حجاج بن یوسف ثقفی: تفاوت میان نسخه‌ها

پس از آنکه حجاج دو سال (و به قولی سه سال) در [[عمل]] حاکم حجاز بود، عبدالملک بن مروان او را از این سمت برکنار و در [[رجب]] یا [[رمضان]] ۷۵ با اختیارات کامل و وسیع وی را [[حاکم عراق]] گرداند. از [[دلایل]] این امر، [[مرگ]] [[برادر]] [[خلیفه]] (ِشر بن مروان بن حکم)، آشفتگی اوضاع [[عراق]] و افزایش خطر [[خوارج]] و نیز درخواست عده‌ای از بزرگان [[حجاز]] از عبدالملک مبنی بر عزل حجاج از حجاز بود. بدین‌ترتیب، [[خطبه]] مشهور [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} خطاب به [[مردم کوفه]] و پیش‌گویی [[تسلط]] یافتن غلامی [[ستمگر]] از [[قبیله ثقیف]] بر آنان و خبر از حکومت فردی خون‌ریز و شکمباره، محقق شد. [[آگاه]] باشید! به [[خدا]] [[سوگند]]، پسرکی از [[طایفه ثقیف]] (حجاج بن یوسف ثقفی) بر شما مسلط می‌شود که هوسباز و گردن‌کش و ستمگرت، سبزه‌زارهای شما ([[اموال]] و [[دارایی‌ها]]) را می‌چرد و چربی شما را آب می‌کند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۱۶.</ref>.

حجاج به دستور [[عبدالملک بن مروان]]، پنجمین [[خلیفه اموی]]، برای ایجاد خفقان و سرکوب معترضان، فقط با دوازده سواره وارد [[کوفه]] شد و [[روز جمعه]] با چهره‌ای پوشیده به [[مسجد]] رفت و در خطبه‌ای مشهور تمام کسانی را که از [[سپاه]] مُهلّب بن ابی‌صفره، فرمانده سپاهیان [[بشر بن مروان]]، برای جنگ با خوارج [[حروریه]] گریخته بودند، [[تهدید]] کرد که چنانچه تا سه [[روز]] به وی ملحق نشوند آنان را خواهد کشت. وی به آنها گفت: "ای [[مردم]]! نه به کودکانتان رحم می‌کنم و نه به پیرانتان! بی‌گناهانتان را به‌جای [[گناه‌کار]] مؤاخذه خواهم کرد و کافی است به کسی ظنین شوم، آن وقت تحویل جلادانش خواهم داد، همه اینها از اختیارات من است و هر چه من [[مصلحت]] بدانم عین [[شرع]] است." حجاج پس از [[تسلط]] بر کوفه به [[بصره]] رفت و [[خطبه]] تهدیدآمیزی مانند خطبه کوفه، ایراد کرد. [[وفاداری]] و سرسپردگی مطلق حجاج به [[خاندان اموی]] و نیز خدمات و کوشش‌های وی برای [[حفظ]] [[خلافت امویان]]، باعث شد جایگاه والایی نزد آنان بیابد، به‌حدی که عبدالملک بن مروان هنگام [[مرگ]]، سفارش او را به فرزندش ولید بن عبدالملک کرد و یکی از فرزندانش را حجاج نامید. ولید بن عبدالملک نیز در گرامی‌داشت حجاج پا فراتر گذاشت و او را پوست همه چهر‌ه خویش شمرد و هنگامی که خبر مرگش را شنید بسیار [[غمگین]] شد. گفته‌اند که حجاج زشت‌رو و کوچک‌اندام بود. هوادارانش او را مردی [[وفادار]]، [[مخلص]]، [[امین]]، کم‌عیب، مطمئن، و بسیار [[بخشنده]] می‌دانستند تا حدی که در [[ماه رمضان]] و دیگر روزها، به روایتی، هزار خوان غذا برای دوستانش می‌گسترد. وی [[فصیح]] و [[بلیغ]] و خطیبی [[توانمند]] و سیاست‌مدر و [[حیله‌گر]] و [[با تدبیر]] بود. حجاج در پاسخ به نامه عبدالملک، خود را [[آدمی]] لجوج و [[حسود]] و [[کینه‌توز]] وصف کرده است. او در کشتن مخالفان چنان [[زیاده‌روی]] کرد که حتی [[عبدالملک بن مروان]] نیز این [[میزان]] [[خون‌ریزی]] را نپسندید. او هزاران تن از [[اسیران]] مَسکِن، [[خراسان]]، [[دیرالجماجم]] و زاویه<ref>اینها، نام‌های مکان‌های گوناگون است.</ref> را کشت.

حجاج به‌شدت مخالف ایرانیان بود. وی در [[سرزمین عراق]] زبان عربی را جای‌گزین زبان فارسی میانه (پهلوی) که زبان رسمی [[عراق]] بود، گرداند و به یکی از دبیرانش، صالح بن عبدالرحمان، دستور داد دیوان‌های دولتی را از زبان فارسی به عربی برگرداند<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه ج۱]]، ص۲۷۶- ۲۷۹.</ref>.

حجاج دستور داد آن آقا را حاضر ساختند و موضوع به عرض حضرت رسید، فرمود: خاک‌های کعبه را هر کس هر چه برده برگرداند، خانه‌ای که ساختمان آن به دست [[حضرت ابراهیم]] و اسماعیل{{عم}} بنا شده است، سزاوار نباشد که خاکش در اطراف و جوانب پخش شود، آیا [[گمان]] کرده‌اید که این یک نوع ارثی است برای شما باقی مانده است؟ سپس حضرت دستور داد محل چهار دیوار کعبه را برای بنا آماده سازند و با آمدن حضرت آن مار ناپدید گردید! آن جناب با دست خود پایه‌ها و زیربناهای دیوارهای کعبه را آماده ساخت و دستور داد تا ساختمان را به اتمام رسانند، چون دیوار به جایی رسید که الان باب [[کعبه]] آنجا [[نصب]] می‌باشد، فرمود: خاک‌هایی را که [[مردم]] برگردانده‌اند در میان چهار رکن دیوار کعبه بریزند تا پر شود و لذا کعبه برجسته‌تر از سطح [[مسجد الحرام]] قرار دارد. گویا آن مار، مأموریت داشته تا اساس [[خانه]] به دست فرزند ابراهیم{{ع}} پی‌ریزی گردد<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۶۲.</ref>.

 

حجاج در [[رمضان]] یا [[شوال]] ۹۵ پس از عمری جنایت در ۵۴ سالگی [[مبتلا]] به دل‌درد شدیدی شد و پس از پانزده [[روز]] دست و پنجه نرم کردن با [[بیماری]] و مبتلا شدن به [[مرض]] لرزه و سردی اندام که هر چه [[آتش]] در اطرافش برمی‌افروختند باز گرم نمی‌شد، سرانجام به هلاکت رسید. وی به [[جانشین]] خود، یزید بن ابی مسلم، [[وصیت]] کرده بود که او را مخفیانه [[دفن]] کند و روی قبرش آب بریزد و آن را محو سازد تا کسی جای آن را نداند و نبش نکند. او را در واسط (میان راه [[بصره]] و [[کوفه]]) دفن کردند<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه ج۱]]، ص۲۷۶- ۲۷۹.</ref>.