۱۳؛ الاشتقاق، ص۲۰۲؛ الانساب، ج۴، ص۵۰.</ref> و از زید مناة<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۳؛ النسب، ص۲۳۱؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۱۳.</ref> شاخه‌های فراوان مانند [[بنوکعب بن سعد]] و میان آنها تیره مشهور بنو مُقاعِس<ref>جمهرة النسب، ص۲۳۰ به بعد. ‍</ref> پدید آمدند. بنی‌حنظله و از میان آنها نیز بنی‌دارم<ref>النسب، ص۱۹۳-۲۲۶.</ref> و بنی‌یربوع از دیگر تیره‌های آن هستند.<ref>جمهرة النسب، ص۲۱۳؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۱.</ref>  
از [[فرزندان]] [[عمرو بن تمیم]]، خاندان‌های بسیار<ref>جمهرة النسب، ص۲۵۱-۲۵۲.</ref> از جمله حَبِطات ([[لقب]] [[حارث بن عمرو]] و فرزندانش)<ref>جمهرة انساب العرب، ص۲۱۱-۲۱۳؛ الاشتقاق، ص۲۰۲؛ الانساب، ج۴، ص۵۰.</ref> و از زید مناة<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۳؛ النسب، ص۲۳۱؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۱۳.</ref> شاخه‌های فراوان مانند [[بنی کعب بن سعد بن زید]] و میان آنها تیره مشهور [[بنو مُقاعِس]]<ref>جمهرة النسب، ص۲۳۰ به بعد. ‍</ref> پدید آمدند. بنی‌حنظله و از میان آنها نیز [[بنی‌دارم]]<ref>النسب، ص۱۹۳-۲۲۶.</ref> و [[بنی‌یربوع]] از دیگر تیره‌های آن هستند.<ref>جمهرة النسب، ص۲۱۳؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۱.</ref>  


از تیره‌های بنی‌حنظله می‌توان به براجم،<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۵؛ الاشتقاق، ص۲۱۸؛ نشوة الطرب، ص۴۴۷.</ref> [[بنوعنبر بن یربوع]]<ref>نشوة الطرب، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> و [[بنودارم بن مالک بن حنظله]] اشاره کرد.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۶، ۱۹؛ الاشتقاق، ص۲۳۴.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۰.</ref>
از تیره‌های بنی‌حنظله می‌توان به [[براجم]]،<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۵؛ الاشتقاق، ص۲۱۸؛ نشوة الطرب، ص۴۴۷.</ref> [[بنوعنبر بن یربوع]]<ref>نشوة الطرب، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> و [[بنودارم بن مالک بن حنظله]] اشاره کرد.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۶، ۱۹؛ الاشتقاق، ص۲۳۴.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۰.</ref>


== خاستگاه و پراکندگی جغرافیایی [[تمیم]] ==
== خاستگاه و پراکندگی جغرافیایی [[تمیم]] ==
خط ۴۷: خط ۴۷:
در سده‌های دوم و سوم قمری بسیاری از بنی‌تمیم به [[مصر]] [[مهاجرت]] کردند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۴.</ref> در همین دوران، یکی از [[تمیمیان]] به نام [[ابراهیم بن اغلب]]، با [[فتح]] صِقِلیه (سیسیل) و تأسیس سلسله مستقل اغلبیان، بر دامنه و گستره [[قدرت]] تمیمیان افزود. بعدها پس از [[سقوط]] سلسله اغلبیان، گروه‌هایی از بنی‌تمیم همچنان در سیسیل باقی ماندند و بسیاری از آنها نیز به‌ [[اندلس]] کوچیدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>  
در سده‌های دوم و سوم قمری بسیاری از بنی‌تمیم به [[مصر]] [[مهاجرت]] کردند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۴.</ref> در همین دوران، یکی از [[تمیمیان]] به نام [[ابراهیم بن اغلب]]، با [[فتح]] صِقِلیه (سیسیل) و تأسیس سلسله مستقل اغلبیان، بر دامنه و گستره [[قدرت]] تمیمیان افزود. بعدها پس از [[سقوط]] سلسله اغلبیان، گروه‌هایی از بنی‌تمیم همچنان در سیسیل باقی ماندند و بسیاری از آنها نیز به‌ [[اندلس]] کوچیدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>  


'''۲. در دوران معاصر:'''در دوران معاصر، از میان بنی‌تمیم ساکن در نجد خاندان‌هایی برخاستند که بر تحولات جزیرة العرب اثر نهادند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه]] [[وهابیت]] و [[آل]] ثانی به عنوان [[حاکمان]] قطر، از آن جمله هستند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲به بعد‍، ۱۳۲-۱۳۴.</ref>  
'''۲. در دوران معاصر:''' در دوران معاصر، از میان بنی‌تمیم ساکن در نجد خاندان‌هایی برخاستند که بر تحولات جزیرة العرب اثر نهادند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه]] [[وهابیت]] و [[آل]] ثانی به عنوان [[حاکمان]] قطر، از آن جمله هستند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲به بعد‍، ۱۳۲-۱۳۴.</ref>  


خاندان آل ثانی از اواخر سده یازدهم قمری/هفدهم میلادی. از نجد به ‌این منطقه آمدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۳۲؛ موسوعة عشائر العراق، ج۳، ص۲۵۲.</ref>  
خاندان آل ثانی از اواخر سده یازدهم قمری/هفدهم میلادی. از نجد به ‌این منطقه آمدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۳۲؛ موسوعة عشائر العراق، ج۳، ص۲۵۲.</ref>  


'''۳. در عراق:'''در عراق نیز بنی‌تمیم که بیشتر از [[بنی‌سعد]]، جز [[بنی‌نهشل]] و [[بنی‌یربوع]] و [[بنی‌مازن]]، هستند، به خاندان‌ها و شاخه‌های فراوان تقسیم شده‌اند.<ref>موسوعة عشائر العراق، ج۳، ص۲۵۲.</ref>  
'''۳. در عراق:''' در عراق نیز بنی‌تمیم که بیشتر از [[بنی‌سعد]]، جز [[بنی‌نهشل]] و [[بنی‌یربوع]] و [[بنی‌مازن]]، هستند، به خاندان‌ها و شاخه‌های فراوان تقسیم شده‌اند.<ref>موسوعة عشائر العراق، ج۳، ص۲۵۲.</ref>  


از آغاز تأسیس [[کوفه]] و [[بصره]]، تمیمی‌ها از نخستین ساکنان این دو [[شهر]] بودند؛ اما در ساختار قبیله‌ای کوفه، در مقایسه با بصره، چندان [[قدرت]] و [[نفوذ]] نداشتند. بصره شامل پنج گروه از [[قبایل]] گوناگون بود که به آنها "اخماس" گفته می‌شد و [[تمیم]] یکی از آنها بود.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص۵۴-۵۵.</ref>  
از آغاز تأسیس [[کوفه]] و [[بصره]]، تمیمی‌ها از نخستین ساکنان این دو [[شهر]] بودند؛ اما در ساختار قبیله‌ای کوفه، در مقایسه با بصره، چندان [[قدرت]] و [[نفوذ]] نداشتند. بصره شامل پنج گروه از [[قبایل]] گوناگون بود که به آنها "اخماس" گفته می‌شد و [[تمیم]] یکی از آنها بود.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص۵۴-۵۵.</ref>  
خط ۶۹: خط ۶۹:
'''۵. در [[ایران]]:''' در ایران بر پایه نشانه‌هایی از سده‌های نخست قمری. برخی تیره‌های تمیم در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشته‌اند‌.<ref>الکامل، ج۹، ص۱۰۳-۱۰۴.</ref> اکنون نیز بنی‌تمیم یکی از قبایل بزرگ ساکن خوزستان است و از آن شاخه و عشیره‌های بسیار منشعب شده‌اند.<ref>قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص۳۸-۳۹.</ref>  
'''۵. در [[ایران]]:''' در ایران بر پایه نشانه‌هایی از سده‌های نخست قمری. برخی تیره‌های تمیم در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشته‌اند‌.<ref>الکامل، ج۹، ص۱۰۳-۱۰۴.</ref> اکنون نیز بنی‌تمیم یکی از قبایل بزرگ ساکن خوزستان است و از آن شاخه و عشیره‌های بسیار منشعب شده‌اند.<ref>قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص۳۸-۳۹.</ref>  


'''۶. پراکندگی در عصر حاضر:'''امروز افراد وابسته به بنی‌تمیم در مناطق گوناگون [[جهان]] از [[ایران]] تا شمال افریقا پراکنده‌اند؛ اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و جبل شَمَّر [[عربستان]] سعودی سکونت دارند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲، ۱۳۲، ۱۳۶.</ref> بیشتر خاندان‌ها و طوایف بنی‌تمیم در عربستان، خود را متعلق به سه بطنِ [[حنظلة]] بن [[مالک]] بن [[زید]] مناة بن [[تمیم]]، سعد بن زید مناة، و [[عمرو]] بن تمیم می‌دانند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۳.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۰-۳۱۲.</ref>
'''۶. پراکندگی در عصر حاضر:''' امروز افراد وابسته به بنی‌تمیم در مناطق گوناگون [[جهان]] از [[ایران]] تا شمال افریقا پراکنده‌اند؛ اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و جبل شَمَّر [[عربستان]] سعودی سکونت دارند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲، ۱۳۲، ۱۳۶.</ref> بیشتر خاندان‌ها و طوایف بنی‌تمیم در عربستان، خود را متعلق به سه بطنِ: [[بنی حنظلة بن مالک بن زید مناة بن تمیم]]، [[بنی سعد بن زید مناة]]، و [[بنی عمرو بن تمیم]] می‌دانند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۳.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۰-۳۱۲.</ref>


== [[جایگاه]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]] تمیم ==
== [[جایگاه]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]] تمیم ==
خط ۱۴۳: خط ۱۴۳:
'''۱۲. نقش بنی‌تمیم در [[حکومت]] [[عباسیان]]:''' حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آنها در [[دعوت]] عباسیان شد؛ چنان‌که [[پنج تن]] از نقیبان [[دوازده‌گانه]] عباسیان در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج۷، ص۳۷۹-۳۸۰.</ref>  
'''۱۲. نقش بنی‌تمیم در [[حکومت]] [[عباسیان]]:''' حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آنها در [[دعوت]] عباسیان شد؛ چنان‌که [[پنج تن]] از نقیبان [[دوازده‌گانه]] عباسیان در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج۷، ص۳۷۹-۳۸۰.</ref>  


در دوره نخست [[خلافت عباسی]]، بسیاری از بنی‌تمیم به [[مناصب]] مهم [[حکومتی]] [[دست]] یافتند؛ از جمله: [[خازم بن خزیمه]] [[حکمران]] [[ارمینیه]] و [[بصره]]، [[خزیمة بن خازم]] حکمران جزیره، [[حسان بن ابراهیم عَنْزی]] [[قاضی]] کرمان، [[سوار بن عبدالله]] قاضی رصافه، و [[ابوبکر محمد بن عمر سالم]] قاضی [[موصل]].<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۹.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۲-۳۱۶.</ref>
در دوره نخست [[خلافت عباسی]]، بسیاری از بنی‌تمیم به [[مناصب]] مهم [[حکومتی]] دست یافتند؛ از جمله: [[خازم بن خزیمه]] [[حکمران]] [[ارمینیه]] و [[بصره]]، [[خزیمة بن خازم]] حکمران جزیره، [[حسان بن ابراهیم عَنْزی]] [[قاضی]] کرمان، [[سوار بن عبدالله]] قاضی رصافه، و [[ابوبکر محمد بن عمر سالم]] قاضی [[موصل]].<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۹.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۲-۳۱۶.</ref>


== وضعیت [[فرهنگی]] مذهبی [[تمیم]] ==
== وضعیت [[فرهنگی]] مذهبی [[تمیم]] ==
خط ۱۷۶: خط ۱۷۶:
'''۴. [[ادعای پیامبری]] سجاح:''' سجاح از بنی‌یربوع [[تمیم]] در دوران [[خلافت ابوبکر]] ادعای پیامبری کرد و پس از [[ازدواج]] با مُسَیلمه، دیگر [[پیامبر دروغین]] از [[بنی‌حنیفه]]، دسته‌هایی فراوان از بنی‌تمیم و برخی بزرگان آن مانند [[احنف بن قیس]] و [[حارثة بن بدر]] و [[شبث بن ربعی]] را نیز با خود همراه کرد و پس از کشته شدن [[مسیلمه]] به دست [[سپاه اسلام]] در [[نبرد]] یمامه، [[خانه‌نشین]] شد.<ref>الرده، ص۴۸-۴۹؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۲۶۷-۲۷۵.</ref>  
'''۴. [[ادعای پیامبری]] سجاح:''' سجاح از بنی‌یربوع [[تمیم]] در دوران [[خلافت ابوبکر]] ادعای پیامبری کرد و پس از [[ازدواج]] با مُسَیلمه، دیگر [[پیامبر دروغین]] از [[بنی‌حنیفه]]، دسته‌هایی فراوان از بنی‌تمیم و برخی بزرگان آن مانند [[احنف بن قیس]] و [[حارثة بن بدر]] و [[شبث بن ربعی]] را نیز با خود همراه کرد و پس از کشته شدن [[مسیلمه]] به دست [[سپاه اسلام]] در [[نبرد]] یمامه، [[خانه‌نشین]] شد.<ref>الرده، ص۴۸-۴۹؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۲۶۷-۲۷۵.</ref>  


'''۵. [[راویان احادیث]] [[امامان]]:''' افراد بسیاری از تمیم میان راویان احادیث [[امامان]] و [[اهل‌بیت]] و مصنفان آثار آنها هستند که زیربنای [[فرهنگ شیعه]] را به نسل‌های بعد سپردند؛ از جمله: [[محمد بن تمیم نهشلی]] از [[اصحاب امام کاظم]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۳۶۵؛ رجال ابن‌داود، ص۱۶۶.</ref> [[هیثم بن عروه کوفی]] از [[اصحاب امام صادق]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۴۳۷.</ref> [[غیاث بن ابراهیم]] از اصحاب امام صادق و [[امام کاظم]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۳۰۵.</ref> [[دارم بن قبیصه دارمی]]<ref>رجال النجاشی، ص۱۶۲.</ref> و [[عمرو بن مسلم]] و [[ابونجران]] از [[یاران امام کاظم]] {{ع}} و پسرش [[عبدالرحمن بن ابی‌نجران]] از [[اصحاب امام رضا]] {{ع}}.<ref>رجال النجاشی، ص۲۳۵.</ref>  
'''۵. [[راویان احادیث]] [[امامان]]:''' افراد بسیاری از تمیم میان راویان احادیث [[امامان]] و [[اهل‌بیت]] و مصنفان آثار آنها هستند که زیربنای [[فرهنگ شیعه]] را به نسل‌های بعد سپردند؛ از جمله: [[محمد بن تمیم نهشلی]] از [[اصحاب امام کاظم]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۳۶۵؛ رجال ابن‌داوود، ص۱۶۶.</ref> [[هیثم بن عروه کوفی]] از [[اصحاب امام صادق]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۴۳۷.</ref> [[غیاث بن ابراهیم]] از اصحاب امام صادق و [[امام کاظم]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۳۰۵.</ref> [[دارم بن قبیصه دارمی]]<ref>رجال النجاشی، ص۱۶۲.</ref> و [[ابونجران عمرو بن مسلم]] از [[یاران امام صادق]] {{ع}} و پسرش [[عبدالرحمن بن ابی‌نجران]] از [[اصحاب امام رضا]] {{ع}}.<ref>رجال النجاشی، ص۲۳۵.</ref>  


'''۶. [[شاعران]] و سخنوران:''' بنی‌تمیم شاعران و سخنورانی سرآمد داشت<ref>راه‌های نفوذ فارسی، ص۱۱۳-۱۱۷.</ref> از جمله شاعران [[عصر جاهلی]]<ref>الاغانی، ج۸، ص۴۴۳.</ref> مانند [[اوس بن حجر]]، [[اسود بن یعْفُر دارمی ندیم نعمان بن منذر]]، [[عَدِی بن زید عبادی]]،<ref>الشعر و الشعراء، ج۱، ص۹، ۱۶۵.</ref> [[عَمرو بن اَهْتَم تمیمی]].<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۶۶.</ref>  
'''۶. [[شاعران]] و سخنوران:''' بنی‌تمیم شاعران و سخنورانی سرآمد داشت<ref>راه‌های نفوذ فارسی، ص۱۱۳-۱۱۷.</ref> از جمله شاعران [[عصر جاهلی]]<ref>الاغانی، ج۸، ص۴۴۳.</ref> مانند [[اوس بن حجر]]، [[اسود بن یعْفُر دارمی ندیم نعمان بن منذر]]، [[عَدِی بن زید عبادی]]،<ref>الشعر و الشعراء، ج۱، ص۹، ۱۶۵.</ref> [[عَمرو بن اَهْتَم تمیمی]].<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۶۶.</ref>  
خط ۲۳۹: خط ۲۳۹:


اینان اگر لباس نو نداشتند، به صورت عریان طواف می‌‏کردند و اگر کسی با لباس‏‌های خود [[طواف]] می‏‌کرد، پس از طواف لباس‏‌ها را دور می‌انداخت و دیگر کسی از آنها بهره نمی‌برد.<ref>شفاء الغرام، ج‏۲، ص۸۷-۸۸.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۶-۳۲۱.</ref>
اینان اگر لباس نو نداشتند، به صورت عریان طواف می‌‏کردند و اگر کسی با لباس‏‌های خود [[طواف]] می‏‌کرد، پس از طواف لباس‏‌ها را دور می‌انداخت و دیگر کسی از آنها بهره نمی‌برد.<ref>شفاء الغرام، ج‏۲، ص۸۷-۸۸.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۶-۳۲۱.</ref>
==جستارهای وابسته==
*[[بنی یربوع بن حنظله]]


== منابع ==
== منابع ==
۲۲۶٬۵۵۸

ویرایش