انتخاب همسر: تفاوت میان نسخه‌ها

سنگ‌بنای آغازین [[اجتماع]] [[انسانی]]، [[خانواده]] است. خانواده نهاد اجتماعی‌ای با اهمیت در همه [[ادیان]]، [[اقوام]] و [[ملل]] بوده و هست. منشأ [[شکل‌گیری خانواده]]، پیوند [[زناشویی]] است که بین مرد و [[زن]] برقرار می‌شود. برای تحقق این امر مهم و حیاتی، [[شریعت مقدس اسلام]] تأکیدی دوچندان بر [[ازدواج]] زن و مرد داشته و در مواردی به [[لزوم]] و [[وجوب]] آن [[حکم]] داده است: به همین دلیل، در آیه‌های [[شریف]] [[قرآن]] و روایت‌های [[عترت طاهره]]{{عم}} به آن بسیار سفارش و توصیه شده است<ref>نمونه‌ای از آیه‌های شریف قرآن که به ازدواج توصیه و تشویق کرده است: {{متن قرآن|وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}} «و بی‌همسران (آزاد) و بردگان و کنیزان شایسته‌تان را همسر دهید، اگر نادار باشند خداوند از بخشش خویش به آنان بی‌نیازی می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره نور، آیه ۳۲؛ {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱. روایت‌های بسیاری از رسول گرامی اسلام و اهل‌بیت گرامی ایشان{{عم}} در زمینه ترغیب و تشویق به امر مقدس ازدواج و نهی از ترک آن به حد تواتر نقل شده است؛ برای نمونه به برخی از آنها اشاره می‌کنیم: {{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: تَزَوَّجُوا وَ زَوِّجُوا أَلَا فَمِنْ حَظِّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِنْفَاقُ قِيمَةِ أَيِّمَةٍ وَ مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ بَيْتٍ يُعْمَرُ فِي الْإِسْلَامِ بِالنِّكَاحِ وَ مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ أَبْغَضَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ بَيْتٍ يُخْرَبُ فِي الْإِسْلَامِ بِالْفُرْقَةِ يَعْنِي الطَّلَاقَ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّمَا وَكَّدَ فِي الطَّلَاقِ وَ كَرَّرَ فِيهِ الْقَوْلَ مِنْ بُغْضِهِ الْفُرْقَةَ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۳۲۸)؛ {{متن حدیث|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} قَالَ: تَزَوَّجُوا فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً فِي الْقِيَامَةِ حَتَّى إِنَّ السِّقْطَ لَيَجِي‏ءُ مُحْبَنْطِئاً عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَيُقَالُ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ فَيَقُولُ لَا حَتَّى يَدْخُلَ أَبَوَايَ الْجَنَّةَ قَبْلِي}} (محمد بن علی بن بابویه (الصدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۳)؛ {{متن حدیث|عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُكَيْمٍ قَالَ: خَطَبَ الرِّضَا{{ع}} هَذِهِ الْخُطْبَةَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي حَمِدَ فِي الْكِتَابِ نَفْسَهُ... فَقَالَ جَلَّ وَ عَزَّ {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا}} وَ قَالَ {{متن قرآن|وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}} وَ لَوْ لَمْ يَكُنْ فِي الْمُنَاكَحَةِ وَ الْمُصَاهَرَةِ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ وَ لَا سُنَّةٌ مُتَّبَعَةٌ وَ لَا أَثَرٌ مُسْتَفِيضٌ‏ لَكَانَ فِيمَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بِرِّ الْقَرِيبِ وَ تَقْرِيبِ الْبَعِيدِ وَ تَأْلِيفِ الْقُلُوبِ وَ تَشْبِيكِ الْحُقُوقِ وَ تَكْثِيرِ الْعَدَدِ وَ تَوْفِيرِ الْوَلَدِ لِنَوَائِبِ الدَّهْرِ وَ حَوَادِثِ الْأُمُورِ مَا يَرْغَبُ فِي دُونِهِ الْعَاقِلُ اللَّبِيبُ وَ يُسَارِعُ إِلَيْهِ الْمُوَفَّقُ الْمُصِيبُ وَ يَحْرِصُ عَلَيْهِ الْأَدِيبُ الْأَرِيبُ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۳۷۳)؛ {{متن حدیث|وَ عَنْ عَلِيٍّ{{ع}} أَنَّهُ قَالَ: ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} بِيَدِهِ عَلَى صَدْرِ عُثْمَانَ وَ قَالَ يَا عُثْمَانُ لَا تَرْغَبْ عَنْ سُنَّتِي فَإِنَّ مَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي عَرَضَتْ لَهُ الْمَلَائِكَةُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَصَرَفَتْ وَجْهَهُ عَنْ حَوْضِي}} (میرزا حسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج١۴، ص١۵٠) و....</ref>. از سوی دیگر، [[ازدواج]] از مهم‌ترین رویدادهای [[زندگی]] [[انسان]] است. در این رویداد مهم، انتخاب همسر حساس‌ترین مرحله آن است. درباره مسئله انتخاب همسر، مطالب بسیاری قابل بحث و بررسی است. اما [[هدف]] ما بیان [[سیره]] [[رسول]] گرامی ا[[سلام]] و [[اهل‌بیت]]{{عم}} در اهمیت دادن به انتخاب همسر و دقت‌های لازم در معیارها و شاخص‌های آن است<ref>[[اسدالله طوسی|طوسی، اسدالله]]، [[همسران شایسته (کتاب)|همسران شایسته]]، ص ۵۳ ـ ۵۴.</ref>.

# [[همراهی]] با همسری نااهل: بی‌توجهی و [[سهل‌انگاری]] در انتخاب همسر ممکن است موجب شود هر یک از زن و مرد [[رنج]] همراهی و تحمل شریکی نااهل را سالیان طولانی و گاه تا پایان عمر بر دوش بکشند.

# [[فرزندان]] ناسالم و ناخلف: چنان‌که نتیجه نطفه، رحم و دامن پاک و [[تربیت]] درست، جز نسلی پاک و تربیت‌یافته نیست، در مقابل فرزندان ناصالح محصول پیوند دو انسان ناسالم و تربیت نادرست‌اند. [[حکمت]] سفارش‌های بسیاری که درباره دقت و توجه بسیار در انتخاب همسر شده، در همین واقعیت نهفته است.

# تضییع عمر: [[خداوند]] تنها یک بار فرصت [[زندگی]] کردن در [[دنیا]] را به هر [[انسان]] ارزانی داشته است. بنابراین، نمی‌توان در امور مهمی چون [[ازدواج]] و [[تشکیل خانواده]] با [[آزمایش]] و [[خطا]] پیش رفت. دقت نکردن در انتخاب همسر موجب خواهد شد انسان همه عمر، خود را با دعواها و [[اختلافات]] [[خانوادگی]] درگیر کند و از این گوهر گران‌بها به [[درستی]] بهره [[نبرد]].

# کارهای بی‌برکت و آثار غیر مفید: حاصل عمر انسان آثاری است که به گونه‌های مختلف از وی به یادگار می‌ماند. انسان با [[انتخاب]] درست در ازدواج، محیطی سالم و بانشاط را در زندگی آماده می‌کند و در [[سایه]] پرمهر آن به انواع فعالیت‌های مادی و [[معنوی]] می‌پردازد. اما اگر با بی‌دقتی زندگی‌ای ناگوار و ناخوشایند ساخت همه فعالیت‌های او تا پایان عمر، از فضای نامناسب زندگی‌اش تأثیر خواهد پذیرفت. در نتیجه، آثار برجای مانده از او چندان مفید و بابرکت نخواهد بود.

# انواع بیماری‌های روحی و روانی درگیری‌های خانوادگی و بگومگوهای [[زن]] و شوهر، آنها را با مسائل و مشکلاتی پیچیده درگیر خواهد کرد. حاصل این [[مشکلات]] و معضلات، نگرانی و [[ناآرامی]] [[روحی]] و سپس بیماری‌های روحی و روانی خواهد بود.

# [[طلاق]] و گسست [[خانواده]]: طلاق یعنی جدایی زن و شوهر از هم و گسست پیوند [[زناشویی]]. این پدیده در [[اسلام]] بسیار ناپسند و منفور است و تنها در موارد ضروری و لازم بدان [[اجازه]] داده شده؛ تا آنجا که به {{متن حدیث|أَبْغَضُ الْحَلَالِ}} معروف شده است<ref>درباره تشویق به ازدواج و نکوهش طلاق و پرهیز از آن روایات بسیاری از رسول خدا و اهل‌بیت{{عم}} وارد شده است؛ مانند: {{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: تَزَوَّجُوا وَ زَوِّجُوا أَلَا فَمِنْ حَظِّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِنْفَاقُ قِيمَةِ أَيِّمَةٍ وَ مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ بَيْتٍ يُعْمَرُ بِالنِّكَاحِ وَ مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ أَبْغَضَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ بَيْتٍ يُخْرَبُ فِي الْإِسْلَامِ بِالْفُرْقَةِ يَعْنِي الطَّلَاقَ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّمَا وَكَّدَ فِي الطَّلَاقِ وَ كَرَّرَ الْقَوْلَ فِيهِ مِنْ بُغْضِهِ الْفُرْقَةَ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۳۲۸)؛ {{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ مِمَّا أَحَلَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَبْغَضَ إِلَيْهِ مِنَ الطَّلَاقِ وَ إِنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ الْمِطْلَاقَ الذَّوَّاقَ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۱، ص۵۴)؛ {{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{ع}} قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُحِبُّ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ الْعُرْسُ وَ يُبْغِضُ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ الطَّلَاقُ وَ مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ أَبْغَضَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الطَّلَاقِ}} (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۱، ص۵۴) و....</ref>.

# ویژگی‌های جسمانی: [[توانایی]] فرزندآوری<ref>{{متن حدیث|إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۳۴).</ref>، دوشیزه بودن<ref>{{متن حدیث|تَزَوَّجُوا الْأَبْكَارَ فَإِنَّهُنَ أَطْيَبُ شَيْ‌ءٍ أَفْوَاهاً وَ...}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۳۴).</ref> و [[زیبایی]] ظاهری<ref>{{متن حدیث|مَا أَفَادَ رَجُلٌ بَعْدَ الْإِيمَانِ خَيْراً مِنِ امْرَأَةٍ ذَاتِ دِينٍ وَ جَمَالٍ}}؛ (مستدرک الوسائل، ج۱۴، ص۱۶۹)؛ {{متن حدیث|إِنَّ مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ: أَنْ يُشْبِهَهُ وَلَدُهُ‌، وَ الْمَرْأَةُ الْجَمْلَاءُ ذَاتُ دِينٍ}}؛ (بحارالأنوار، ج۷۳، ص۱۴۹).</ref>.

# ویژگی‌های اخلاقی و [[تقوا]]: [[فروتنی]] در برابر شوهر<ref>{{متن حدیث|الذَّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۴).</ref>، سهل‌گیری و [[نرم‌خویی]]<ref>{{متن حدیث|خَيْرُ نِسَائِكُمُ الْخَمْسُ الْهَيِّنَةُ اللَّيِّنَةُ الْمُؤَاتِيَةُ...}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۵).</ref>، [[پاکدامنی]]<ref>{{متن حدیث|إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ الْوَدُودُ الْعَفِيفَةُ الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا الذَّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۴).</ref> و [[امانت‌داری]] در غیاب شوهر<ref>{{متن حدیث|وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا حَفِظَتْهُ فِي نَفْسِهَا وَ مَالِهِ‌}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۷).</ref>.

# ویژگی‌های [[دینی]]: [[ایمان]] و [[خداشناسی]]<ref>{{متن حدیث|عَلَيْكَ بِذَوَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ‌}}؛ (تهذیب الاحکام، ج۷، ص۴۰۱).</ref>، یار و یاور بودن در مسائل دینی<ref>{{متن حدیث|فَسَأَلَ عَلِيّاً كَيْفَ وَجَدْتَ أَهْلَكَ قَالَ نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ وَ سَأَلَ فَاطِمَةَ فَقَالَتْ خَيْرُ بَعْلٍ}}؛ (بحارالأنوار، ج۴۳، ص۱۱۷)؛ {{متن حدیث|ثَلَاثَةٌ لِلْمُؤْمِنِ فِيهَا رَاحَةٌ دَارٌ وَاسِعَةٌ تُوَارِي عَوْرَتَهُ وَ سُوءَ حَالِهِ مِنَ النَّاسِ وَ امْرَأَةٌ صَالِحَةٌ تُعِينُهُ عَلَى أَمْرِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ ابْنَةٌ يُخْرِجُهَا إِمَّا بِمَوْتٍ أَوْ بِتَزْوِيجٍ}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۸).</ref> و داشتن روحیه [[سپاس‌گزاری]]<ref>{{متن حدیث|إِنْ أُعْطِيَتْ شَكَرَتْ وَ إِنْ مُنِعَتْ رَضِيَتْ‌}}؛ (مستدرک الوسائل، ج۱۴، ص۱۶۱).</ref>.

# ویژگی‌های روانی: مانند هوشمندی و [[عقل]]<ref>{{متن حدیث|‌إِيَّاكُمْ وَ تَزَوُّجَ الْحَمْقَاءِ فَإِنَّ صُحْبَتَهَا ضَيَاعٌ وَ وُلْدُهَا ضِبَاعٌ}}؛ (عوالی اللیالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، ج۴، ص۲۲۶).</ref>، [[مهربانی]] و [[عشق]] به [[فرزندان]]<ref>{{متن حدیث|خَيْرُ نِسَائِكُمْ نِسَاءُ قُرَيْشٍ أَلْطَفُهُنَّ بِأَزْوَاجِهِنَّ وَ أَرْحَمُهُنَّ بِأَوْلَادِهِنَّ الْمُجُونُ لِزَوْجِهَا الْحَصَانُ لِغَيْرِهِ قُلْنَا وَ مَا الْمُجُونُ قَالَ الَّتِي لَا تَمَنَّعُ}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۶).</ref>، [[تسلیم]] و [[همراهی]] در روابط جنسی<ref>{{متن حدیث|إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ الْوَدُودُ الْعَفِيفَةُ الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا الذَّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا الْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا الْحَصَانُ عَلَى غَيْرِهِ الَّتِي تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِيعُ أَمْرَهُ وَ إِذَا خَلَا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا يُرِيدُ مِنْهَا}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۴).</ref>.

# ویژگی‌های [[اقتصادی]]: مهارت‌های ویژه در اداره [[خانواده]]<ref>{{متن حدیث|خَيْرُ نِسَائِكُمُ الطَّيِّبَةُ الرِّيحِ‌، الطَّيِّبَةُ الطَّبِيخِ}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۴).</ref>، کمتر بودن مهریه<ref>{{متن حدیث|أَفْضَلُ نِسَاءِ أُمَّتِي أَصْبَحُهُنَّ وَجْهاً، وَ أَقَلُّهُنَّ مَهْراً}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۲۴).</ref>، کمتر بودن هزینه [[ازدواج]] و مخارج [[زندگی]]<ref>{{متن حدیث|أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: مِنْ بَرَكَةِ الْمَرْأَةِ خِفَّةُ مَئُونَتِهَا وَ تَيْسِيرُ وِلَادَتِهَا}}؛ (الکافی، ج۵، ص۵۵۴).</ref>، [[صبر]] و [[بردباری]] در [[مشکلات]] اقتصادی و سازگاری با آنها<ref>{{متن حدیث|وَ إِنِ ابْتُلِيَتْ صَبَرَتْ الْقَلِيلُ فِي يَدَيْهَا كَثِيرٌ}}؛ (بحارالأنوار، ج۱۳، ص۴۲۹).</ref>.

# ویژگی‌های [[خانوادگی]]: داشتن پدر و مادر، [[برادر]] و خواهر خوب و مناسب<ref> {{متن حدیث|اخْتَارُوا لِنُطَفِكُمْ‌، فَإِنَ الْخَالَ أَحَدُ الضَّجِيعَيْنِ}}؛ (الکافی، ج۵، ص۳۳۲).</ref>.  

همچنین [[روایات معصومین]]{{عم}} معیارهایی را برای [[انتخاب]] شوهر و پدر [[آینده]] [[فرزندان]] به [[دختران]] ارائه می‌کند که عبارتند از:

# ویژگی‌های [[دینی]]؛ مانند [[تقوا]] و [[پاکی]] و [[دوری از گناهان]]؛

# ویژگی‌های اخلاقی؛ مانند [[حسن خلق]]، خوش رفتاری با والدین و [[پاکدامنی]]؛

# ویژگی‌های [[اقتصادی]]؛ مانند درآمد مالی مناسب، [[سعه صدر]] [[مالی]] و دوری از خساست.

در روایتی دیگر می‌فرماید: «با خانواده [[صالح]] [[ازدواج]] کنید که رگ و ریشه در فرزند اثر می‌گذارد»<ref>{{متن حدیث|تَزَوَّجُوا فِي الْحُجْزِ الصَّالِحِ فَإِنَّ الْعِرْقَ دَسَّاسٌ}}؛ متقی هندی، کنز العمال، ج۱۶، ص۲۹۶.</ref>. همچنین می‌فرماید: «برای نطفه‌های خود [جایگاهی مناسب] برگزینید و [[زنان]] ([[نیک]]) را [[انتخاب]] کنید»<ref>{{متن حدیث|تَخَيَّرُوا لِنُطَفِكُمْ وَ انْتَخِبُوا الْمَنَاكِحُ}}؛ متقی هندی، کنز العمال، ج۱۶، ص۳۰۲.</ref>..