زید بن حسن بن علی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

زید بن حسن بن علی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶

۱۵ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۵

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۲۸۹

ویرایش

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 }}
+==مقدمه==
 [[ابوالحسن]]<ref>شیخ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۱۳؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۶۹؛ قهبانی، مجمع الرجال، ص۷۸.</ref> و به نقلی [[ابوالحسین]]<ref>ابن طقطقی، الاصیلی فی انساب الطالبیین، ص۱۳۴؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۶۹؛ نمازی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۳، ص۴۶۷.</ref> [[زید بن حسن]]{{ع}}، از [[سادات]] [[بنی هاشم]]<ref>ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۵۰.</ref> و از [[فرزندان]] [[حسن بن علی بن ابی طالب]]{{ع}} است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۴؛ شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۲، ص۲۰.</ref>. نام مادرش را ام [[بشیر]] (ام [[بشر]]) [[فاطمه]] دختر [[ابومسعود عقبة بن عمرو]] بن [[ثعلبه]] [[خزرجی]] گفته‌اند<ref>ابن سعد، الطبقات‏ الکبری، ج‏۵، ص۲۴۴؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۳، ص۷۳؛ یعقوبی، تاریخ‏ یعقوبی، ج‏۲، ص۲۲۸.</ref>‏ و آورده‌اند که او علاوه بر زید، دو دختر به اسامی ام ‌الحسن و ام ‌الحسین برای [[امام حسن]]{{ع}} به [[دنیا]] آورده است<ref>ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۲۴۵-۲۴۶؛ شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۲، ص۲۰؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۱۹۲. ابن عساکر نام دو خواهر زید را «ام الحسن» و «ام الخیر» عنوان کرده است. (ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۹، ص۳۷۸)</ref>. از [[تاریخ]] تولد دقیق زید بن حسن{{ع}} اطلاعی در دست نیست؛ اما با توجه به این که منابع، [[وفات]] وی را به [[سال ۱۲۰ هجری]]<ref>ابن حجر عسقلانی،‌ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۵۰؛ امین،‌ اعیان الشیعه، ج۷، ص۹۵.</ref>، در سن ۹۰ یا ۹۵ و به نقلی ۱۰۰ سالگی گفته‌اند<ref>ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۶۹؛ نمازی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۳، ص۴۶۷.</ref>، می‌توان تولد وی را بین سال‎های ۲۰ تا ۳۰ [[هجری]] تخمین زد. زید به سن و سال از همه [[فرزندان امام حسن]]{{ع}} بزرگتر بود<ref>مجهول، اخبار الدولة العباسيه و فیه اخبار العباس و ولده، ص۱۷۴-۱۷۵؛ شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۲، ص۲۱؛ ابن طقطقی، الاصیلی فی انساب الطالبیین، ص۱۳۴.</ref>، با این وجود، خبر قابل اعتمادی که دالّ بر حضور وی در [[واقعه عاشورا]] باشد، منتشر نشده است. سبب این عدم حضور از سوی برخی از [[علما]]، «[[تخلف]] از عمویش [[اباعبدالله الحسین]]{{ع}}» توصیف شده است<ref>ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۶۹؛ سمرقندی، تحفة الطالب بمعرفة من ینتسب إلی عبدالله و أبی طالب‏، ص۳۷.</ref>. گزارشی هم از برخی منابع، از حضور [[زید بن حسن]]{{ع}} در جمع [[اسرای اهل بیت]]{{عم}} در [[کربلا]] در دست است<ref>ابوالفرج اصفهانی،‌ مقاتل‏ الطالبیین، ص۱۱۹؛ سید بن طاوس، اللهوف فی قتلی الطفوف، ص۸۶.</ref>. اما [[ناسازگاری]] و عدم مطابقت مطالب درج شده در آن با اوصاف و ویژگی‌های شخصیتی زید بن حسن{{ع}} مورد نظر ما، قوام و اعتبار آن را قدری با مشکل مواجه کرده است؛ چراکه از فحوای [[کلام]] این منابع، چنین بر می‌آید که [[زید بن حسنی]] که مد نظر آنها بوده، طفلی خردسال بوده نه مردی به هیبت و سن و سال سی تا چهل ساله. مضاف بر این، در گزارشات هیچ یک از منابع معتبر و غیر معتبر [[تاریخی]] و [[روایی]]، اشاره‌ای به حضور مردی با این هیبت و جایگاه در میان اسرای اهل بیت{{عم}} نشده است.
@@ خط ۱۸: / خط ۱۹: @@
 از [[زید بن حسن]]{{ع}} در شمار [[اصحاب]] و [[راویان امام سجاد]]{{ع}} یاد شده است<ref>شیخ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۱۳.</ref>. او روایاتی را از پدرش [[امام حسن مجتبی]]{{ع}}، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و نیز [[عبدالله بن عباس]]<ref>صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۵، ص۱۹؛ ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۵۰؛ المزی، تهذیب الکمال، ج۱۰، ص۵۲. نیز ر.ک: ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج‏۱۹، ص۳۷۴؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۷، ص۸۵.</ref> نقل کرده و افرادی چون پسرش حسن، عبدالرحمن بن ابی الموال، عبداللّه بن عمرو بن خدّاش، [[عبدالملک بن زکریا انصاری]]، [[ابومعشر نجیح بن عبدالرحمن مدنی]] و [[یزید بن عیاض بن جعدبه]]<ref>ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۵۰؛ المزی، تهذیب الکمال، ج۱۰، ص۵۲. نیز ر.ک: ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۷، ص۸۵.</ref> نیز از او [[نقل روایت]] کردند. [[منابع اهل سنت]]، ضمن برشمردن او از [[ثقات]]<ref>ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۲۴۵.</ref>، احادیثی را از وی در باب [[حرمت]] [[ابدی]] متعه<ref>ابویعلی الموصلی، [[مسند]] [[ابویعلی]]، ج۱۲، ص۱۵۳؛ [[طبرانی]]، [[المعجم الکبیر]]، ج۳، ص۸۵؛ [[ابن عساکر]]، [[تاریخ مدینه]] دم[[شق]]، ج۱۶، ص۳۷۴-۳۷۵.</ref>، [[وضو]]<ref>عمر بن شاهین، ناسخ الحدیث و منسوخه، ص۴۶۲؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۶، ص۳۷۵.</ref> و...<ref>ر.ک: ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۶، ص۳۷۵.</ref> نقل کرده‌اند. منابع [[شیعی]] هم ضمن [[اعتماد]] به [[روایات]] زید بن حسن{{ع}}، اخباری را از او در باب [[حدیث اخوت]]<ref>اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمه، ج۱، ص۵۴۳.</ref>، اهداء [[انگشتر]] به [[فقیر]] در [[نماز]] از سوی [[امام علی]]{{ع}}<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ج۱، ص۳۲۷.</ref> و [[حدیث ولایت]]<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ج۱، ص۳۲۷.</ref> نقل کرده‌اند.
-لبابه بنت [[عبیدالله بن عباس]] -[[همسر]] پیشین [[حضرت عباس]]{{ع}}- را از [[همسران]] زید بن حسن بن علی{{ع}} گفته‌اند. لبابه پس از [[شهادت]] حضرت عباس{{ع}}، با [[ولید بن عتبة بن ابوسفیان]] [[ازدواج]] کرد و پس از [[مرگ]] او، به [[عقد]] زید بن حسن{{ع}} در آمد<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۳۲؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۴۱. نیز ر.ک: ابن سعد، الطبقات‏ الکبری، ‌ج‏۵، ص۲۴۴؛ عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبین، ص۲۰.</ref>. زید از لبابه صاحب فرزندانی به نام‌های محمد و حسن و دختری به نام [[نفیسه]]<ref>همان‌گونه که گفته شد نفیسه با ولید بن عبدالملک بن مروان، خلیفه وقت، ازدواج کرد. برخی سرانجام این ازدواج را طلاق او از ولید ذکر کرده‌اند (مصعب زبیری، نسب قریش، ص۳۲) و بعضی هم، بر مرگ نفیسه در ایام حیات ولید تأکید دارند. (مهدى رجايى، الكواكب المشرقة في أنساب و تاريخ و تراجم الأسرة العلوية الزاهره، ج۲، ص۷۳)</ref> شد<ref>ابن سعد، الطبقات‏ الکبری، ج‏۵، ص۲۴۴. عمری نسابه و ابن عنبه تنها به نام حسن و نفیسه اشاره کرده‌اند. (عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبیین، ص۲۰؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰)</ref>. از [[محمد بن زید]] نسلی باقی نماند<ref>ابن سعد، الطبقات‏ الکبری، ‌ج‏۵، ص۲۴۴.</ref> و [[نسل]] زید تنها از طریق فرزندش حسن -که از بزرگان و امرای دوران خود و [[والی]] [[منصور دوانیقی]] در [[مدینه]] بود<ref>ابن سعد،‌ الطبقات‏ الکبری، ج‏۵، ص۲۴۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۱۰، ص۲۶۲.</ref>- ادامه یافت<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰. نیز ر.ک: ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب، ج۴، ص۳۰؛ المحلی، الحدائق الوردية في مناقب الأئمة الزيديه، ج۱، ص۱۸۱-۱۸۲.</ref>. برخی نی ز از وجود [[فرزندان]] دیگری به نام‌های قاسم<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۵۴، ص۳۰۳.</ref>، حسین<ref>ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۶۱.</ref> و یحیی برای زید بن حسن خبر داده، [[مدفن]] یحیی را [[مصر]] عنوان کرده‌اند<ref>عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبین، ص۲۰.</ref>. مؤلف کتاب «الاصیلی فی [[انساب]] الطالبیین» هم ضمن [[تأیید]] این قول، از محمّد -از [[شهدای کربلا]] که نسلی از او باقی نمانده است- [[ابو الحسين]] يحيى، حسين و حسن [[امیر]] به عنوان فرزندان [[زید بن حسن]]{{ع}}، یاد کرده است<ref>ابن طقطقی، الاصیلی فی انساب الطالبیین، ص۱۳۵. نیز ر.ک: مهدى رجايى، الكواكب المشرقة في أنساب و تاريخ و تراجم الأسرة العلوية الزاهره، ج۲، ص۷۸.</ref>. از دیگر [[فرزندان]] و [[ذراری]] بنام زید هم که نامی از ایشان در [[تاریخ]] به ثبت و ضبط رسیده است، می‌توان از [[نفیسه بنت حسن بن زید بن حسن]]{{ع}} صاحب [[مشهد]] معروف در [[مصر]]<ref>یاقوت حموی، معجم‏ البلدان، ج‏۵، ص۱۴۳؛ زرکلی، الأعلام، ج‏۸، ص۴۴. برخی نیز سیده نفیسه را دختر زید بن حسن{{ع}} دانسته‌اند. (عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبین، ص۲۰؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰؛ امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۸۵) ابن عنبه با ذکر هر دو قول، قول نفیسه بنت زید بن حسن{{ع}} را قول ثقات نسابیین عنوان کرده است. (ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰)</ref>، [[عبدالعظیم حسنی]]<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۴۷؛ ابن داود، رجال ابن داود، ص۱۳۰؛ علامه حلی، خلاصة الاقوال، ص۲۲۶.</ref>، [[محمد بن حسن بن محمد]] از قیام‌کنندگان [[علوی]] در دوران [[خلافت]] [[معتمد عباسی]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹؛ ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۴، ص۱۴۵.</ref>، [[حسن بن زید]] معروف به «[[داعی]] کبیر» بنیانگذار [[حکومت]] [[علویان]] [[طبرستان]]<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۹، ص۲۷۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۷، ص۱۳۰.</ref> و برادرش محمد<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۴، ص۶۸؛ حسن بن محمد قمی، تاریخ ‏قم، ص۲۱۱؛ ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج‏۴، ص۱۴۵.</ref> و سردار معروف داعی کبیر، [[قاسم بن علی بن اسماعیل]]<ref>ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۴، ص۱۴۶.</ref> و نیز [[حسن بن قاسم]] مشهور به «[[داعی صغیر]]» آخرین [[حاکم]] دوره اول [[حاکمیت]] علویان طبرستان و مقتول به [[سال ۳۱۷ هجری]]<ref>ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج‏۴، ص۱۴۵-۱۴۶.</ref> و... نام برد<ref>جهت مطالعه بیشتر در باب فرزندان و ذریه زید بن حسن{{ع}} ر.ک: ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۲۴۵ به بعد؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹-۴۱؛ ابن طقطقی، الاصیلی فی انساب الطالبیین، ص۱۳۴-۱۳۵؛ زرباطی، الجریده فی اصول انساب العلویین، ج۱، ص۳۱-۳۵.</ref>.
+[[لبابه بنت عبیدالله بن عباس]] -[[همسر]] پیشین [[حضرت عباس]]{{ع}}- را از [[همسران]] زید بن حسن بن علی{{ع}} گفته‌اند. لبابه پس از [[شهادت]] حضرت عباس{{ع}}، با [[ولید بن عتبة بن ابوسفیان]] [[ازدواج]] کرد و پس از [[مرگ]] او، به [[عقد]] زید بن حسن{{ع}} در آمد<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۳۲؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۴۱. نیز ر.ک: ابن سعد، الطبقات‏ الکبری، ‌ج‏۵، ص۲۴۴؛ عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبین، ص۲۰.</ref>. زید از لبابه صاحب فرزندانی به نام‌های محمد و حسن و دختری به نام [[نفیسه]]<ref>همان‌گونه که گفته شد نفیسه با ولید بن عبدالملک بن مروان، خلیفه وقت، ازدواج کرد. برخی سرانجام این ازدواج را طلاق او از ولید ذکر کرده‌اند (مصعب زبیری، نسب قریش، ص۳۲) و بعضی هم، بر مرگ نفیسه در ایام حیات ولید تأکید دارند. (مهدى رجايى، الكواكب المشرقة في أنساب و تاريخ و تراجم الأسرة العلوية الزاهره، ج۲، ص۷۳)</ref> شد<ref>ابن سعد، الطبقات‏ الکبری، ج‏۵، ص۲۴۴. عمری نسابه و ابن عنبه تنها به نام حسن و نفیسه اشاره کرده‌اند. (عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبیین، ص۲۰؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰)</ref>. از [[محمد بن زید]] نسلی باقی نماند<ref>ابن سعد، الطبقات‏ الکبری، ‌ج‏۵، ص۲۴۴.</ref> و [[نسل]] زید تنها از طریق فرزندش حسن -که از بزرگان و امرای دوران خود و [[والی]] [[منصور دوانیقی]] در [[مدینه]] بود<ref>ابن سعد،‌ الطبقات‏ الکبری، ج‏۵، ص۲۴۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۱۰، ص۲۶۲.</ref>- ادامه یافت<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰. نیز ر.ک: ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب، ج۴، ص۳۰؛ المحلی، الحدائق الوردية في مناقب الأئمة الزيديه، ج۱، ص۱۸۱-۱۸۲.</ref>. برخی نی ز از وجود [[فرزندان]] دیگری به نام‌های قاسم<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۵۴، ص۳۰۳.</ref>، حسین<ref>ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۶۱.</ref> و یحیی برای زید بن حسن خبر داده، [[مدفن]] یحیی را [[مصر]] عنوان کرده‌اند<ref>عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبین، ص۲۰.</ref>. مؤلف کتاب «الاصیلی فی [[انساب]] الطالبیین» هم ضمن [[تأیید]] این قول، از محمّد -از [[شهدای کربلا]] که نسلی از او باقی نمانده است- [[ابو الحسين]] يحيى، حسين و حسن [[امیر]] به عنوان فرزندان [[زید بن حسن]]{{ع}}، یاد کرده است<ref>ابن طقطقی، الاصیلی فی انساب الطالبیین، ص۱۳۵. نیز ر.ک: مهدى رجايى، الكواكب المشرقة في أنساب و تاريخ و تراجم الأسرة العلوية الزاهره، ج۲، ص۷۸.</ref>. از دیگر [[فرزندان]] و [[ذراری]] بنام زید هم که نامی از ایشان در [[تاریخ]] به ثبت و ضبط رسیده است، می‌توان از [[نفیسه بنت حسن بن زید بن حسن]]{{ع}} صاحب [[مشهد]] معروف در [[مصر]]<ref>یاقوت حموی، معجم‏ البلدان، ج‏۵، ص۱۴۳؛ زرکلی، الأعلام، ج‏۸، ص۴۴. برخی نیز سیده نفیسه را دختر زید بن حسن{{ع}} دانسته‌اند. (عمری نسابه، المجدی فی انساب الطالبین، ص۲۰؛ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰؛ امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۸۵) ابن عنبه با ذکر هر دو قول، قول نفیسه بنت زید بن حسن{{ع}} را قول ثقات نسابیین عنوان کرده است. (ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب ابی طالب، ص۷۰)</ref>، [[عبدالعظیم حسنی]]<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۴۷؛ ابن داود، رجال ابن داود، ص۱۳۰؛ علامه حلی، خلاصة الاقوال، ص۲۲۶.</ref>، [[محمد بن حسن بن محمد]] از قیام‌کنندگان [[علوی]] در دوران [[خلافت]] [[معتمد عباسی]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹؛ ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۴، ص۱۴۵.</ref>، [[حسن بن زید]] معروف به «[[داعی]] کبیر» بنیانگذار [[حکومت]] [[علویان]] [[طبرستان]]<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۹، ص۲۷۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۷، ص۱۳۰.</ref> و برادرش محمد<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۴، ص۶۸؛ حسن بن محمد قمی، تاریخ ‏قم، ص۲۱۱؛ ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج‏۴، ص۱۴۵.</ref> و سردار معروف داعی کبیر، [[قاسم بن علی بن اسماعیل]]<ref>ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۴، ص۱۴۶.</ref> و نیز [[حسن بن قاسم]] مشهور به «[[داعی صغیر]]» آخرین [[حاکم]] دوره اول [[حاکمیت]] علویان طبرستان و مقتول به [[سال ۳۱۷ هجری]]<ref>ابن‏ خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج‏۴، ص۱۴۵-۱۴۶.</ref> و... نام برد<ref>جهت مطالعه بیشتر در باب فرزندان و ذریه زید بن حسن{{ع}} ر.ک: ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۲۴۵ به بعد؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹-۴۱؛ ابن طقطقی، الاصیلی فی انساب الطالبیین، ص۱۳۴-۱۳۵؛ زرباطی، الجریده فی اصول انساب العلویین، ج۱، ص۳۱-۳۵.</ref>.
 == منابع ==