←شان نزول آیه
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
# همچنین در شواهد التنزیل نیز از ابی هریره و ابی سعید خدری و ابن عباس روایت شده که این آیه مربوط به علی{{ع}} میشود. چنانکه گفته شده وقتی این آیه نازل شد [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: [[الله اکبر]] که [[دین کامل]] شد و [[نعمت]] به نهایت رسید و [[پروردگار]] به [[رسالت]] من و به [[ولایت علی]]{{ع}} بعد از من [[نعمت]] را به نهایت [[رضایت]] داد. سپس دست [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} را بلند نمود و فرمود: {{متن حدیث|من کنت مولاه فعلی مولاه}}. در این هنگام عمر گفت: آفرین بر تو ای پسر ابیطالب، در حالی [[روز]] بر تو گذشت که مولای من و مولای هر [[زن]] و [[مرد]] [[مؤمن]] هستی<ref>خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، قم، مؤسسه النشرالاسلامی، ص۱۳۵.</ref>. | # همچنین در شواهد التنزیل نیز از ابی هریره و ابی سعید خدری و ابن عباس روایت شده که این آیه مربوط به علی{{ع}} میشود. چنانکه گفته شده وقتی این آیه نازل شد [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: [[الله اکبر]] که [[دین کامل]] شد و [[نعمت]] به نهایت رسید و [[پروردگار]] به [[رسالت]] من و به [[ولایت علی]]{{ع}} بعد از من [[نعمت]] را به نهایت [[رضایت]] داد. سپس دست [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} را بلند نمود و فرمود: {{متن حدیث|من کنت مولاه فعلی مولاه}}. در این هنگام عمر گفت: آفرین بر تو ای پسر ابیطالب، در حالی [[روز]] بر تو گذشت که مولای من و مولای هر [[زن]] و [[مرد]] [[مؤمن]] هستی<ref>خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، قم، مؤسسه النشرالاسلامی، ص۱۳۵.</ref>. | ||
# در [[مناقب]] خوارزمی به این مطلب تصریح شده و شرح آن را با [[واقعه غدیر]] آورده است<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>. | # در [[مناقب]] خوارزمی به این مطلب تصریح شده و شرح آن را با [[واقعه غدیر]] آورده است<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>. | ||
== بیان علت نزول آیه در روایات == | |||
در متن روایاتی که از [[شاهدان]] [[نزول]] این [[آیه]] یعنی [[صحابه پیامبر اکرم]] {{صل}} به ما رسیده، درباره علت نزول این آیه تنها دو قول ذکر گردیده است: | |||
# '''قول نخست''' از ابن عباس است که میگوید: هنگامی که [[سوره]] [[برائت]] نازل شد و [[مشرکان]] از [[بیت الحرام]] رانده شدند، [[مسلمانان]] بدون شرکت مشرکان، [[حج]] گزاردند. این از [[اتمام نعمت]] است که [[خداوند]] در این آیه فرموده است: «امروز برای شما دینتان را کامل کردم و نعمتم را به اتمام رساندم»<ref>{{عربی|فلما نزلت براءة فنفي المشركون عن بيت الحرام و حج المسلمون لا يشاركهم في البيت الحرام من المشركين فكان ذلك من تمام النعمة و هو قوله تعالى:}}{{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي}}، طبری، جامع البیان، ج۴، ص۸۱؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۳، ص۱۶-۱۷.</ref>. | |||
# '''قول دوم''' با [[صراحت]] میگوید علت نزول این آیه به خاطر «[[نصب]] [[ولایت امام علی]] {{ع}}» است. این قول از [[امام علی]] {{ع}}<ref>کلینی، روضة الکافی، ص۲۷، ح۴؛ محمودی، ترتیب الامالی، ج۸، ص۱۱۹، ح۴۵۰۹.</ref>، [[ابوسعید خدری]]<ref>خوارزمی، مناقب، ص۱۳۵، ح۱۵۲؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۹۰؛ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ترجمة الامام علی بن ابی طالب {{ع}}، ج۲، ص۷۵، ح۵۷۵ - ۵۷۸ و ۵۸۵؛ ابن مغازلی، مناقب، ص۱۹، ح۲۴؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۳۸، ح۲۱۴؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۳، ص۱۶-۱۷؛ واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ص۱۳۵. علامه امینی این روایات را تا حدودی استقصا کرده است. ر.ک: امینی، الغدیر، ج۱، ص۴۴۷- ۴۵۸ و ج۱، ص۲۳۰- ۲۳۹ (ط. قدیم).</ref> و [[ابوهریره]]<ref>خوارزمی، مناقب، ص۱۳۵، ح۱۵۲؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۹۰؛ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ترجمة الامام علی بن ابی طالب {{ع}}، ج۲، ص۷۵، ح۵۷۵ - ۵۷۸ و ۵۸۵؛ ابن مغازلی، مناقب، ص۱۹، ح۲۴؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۳۸، ح۲۱۴؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۳، ص۱۶-۱۷؛ واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ص۱۳۵. علامه امینی این روایات را تا حدودی استقصا کرده است. ر.ک: امینی، الغدیر، ج۱، ص۴۴۷- ۴۵۸ و ج۱، ص۲۳۰- ۲۳۹ (ط. قدیم).</ref> نقل شده که در آن میگوید: چون [[رسول خدا]] {{صل}} علی {{ع}} را در [[غدیرخم]] [[نصب]] کرد و [[مردم]] را به [[ولایت]] او فراخواند، [[جبرئیل]] برایشان این [[آیه]] را فرود آورد: «امروز دینتان را برای شما کامل کردم»<ref>{{عربی|لما نصب رسول الله {{صل}} علياً يوم غدير خم فنادى له بالولاية هبط جبريل عليه بهذه الآية:}} {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}}.</ref>. این قول [[ابن عباس]]<ref>ر.ک: حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۴۶، ح۲۱۷.</ref> و [[زید بن ارقم]]<ref>ر.ک: ابن طاووس، التحصین، ملحق به کتاب الیقین، ص۵۸۴، باب ۲۹.</ref> و [[جابر بن عبدالله انصاری]]<ref>ر.ک: ابنشهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۳۱، به نقل از ابوالفتح نطنزی در کتاب الخصائص العلویة.</ref> نیز نقل شده است. | |||
'''بررسی احتمالات در علت نزول آیه''' | |||
قول نخست تنها از ابن عباس نقل شده، افزون بر آنکه احتمال دارد در [[مقام]] بیان یکی از مصادیق [[اتمام نعمت]] باشد نه آنکه علت [[نزول]] این آیه را بیان کند، مخالف با قول دیگر ابن عباس است که علت نزول را [[ولایت امام علی]] {{ع}} میداند<ref>ر.ک: حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۴۶، ح۲۱۷.</ref> و نیز مخالف با ظاهر آیه است که نشان میدهد در آن [[روز]] حادثهای اتفاق افتاده که موجب [[اکمال دین]] (از یک سو) و [[یأس]] [[کفار]] از [[دین]] (از سوی دیگر) شده است و حال آنکه عدم شرکت [[مشرکان]] در [[اعمال]] [[حج]]، موجب اکمال دین و یأس کفار از دین نخواهد بود. این احتمال نیز وجود دارد که [[حدیث]] ابن عباس مدرّج باشد؛ یعنی این آیه را به عنوان [[شاهد]] در حدیث درج کردهاند، بدون آنکه به [[ناسازگاری]] آن با رویداد نزول [[سوره]] [[برائت]] و حذف مشرکان از [[بیت الحرام]] توجه داشته باشند.<ref>[[فتحالله نجارزادگان|نجارزادگان، فتحالله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||