|
|
| (۳۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ازدواج | عنوان مدخل = همسرداری| مداخل مرتبط = [[همسرداری در معارف و سیره معصوم]] - [[همسرداری در معارف و سیره نبوی]] - [[همسرداری در معارف و سیره فاطمی]]| پرسش مرتبط = }} |
|
| |
|
| {{سیره معصوم}} | | == مقدمه == |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| | [[تشکیل خانواده]] و برقراری روابط سالم میان [[زن]] و شوهر، همواره از اموری است که [[انبیای الهی]] و به ویژه [[نبی اکرم]] {{صل}} به آن توجه خاص و بر آن، تأکید فراوانی داشتهاند؛ چرا که [[خانواده]]، پایه اصلی [[سعادت]] هر فرد و [[جامعه]] محسوب میشود و اگر افراد [[خانواده]] بتوانند با روابطی شایسته و مناسب به [[روح]] و جسم یکدیگر [[آرامش]] ببخشند و زمینه شکوفایی صفات و استعدادهای درونی خود را فراهم آورند، جامعهای موفق پدید خواهد آمد. [[زن]] و شوهر با ایجاد محیط گرم و با صفا در خانه، هم فرزندانی شایسته و با [[ادب]] پرورش خواهند داد و هم خود نیز از این محیط سالم نیرو گرفته، زندگیشان، همواره پر فروغ و با [[نشاط]] خواهد بود؛ به این [[دلیل]]، در [[اسلام]]، به ویژه بر روابط خوب [[زن]] و مرد، بسیار تأکید شده است و هر آنچه که به بهتر و مستحکمتر شدن آن کمک کند؛ به ویژه آن عملی که خود [[زن]] و شوهر انجام دهند، [[ستایش]] و دارای ثوابی عظیم دانسته شده است<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص۶۸۴.</ref>. |
| : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">مدخلهای وابسته به این بحث:</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[همسرداری در قرآن]] - [[همسرداری در حدیث]] - [[همسرداری در نهج البلاغه]] - [[همسرداری در اخلاق اسلامی]] - [[همسرداری در معارف دعا و زیارات]] - [[همسرداری در سیره پیامبر خاتم]]</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[همسرداری (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| |
| <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
| |
|
| |
|
| ==مقدمه== | | == اصول [[حاکم]] بر روابط [[زن]] و شوهر == |
| *[[تشکیل خانواده]] و برقراری روابط سالم میان [[زن]] و شوهر، همواره از اموری است که [[انبیای الهی]] و به ویژه [[نبی اکرم]]{{صل}} به آن توجه خاص و بر آن، تأکید فراوانی داشتهاند؛ چرا که [[خانواده]]، پایه اصلی [[سعادت]] هر فرد و [[جامعه]] محسوب میشود و اگر افراد [[خانواده]] بتوانند با روابطی [[شایسته]] و مناسب به [[روح]] و جسم یکدیگر [[آرامش]] ببخشند و زمینه [[شکوفایی]] صفات و استعدادهای درونی خود را فراهم آورند، جامعهای موفق پدید خواهد آمد. [[زن]] و شوهر با ایجاد محیط گرم و با [[صفا]] در خانه، هم فرزندانی [[شایسته]] و با [[ادب]] پرورش خواهند داد، و هم خود نیز از این محیط سالم نیرو گرفته، زندگیشان، همواره پر فروغ و با [[نشاط]] خواهد بود؛ به این [[دلیل]]، در [[اسلام]]، به ویژه بر روابط خوب [[زن]] و مرد، بسیار تأکید شده است و هر آنچه که به بهتر و مستحکمتر شدن آن [[کمک]] کند؛ به ویژه آن عملی که خود [[زن]] و شوهر انجام دهند، [[ستایش]] و دارای ثوابی [[عظیم]] دانسته شده است<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۴.</ref>.
| | {{اصلی|اصول همسرداری}} |
| | طبق [[آموزههای دینی]]، از [[نشانهها]] و [[آیات الهی]] این است که [[خداوند]] برای [[انسانها]] از جنس خودشان [[همسر]] آفرید تا در کنارشان [[آرامش]] یابند و خداوند میان آنها [[دوستی]] ([[مودت]]) و [[رحمت]] برقرار ساخت: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً}}<ref>«و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>. |
|
| |
|
| ==همسرداری در [[کلام پیامبر]]{{صل}}==
| | یکی از [[فلسفه]]های [[تشکیل خانواده]]، [[آرامش]] [[زن]] و شوهر با [[ازدواج]] و تشکیل خانواده است و این آرامش وقتی محقق میشود که ارتباط زن و شوهر دوستانه و صمیمی باشد. پس باید بکوشیم کانون [[خانواده]] را با [[اخلاق]] و [[رفتار]] خود گرم نگه داریم. بیشک ازدواج به گفته بسیاری از اندیشوران به عنوان «پیچیدهترین نوع رابطههای [[انسانی]] است که بدون ارتباطات کار آمد به کامیابی نخواهد انجامید»<ref>مهارتهای ارتباطی، ص۶.</ref>. |
| *رعایت [[اخلاق]] خوب و [[شایسته]] با [[همسران]] از سفارشهای [[رسول خدا]]{{صل}} به [[امت]] [[مسلمان]] خود بود؛ آن بزرگوار میفرمود: "[[جبرئیل]] آن [[قدر]] به من درباره [[زنان]] سفارش کرد که [[گمان]] بردم [[شایسته]] نیست آنان را [[طلاق]] داد؛ مگر آنکه آشکارا کار [[زشتی]] از آنها سر زند"<ref>شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج ۳، ص ۴۴۰؛ کلینی، الکافی، ج ۵، ص ۵۱۲ و ابن فهد حلی، عدة الداعی، ص ۹۱.</ref>. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[بهترین]] افراد امتش را کسانی دانستهاند که با همسرانشان [[بهترین]] باشند<ref>من لایحضره الفقیه، ص ۵۵۵؛ حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص ۲۱۶؛ الترمذی، سنن، ج ۵ ص ۳۶۹ و محمد بن یزید القزوینی، سنن ابن ماجه، ج ۱، ص ۶۳۶.</ref>؛ کسانی که به [[خانواده]] هایشان [[ستم]] نکنند و با آنان [[مهربان]] باشند و در [[حق]] آنان [[ظلم]] نکنند<ref>مکارم الاخلاق، ص ۲۱۶ – ۲۱۷.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۵.</ref>.
| |
| *[[رسول خدا]]{{صل}} توهین به [[مقام]] شامخ [[زن]] را نشانه [[پستی]] و لئامت مرد دانسته، میفرماید: "به [[زنان]] [[احترام]] نمیکنند، مگر اشخاص [[کریم]] و به آنان توهین نمیکنند"<ref>{{متن حدیث| مَا أكرم النِّسَاءِ إِلَّا كَرِيمُ وَ لَا أهانهنّ إِلَّا لَئِيمُ}}؛ المتقی الهندی، کنزالعمال، ج ۱۶، ص ۳۷۱؛ جلال الدین سیوطی، الجامع الصغیر، ج ۱، ص ۶۳۲ و ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۱۳، ص ۳۱۳.</ref>؛ مگر افراد [[پست]]. همچنین ایشان [[همسران]] را از [[آزار]] یکدیگر برحذر داشته، فرمودهاند: "هر زنی که شوهرش را بیازارد، [[خداوند]]، [[نماز]] و [[حسنات]] او را قبول نخواهد کرد؛ اگرچه تمام [[عمر]] [[روزه]] بگیرد، [[نماز]] به پا دارد و [[بندگان]] بسیاری را آزاد و [[مال]] و [[ثروت]] فراوانی را در [[راه خدا]] [[انفاق]] کند؛ مگر آنکه [[رضایت]] شوهرش را به دست آورد و اگر بدون [[رضایت]] شوهر، از [[دنیا]] برود، نخستین کس خواهد بود که به [[جهنم]] وارد میشود". سپس فرمود: "مرد نیز اگر [[همسر]] خود را [[آزار]] دهد، چنین وضعیتی را خواهد داشت"<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۴ - ۱۵؛ شیخ صدوق، الامالی، ص ۴۲۹ و ورام بن أبی فراس، مجموعه ورام، ج ۲، ص ۲۶۱.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۵.</ref>.
| |
| *آن [[حضرت]]{{صل}}، مردان و [[زنان]] را در مقابل بداخلاقی [[همسران]] به [[صبر]] توصیه کرده میفرمودند: "[[خداوند]] به مردی که در مقابل بد [[اخلاقی]] زنش [[صبر]] کند، اجر و [[پاداش]] [[حضرت ایوب]]{{ع}} را عطا خواهد کرد؛ همچنین [[خداوند]] به زنی که بد [[اخلاقی]] شوهر را [[تحمل]] کند، [[ثواب]] و اجر [[آسیه]] را به او خواهد داد"<ref>{{متن حدیث| مَنْ صَبَرَ عَلَى سُوءِ خُلُقِ امْرَأَتِهِ أَيُّوبَ عَلَى بَلَائِهِ وَ مَنْ صَبَرَتْ عَلَى سُوءِ خُلُقِ زَوْجِهَا مِثْلَ ثَوَابِ أسية بِنْتِ مُزَاحِمٍ }}؛ مکارم الاخلاق، ص ۲۱۳ - ۲۱۴؛ الفتنی، تذکرة الموضوعات، ص ۱۲۸ و محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۰۰، ص ۲۴۷.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۶.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==[[مهربانی]] با [[همسر]]==
| | امروزه در بسیاری از کشورها آمار [[طلاق]] بسیار نگران کننده است که به صورت یک معضل [[اجتماعی]] در آمده است؛ چه باید کرد تا کانون گرم خانواده فرو نپاشد؟ در پاسخ باید گفت که رعایت امور ذیل میتواند آنها را در این زمینه کمک کند: |
| *[[رسول خدا]]{{صل}} با [[همسران]] و [[خانواده]] [[اسلام]] خود بسیار [[مهربان]] و رئوف بودند؛ به گونهای که از انسبن مالک – خادم [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} – [[روایت]] شده است: {{متن حدیث|مَا رَأَيْتُ أَحَداً كَانَ ارْحَمْ بِالْعِيَالِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ {{صل}}}}<ref>احمد بن حنبل، مسند احمد،، ج ۳، ص ۱۱۳، مسلم نیشابوری، صحیح، ج ۷، ص ۷۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۱۰۹ و ابوبکر بیهقی، دلائل النبوه، ج۱، ص۳۳۰.</ref>؛ من کسی را مهربانتر از [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به خانواداش ندیدم<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۶.</ref>.
| | # '''گرامی داشتن:''' زن و مرد باید همدیگر را گرامی بدارند؛ [[امام صادق]]{{ع}} میفرمود: «زنی خوشبخت است که شوهرش را گرامی داشته به او [[احترام]] بگذارد»<ref>{{متن حدیث|... وَ سَعِيدَةٌ سَعِيدَةٌ امْرَأَةٌ تُكْرِمُ زَوْجَهَا}}؛ منتخب میزان الحکمه، ح۲۸۱۱.</ref>. زن و مرد هر دو باید نهایت تلاش خود را به کار گیرند تا احترام همدیگر را نگه دارند. آنها اگر از پدر و مادر هم دیگر، یا از [[خویشان]] و بستگانشان به بدی یاد کنند، بدون تردید این رفتار به مرور [[زمان]] اثر منفی در روابط دوستانه آنها خواهد گذاشت. اما چنان چه آنها احترام یکدیگر و [[فامیل]] همدیگر را نگهدارند، این امر به مرور زمان موجب ازدیاد [[محبت]] و [[دوستی]] بین آنها میگردد. |
| *از [[ویژگیهای اخلاقی]] [[پیامبر]]{{صل}} [[زندگی]] خود، [[احترام]] به [[همسران]] و توجه به [[روحیات]] آنان بود. ایشان برای صدا کردن همسرانشان از کلمات [[محبت]] آمیز استفاده میکردند. دلجویی از [[همسران]] در زمان [[ناراحتی]] آنان نیز از خصوصیات [[اخلاقی]] دیگر [[خدا]]{{صل}} به شمار میآمد. [[نقل]] شده است؛ در [[حجة الوداع]] وقتی شتر [[صفیه]] - [[همسر پیامبر]]{{صل}} حرکت نکرد، او از [[ناراحتی]] گریست؛ پس [[پیامبر]]{{صل}} با دیدن این واقعه نزد او رفت و با دست خود [[اشک]] از چشمانش [[پاک]] کرد و او را دلداری داد و سپس [[دستور]] داد تا قافله در آنجا فرود آید<ref>صالحی دمشقی، سبل الهدی والرشاد، ج ۹، ص ۶۷؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج ۲، ص ۲۳۴ همو، تاریخ اسلام، ج ۴، ص ۶۹.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۶.</ref>.
| | # '''خدمت به همدیگر:''' اگر مرد به زنش خدمت نماید، [[خداوند]] به او [[پاداش]] میدهد؛ [[رسول اکرم]]{{صل}} فرمود: «اگر مردی به زنش آب بدهد آن مرد [[اجر]] و پاداش دارد»<ref>{{متن حدیث| إِذَا سقی الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ أُجِرَ }}؛ منتخب میزان الحکمه، ص۲۸۰۶.</ref>. از [[امام کاظم]]{{ع}} نیز [[روایت]] شده است: [[جهاد]] [[زن]] در [[نیکو]] شوهرداری کردن اوست: {{متن حدیث|جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ التَّبَعُّلِ}}<ref>منتخب میزان الحکمه، ص۲۸۰۵.</ref>. در حدیث نبوی آمده است: خدمتی که [[انسان]] به [[زن]] خود میکند، [[صدقه]] است: {{متن حدیث| خِدْمَتِكَ زَوْجَتَكَ صَدَقَةُ }}<ref>نهج الفصاحه، ح۱۴۳۵.</ref>. مرد باید بکوشد زمینه [[آسایش]] و [[رفاه]] زن خود را فراهم سازد و زن نیز [[وظیفه]] دارد تا خوب شوهرداری نماید. |
| *در برخی منابع نیز [[روایت]] شده است که روزی [[عایشه]] و [[حفصه]] – [[همسران رسول خدا]]{{صل}} – به [[صفیه]]، دختر [[حیی بن اخطب]] - [[همسر]] دیگر [[رسول خدا]]{{صل}} – [[تفاخر]] کرده، خود را به [[علت]] نسبیشان با [[رسول خدا]]{{صل}} از او [[برتر]] شمردند. همچنین آنان [[صفیه]] را [[سرزنش]] کردند و او را دختر [[یهودی]] خواندند. پس [[صفیه]]، در حالی که [[گریه]] میکرد، به نزد [[نبی خاتم]]{{صل}} وارد شد و [[رسول خدا]]{{صل}} از او [[علت]] گریهاش را پرسید؛ [[صفیه]] گفت: "[[عایشه]] و [[حفصه]] به او [[دشنام]] داده و برای [[تحقیر]]، وی را [[یهودی]] خواندهاند". آن [[حضرت]] با [[محبت]]، برای کاستن از [[اندوه]] [[صفیه]] به وی فرمود: "چرا تو به آنان نگفتی که پدرم، [[هارون]] و عمویم، [[موسی]] و شوهرم [[محمد]]{{صل}} است؟"<ref>الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۰۰؛ أحمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج ۱، ص ۴۴۴ و ابن سید الناس، عیون الاثر، ج ۲، ص ۳۷۴.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۶.</ref>.
| | # '''[[هدیه دادن]]:''' در [[حدیثی]] از [[پیامبر اسلام]] نقل شده است: هر که به [[بازار]] رود و تحفهای بخرد و برای [[خانواده]] خود به [[خانه]] آورد، چنان است که که گویا صدقهای برای جمعی از [[فقرا]] داده است: {{متن حدیث|مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرَى تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَى عِيَالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَى قَوْمٍ مَحَاوِيجَ}}<ref>منتخب میزان الحکمه، ح۲۸۲۲.</ref>. در بسیاری از [[روایات]]، به هدیه دادن تأکید شده است که این امر موجب ازدیاد [[محبت]] میگردد. |
| *پذیرش عذر [[همسر]] نیز از دیگر اوصاف [[رسول خدا]]{{صل}} است. [[روایت]] کردهاند که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[حجة الوداع]] به [[زینب بنت جحش]] فرمود: "آیا [[صفیه]] را هم پشت شتر خود سوار میکنی؟" او گفت: "من [[زن]] [[یهودی]] تو را مهمان کنم؟" [[پیامبر]]{{صل}} از سخن او سخت آزرده شد و مدتی از او کناره گرفت؛ اما اندکی بعد با [[پشیمانی]] [[زینب]]، ایشان هم، عذر او را پذیرفت<ref>مسند احمد، ج ۶، ص ۳۳۸؛ الهیثمی، مجمع الزوائد، ج ۴، ص ۳۲۱ و سیر أعلام النبلاء، ج ۲، ص ۲۳۴.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۷.</ref>.
| | # '''صبر بر بد اخلاقی زن:''' در حدیثی از پیامبر اسلام{{صل}} آمده است که فرمود: کسی که بر [[اخلاق]] بد همسرش [[صبر]] نماید، در هر شب و [[روز]] به اندازه صبر ایوب به او [[ثواب]] میدهند: {{متن حدیث|مَنْ صَبَرَ عَلَى سُوءِ خُلُقِ امْرَأَةٍ وَ احْتَسَبَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ تَعَالَى بِكُلِّ مَرَّةٍ يَصْبِرُ عَلَيْهَا مِنَ الثَّوَابِ مَا أَعْطَى أَيُّوبَ{{ع}}...}}<ref>منتخب میزان الحکمه، ح۲۸۱۲.</ref>. زن و شوهر باید اساس زندگیشان را بر گذشت و [[شکیبایی]] قرار بدهند، که هر چند به قول [[شاعر]] صبر تلخ است، اما بار شیرین دارد. با فرض این که زن انسان بد اخلاق هم باشد و مرد، وی را تحمل کند، شاید بعد از مدتی به کاستی خود پی برد و درصدد [[اصلاح]] اخلاق خود بر آید. |
| *از دیگر صفات [[نیک]] [[رسول خدا]]{{صل}} در [[رفتار]] با همسرانش این بود که به سرعت بر همسرانش [[خشم]] نمیگرفت؛ بلکه از راههای مختلف میکوشید تا آنان را متوجه اشتباه خود کند و آن [[حضرت]] به تناسب، از روش مخصوصی استفاده میکرد؛ مثلا گاه با قطع رفت و آمد و گاه با قطع [[گفتگو]] به طور موقت، مسئله را حل میکرد؟<ref>اسدالغابه، ج ۶، ص ۱۷۱ و امتاع الأسماع، ج ۶، ص ۱۲۰.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص۷۶.</ref>.
| | # '''[[صداقت]]:''' [[انسان]] باید صادق باشد؛ یعنی به [[راستی]] آن چیزی باشد که هست، بدون این که خودنمایی کند. شخص قابل اعتماد کسی است که به احساسهای خود، [[آگاه]] است و در [[زمان]] مناسب آنها را بروز میدهد. راستگو در هر شرایطی، به گونهای با دیگران و همسرش [[رفتار]] میکند که آنها او را آنگونه میشناسند که هست؛ یعنی بیرون و درونش یکی است، اما شخص اعتمادناپذیر، [[احساسها]]، [[ارزشها]]، انگیزهها و اندیشههای واقعی خود را پنهان میسازد و متأسفانه حالت [[دفاعی]] و [[پنهانکاری]] او در برابر دیگران باعث میشود تا او در [[روابط اجتماعی]] خود موفق نباشد. [[صداقت]] برای هر گونه روابط پویا مورد نیاز است<ref>مهارتهای ارتباطی، ص۴۱۵.</ref>. |
| | # '''[[آسانگیری]]:''' [[زندگی]] را نمیتوان با نق زدن و [[اعتراض]] به سر کرد. [[زن]] و شوهر که زیر یک چتر، زندگی میکنند باید همواره بکوشند زندگی را زیاد سخت نگیرند. شاید نتوان خانهای را یافت که در آن هیچگونه دعوا و مشاجرهای بین [[زن]] و شوهر وجود نداشته باشد. در یک ضربالمثل انگلیسی آمده که [[نزاع]] بین زن و شوهر مانند طوفان در میان لیوان است؛ یعنی اهمیت چندانی ندارد و زودگذراست. اما [[انسان]] [[عاقل]] باید خود را حتی در گرداب چنین طوفانی نیز قرار ندهد که تکرار آن خطرناک است. |
| | # '''تأمین نیازهای ضروری:''' در [[دین مبین اسلام]] آمده که یکی از [[وظایف]] شوهر فراهم کردن نیازهای ضروری زنش است. او باید استراحتگاه، [[لباس]] و خوراک همسرش را آنگونه که [[شأن]] و امکاناتشان اقتضا میکند، تهیه نماید. در [[رسالة الحقوق]] [[امام سجاد]] و همچنین [[فروع کافی]] آمده است: {{متن حدیث|تُطْعِمَهَا وَ تَكْسُوَهَا}}<ref>رسالة الحقوق، ص۹، فروع کافی، باب ۳۴۳، ح۱.</ref>؛ «شوهر باید خوراک و لباس زنش را فراهم کند». [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که: {{متن حدیث|يُشْبِعُهَا وَ يَكْسُوهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا}}<ref>کافی، باب حق المرأة علی الزوج، ص۵۱۱.</ref>؛ «شوهر خوراک و لباس زنش را تهیه کند و اگر خطایی از وی دید، او را ببخشد». |
| | # '''[[بخشش]] خطاها:''' امام سجاد{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|وَ إِذَا جَهِلَتْ عَفَوْتَ عَنْهَا}}<ref>رسالة الحقوق، ص۹.</ref>؛ اگر [[همسر]] کسی اشتباهی را مرتکب شد، [[انسان]] باید از اشتباهایش چشم بپوشد». نه این که در پی [[آزار]] او براید که به دور از [[مردانگی]] است<ref>[[محمد جواد برهانی|برهانی، محمد جواد]]، [[سیره اجتماعی پیامبر اعظم - برهانی (کتاب)| سیره اجتماعی پیامبر اعظم]]، ص ۱۰۲-۱۰۶.</ref>. |
|
| |
|
| ==[[رفتار]] [[رسول خدا]]{{صل}} با [[خانواده]] به [[روایت]] [[همسران]]== | | == [[مسئولیتپذیری]] [[زن]] و مرد == |
| *در پایان، به [[نقل]] برخی گفتههای [[همسران رسول خدا]]{{صل}} میپردازیم که پس از [[وفات]] آن [[حضرت]]، بر زبان راندهاند. گفتههای [[همسران پیامبر]]{{صل}} درباره خلق نیکوی آن بزرگوار در [[خانواده]]، بهترین تأیید بر [[صداقت]] [[رسول خدا]]{{صل}} در [[محبت]] به [[خانواده]] است. [[روایت]] شده است، عدهای از [[اصحاب پیامبر]]{{صل}} پس از [[وفات]] ایشان جمع شدند و گفتند: "چه خوب است کسی را نزد [[همسران رسول خدا]]{{صل}} بفرستیم و از چگونگی [[اعمال]] آن در خانه بپرسیم تا از ایشان [[پیروی]] کنیم". سپس آنها شخصی را نزد همه [[همسران پیامبر]]{{صل}} فرستادند؛ پس از مدتی، فرستاده برگشت و از همه آنان یک پاسخ آورد و آن اینکه شما از [[اخلاق]] و [[رفتار پیامبر]] تان بپرسید؛ [[اخلاق]] او همان [[اخلاق]] [[قرآنی]] بود<ref>الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۷.</ref>.
| | {{اصلی|وظایف همسران}} |
| *[[عایشه]] - [[همسر پیامبر]]{{صل}}- نیز در توصیف اوصاف [[اخلاقی]] [[رسول خدا]]{{صل}} در منزل گفته است، او ملایمترین و گرامیترین [[مردم]] بود؛ وی مردی چونان دیگر مردان بود، با این تفاوت که همواره لبخند به لب داشت<ref>تاریخ مدینه دمشق، ج ۳، ص ۳۸۳، ابوسعید خرگوشی، شرف المصطفی، ج ۴، ص ۵۵۵ و اسحاق بن راهویه، مسند ابن راهویه، ج ۳، ص ۱۰۰۸.</ref>. [[رسول خدا]]{{صل}} هرگز مسلمانی را [[لعن]] نکرد و به کسی [[دشنام]] نداد<ref>الطبقات الکبری، ج۱، ص ۲۷۶؛ قاضی عیاض اندلسی، الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج ۲، ص ۴۴۱ و دلائل النبوه، ج۱، ص۳۱۴.</ref> و هیچ [[زن]] و کنیزی را نزد و به دست خود ضربهای بر کسی وارد نکرد؛ مگر در [[جنگ]] و [[جهاد]] [[راه خدا]]<ref>الطبقات الکبری، ج۸، ص ۱۶۵ و دلائل النبوه، ج۱، ص۳۱۲؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج ۱، ص ۲۲۶ و تاریخ مدینه دمشق، ج ۴، ص ۲۶.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۷-۶۸۸.</ref>.
| | ماهیت حیات مادی و شاکله طبیعی موجودات، بر جنس مذکر و مؤنث [[استوار]] است و در گردونه [[منظم]] آن، هر موجودی رسالتی در جهت کمال متناسب خویش و وظیفهای در همسویی و هماهنگی در بستر [[خانواده]] برعهده دارد. بر همین اساس، زوجیت نقشی تعیین کننده در رهسپاری به سوی کمال دارد و [[تشکیل خانواده]] عالیترین وجهه این [[رسالت]] است. |
|
| |
|
| ==قدردانی از [[همسر]]==
| | بر این اساس، روابط زن و شوهر با تشکیل خانواده شکل میگیرد و در این محیط معنا مییابد؛ چراکه زن و مرد با [[ازدواج]]، به رابطهای فراتر از رابطه دو [[انسان]] [[بیگانه]] دست یافتهاند و [[خوشبختی]] و [[سعادت]]، یا [[بدبختی]] و [[شقاوت]] آنها به یکدیگر گره خورده است و بیش از پیش در یکدیگر اثر گذارند. نگاه آنها به یکدیگر، از سر [[مودت]] و [[رحمت]] است و [[رفتار]] و سخن آنها با یکدیگر معنای دیگری به [[زندگی]] بخشیده است. رابطه زن و شوهر، سرچشمه همه عاطفهها و بستر گیراترین رابطههاست. روابط زن و شوهر، جلوهای از [[برترین]] هنر زندگی و کاملترین شکل ارتباط [[انسانی]] است. |
| *[[رسول خدا]]{{صل}} علاقه و [[محبت]] خاصی به [[حضرت خدیجه]]{{س}} داشت؛ به گونهای که تا وقتی [[حضرت خدیجه]]{{س}} زنده بود، به [[احترام]] او [[همسر]] دیگری [[اختیار]] نکرد. [[پیامبر]]{{صل}} پس از [[وفات]] [[حضرت خدیجه]]{{س}} نیز با تمام وجود به او اظهار [[عشق]] و علاقه میکرد و لحظهای از یاد آوری ارزشهای وجودیاش غافل نمیشد و [[حق]] شناسانه، زحمات خدمات او را یادآوری و از او قدردانی میکرد. [[نقل]] شده است، این کار [[پیامبر]]{{صل}} موجب [[حسد]] بعضی [[زنان]] آن [[حضرت]] شده بود<ref>نویری، نهایة الأرب، ص ۱۷۲؛ صحیح مسلم، ج۷، ص۱۳۴؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۶، ص۸۴-۸۵؛ الطبرانی، المعجم الکبیر، ج ۲۳، ص ۹ و ۱ ۱۲ و محمد بن احمد دولابی، ص۶۵.</ref> و آنها گاهی به آن [[حضرت]]{{صل}} [[اعتراض]] میکردند. [[عایشه]] [[روایت]] میکند که [[رسول خدا]]{{صل}} به گونهای از [[خدیجه]]{{س}} یاد میکرد که گویی در [[دنیا]] [[زن]] دیگری جز [[خدیجه]]{{س}} نیست<ref>سید بن طاووس، الطرائف، ج۱، ص۲۹۱؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۱۲۸؛ تقی الدین مقریزی، امتناع الاسماع، ج۲، ص۲۲۶ و العینی، عمدة القاری، ج ۱۶، ص ۲۸۰.</ref>؛ او همواره از [[خدیجه]]{{س}} یاد میکرد و از خانه خارج نمیشد؛ مگر آنکه از او یاد میکرد؛ روزی [[غیرت]] زنانگیام بر من مسلط شد و گفتم: او پیرزنی بیش نبود که [[خدا]] [بعد از مرگش] بهترش را نصیب تو کرد؛ پس آن [[حضرت]]{{صل}} به شدت برآشفت و فرمود: "نه! به [[خدا]] قسم [[خدا]] بهتر از او را نصیبم نکرد. او زمانی به من [[ایمان]] آورد که [[مردم]] [[کافر]] بودند و زمانی تصدیقم کردند کرد که و [[مردم]] تکذیبم میکردند و زمانی با مالش به من [[یاری]] رساند که [[مردم]] مرا [[تحریم]] کردند و [[خدا]] از او فرزندانی نصیبم کرد که از دیگر [[زنان]] نصیبم نکرد"<ref>ابن حجر عسقلانی، الاصابه، ص ۱۰۳؛ نهایة الأرب، ص ۱۷۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج ۴، ص ۱۸۲۳ و الذریة الطاهره، ص ۵۳.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۸-۶۸۹.</ref>.
| |
| *یاد و نام [[خدیجه]]{{س}} برای [[حضرت]]، چندان [[عزیز]] بود که [[عایشه]] نیز برای [[تقرب]] به [[رسول خدا]]{{صل}} از نام و یادش [[بهره]] میجست<ref>علی بن عیسی، اربلی، کشف الغمه، ج ۱، ص ۵۰۸.</ref>. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} بارها به یاد [[خدیجه]]{{س}} میگریستند و میفرمودند: {{متن حدیث| أَيْنَ مِثْلُ خَدِيجَة{{س}}؟}}"<ref>بحارالانوار، ج ۳۴، ص ۱۳۱.</ref> نهایت [[عشق]] و علاقه [[حضرت]]{{صل}} به [[خدیجه]]{{س}} را میتوان در روز [[فتح مکه]] دریافت. در آن روز ایشان مسیر حرکت خود را به گونهای تعیین فرمود که از کنار [[مزار]] [[خدیجه]]{{س}} عبور کند. ایشان در حجون، در کنار [[قبر]] [[خدیجه]]{{س}} [[خیمه]] زد و از آنجا [[لشکر]] [[مسلمانان]] را [[فرماندهی]] کرد<ref>محمد الطبری بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج ۳، ص ۵۶ و البدایه و النهایه، ج ۴، ص ۲۹۰.</ref>. علاقه [[پیامبر]]{{صل}} به [[خدیجه]] به حدی بود که از هر چیز و هر کسی که به نوعی یاد و نام [[خدیجه]]{{س}} را برایش تداعی میکرد، به [[شایستگی]] استقبال میکرد. [[نقل]] شده است، زمانی که [[ابوالعاص بن ربیع]]، [[همسر]] [[زینب]]، دختر [[رسول خدا]]{{صل}} در [[بدر]] به [[اسارت]] [[سپاه اسلام]] در آمد، [[زینب]] برای فدیه او اموالی که گردنبند یادگاری مادرش نیز در آن بود، برای [[رسول خدا]]{{صل}} به [[مدینه]] فرستاد. [[حضرت]] با دیدن این گردنبند، [[اشک]] در چشمانش حلقه بست و از [[مسلمانان]] خواست که اگر [[صلاح]] بدانند [[اسیر]] [[زینب]] را به [[احترام]] [[خدیجه]]{{س}} رها سازند و اموالی را هم که برای فدیه او فرستاده شده بود، به خودش برگردانند. [[مسلمانان]] نیز پذیرفتند و چنین کردند<ref>تاریخ الطبری، ج ۱۱، ص ۴۹۹؛ الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۲۶ و الذریة الطاهره، ص ۲۸.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۹.</ref>.
| |
| *[[عشق]] به [[خدیجه]]{{س}} باعث شده بود که [[دوستان]] [[خدیجه]]{{س}} نیز نزد [[پیامبر]]{{صل}} [[محبوب]] باشند<ref>محمد بن حسن فتال نیشابوری؛ روضة الواعظین، ج ۲، ص ۲۶۹ و کشف الغمه، ج ۱، ص ۵۸.</ref>. ایشان هر گاه گوسفندی را سر میبرید، قسمتی از آن را برای [[دوستان]] [[خدیجه]]{{س}} میفرستاد<ref>نهایة الأرب، ص۱۷۲؛ صحیح مسلم، ج۷، ص۱۳۴؛ اسدالغابه، ج ۶، ص ۸۴ - ۸۵، المعجم الکبیر، ج ۲۳، ص۱۲ و الذریعة الطاهره، ص۶۵.</ref> و میفرمود: "من هم [[دوستان]] [[خدیجه]]{{س}} را [[دوست]] میدارم"<ref>الاصابه، ج۸، ص۱۰۳.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۸۹.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==رعایت [[مساوات]] بین [[همسران]]==
| | از این رو، اهمیت این ارتباط که پایههای اصلی خانواده را تشکیل میدهد، هم به لحاظ [[اجتماعی]] و هم به لحاظ [[دینی]]، مورد توجه اندیشمندان علوم اجتماعی و [[عالمان دین]] واقع شده است. خانواده در اسلام، مأمنی برای رسیدن به [[آرامش]] و [[امنیت]] و محل انس و [[الفت]] [[انسانها]] با یکدیگر است که افراد خانواده از طریق آن به اهداف والای الهی میرسند. در [[قرآن کریم]] بارها به [[هدف آفرینش]] زن و مرد که رسیدن به آرامش در کنار یکدیگر است، اشاره شده است. |
| *[[رسول خدا]]{{صل}} میان [[همسران]] خود به [[عدالت]] [[رفتار]] میکرد. ایشان برای هر یک از [[همسران]]، نوبت خاصی را در نظر گرفته بودند و به نوبت به آنها سر میزدند<ref>البخاری، صحیح ، ج ۱، ص ۷۵ و مسند احمد، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref>. آن [[حضرت]] در رعایت این نوبت بسیار پایبند بودند و حتی در ایام [[بیماری]]<ref>همان، بیماری که باعث وفاتشان شد.</ref> هم طبق نوبت به منازل هر یک از بانوان خود رفتند تا اینکه با شدت گرفتن [[بیماری]]، از بانوان خود اجازه گرفتند تا در منزل [[عایشه]] بمانند<ref>الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۳۵؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۴۱۵ و البدایه و النهایه، ج ۵، ص ۲۹۲.</ref>. آن بزرگوار با این همه دقت، بارها میفرمود: "خدایا! در [[حد ]] [[توانایی]]، در رعایت نوبت آنان میکوشم؛ خدایا! در آنچه بیرون از [[قدرت]] من است، مرا ملامت نفرما!"<ref>الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۳۵؛ امتاع الاسماع، ج ۱۰، ص ۲۳۳؛ شرف المصطفی، ج ۴، ص ۲۵۹ و مسند احمد، ج ۶، ص ۱۴۴.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۰.</ref>.
| |
| *ایشان هنگام سفرهای خود، میان همسرانش قرعه میانداخت و یک یا دو نفر از آنان را با خود همراه میکرد <ref>الطبقات الکبری، ج۸، ص ۱۳۵؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ امتاع الاسماع، ج ۱۰، ص ۲۳۱؛ دلائل النبوه، ج ۴، ص ۶۳ و مسند احمد، ج ۶، ص ۱۱۷.</ref> و در این سفرها نیز رعایت [[عدالت]] را میان همسرانش از خاطر دور نمیداشت. از [[ام سلمه]] [[روایت]] شده است: "در سفر [[حجة الوداع]] [[رسول خدا]]{{صل}} همسرانش را با خود همراه میکرد و در هر شبانه روز پیش یکی از آنان بود و با این کار میان آنان [[عدالت]] برقرار میکرد"<ref>شیخ طوسی، الامالی، ص ۴۷۵ و بحارالانوار، ج ۲۲، ص ۲۴۳.</ref>. ایشان در رعایت [[عدالت]] میان [[همسران]] به قدری دقت داشت که گاهی به [[سختی]] میافتاد؛ به همین [[علت]]، [[خداوند]] برای [[رفاه]] حال ایشان [[آیه]] تخییر را نازل فرمود<ref>{{متن قرآن| ترجی من تشاء منهن تووی الیک من تشاء و من ابتغیت ممن عزلت فلا، جناح علیک... }} هر یک از همسرانت را که بخواهی، میتوانی به تأخیر اندازی و هر کدام را که بخواهی، میتوانی نزد خود جای دهی و هر گاه بخواهی بعضی از آنها را که برکنار ساختهای، نزد خود جای دهی، گناهی بر تو نیست.... (سوره احزاب، آیه ۵۱).</ref> تا ایشان را از [[مشقت]] این عمل برهاند؛ اما [[پیامبر]] اکرم{{صل}} با وجود این [[سختیها]]، با [[بزرگواری]] تمام همچنان برای [[اجرای عدالت]] میان همسرانش میکوشیدند<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۰.</ref>.
| |
| *ایشان در پرداخت مهریه [[همسران]] خویش هم [[عدالت]] را رعایت میکردند؛ به گونهای که مهریه هیچ یک از [[همسران]] ایشان از چهارصد درهم<ref>السیرة النبویه، ص ۶۴۵ - ۶۴۷؛ سبل الهدی و الرشاد، ج ۱۱، ص ۱۴۶.</ref> و به [[نقلی]]، پانصد درهم<ref>سبل الهدی و الرشاد، ج ۱۱، ص ۱۴۶ و نیز ر. ک: الکافی، ج ۵، ص ۳۷۶ و شیخ طوسی، الاستبصار، ج ۳، ص ۲۲۵.</ref> فراتر نرفت. از دیگر موارد [[اجرای عدالت]] میان [[همسران]]، پرداخت یکسان نفقه و هزینه [[زندگی]] است. [[رسول خدا]]{{صل}} در این باره نیز مانند دیگر موارد با [[مساوات]] بین [[زنان]] خود [[رفتار]] میکرد. [[نقل]] شده است، ایشان پس از [[فتح خیبر]] به هر کدام از [[زنان]] خود هشتاد وسق<ref>هر وسق، معادل شصت پیمانه است.</ref> خرما و بیست وسق جو پرداخت<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج ۲، ص ۶۹۳، الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۴۵ و ۱۱۱؛ صحیح مسلم، ج ۵، ص ۲۶ و ابن حبان، صحیح، ج ۱۱، ص ۶۰۹.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۱.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==دادن هدیه به [[همسر]]== | | === [[وظایف]] زن و شوهر === |
| *[[رسول اکرم]]{{صل}} هدیه دادن به [[همسر]] را امری بسیار [[پسندیده]] دانسته، توصیه میفرمودند که [[مسلمانان]] برای ابراز علاقه به [[همسران]] خویش، هدایایی را به آنان اهدا کنند، آن بزرگوار میفرمودند: "هرکس تحفهای از بازار بخرد و برای [[خانواده]] خود ببرد، [[پاداش]] او نزد [[خدا]] مانند کسی است که به [[مستمندان]] [[کمک]] کرده باشد"<ref>امالی صدوق، ص ۵۷۷؛ روضة الواعظین، ج ۲، ص ۴۲۹ و مکارم الاخلاق، ص ۲۲۱.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۱.</ref>.
| | اکنون با توجه به اهمیت خانواده و در نظر گرفتن رکن اصلی آن، که مرکب از [[زن]] و شوهر است، اهمیت ارتباط متقابل زن و شوهر نیز آشکار میگردد. رابطه زن و شوهر، رابطه [[مهرورزی]] و محبتپذیری، [[عهد]] و [[وفا]]، گذشت و [[ایثار]]، [[سخاوت]] و [[احسان]]، [[مودت]] و [[مروت]]، [[صداقت]] و [[درستی]] است. در این رابطه صمیمی، هر یک از زن و شوهر وظایفی در قبال یکدیگر دارند که این روابط دو طرفه را از سه جنبه میتوان بررسی کرد: |
| | # [[وظائف]] مشترک زن و شوهر؛ |
| | # [[وظایف]] خاص مرد؛ |
| | # وظایف خاص زن. |
|
| |
|
| ==[[همکاری]] با [[همسران]] در امور خانه== | | ==== وظایف متقابل زن و شوهر ==== |
| *[[کمک]] مرد به [[همسر]] در امور خانه از نشانههای علاقهمندی و [[محبت]] فراوان مرد به [[خانواده]] است. در [[اسلام]]، [[کمک]] به [[همسر]] در امور خانه، از [[فضایل]] یک [[انسان]] [[وارسته]] و خود ساخته، برشمرده و بر انجام آن بسیار تأکید و سفارش شده است<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۱-۶۹۲.</ref>.
| | # '''اظهار محبت''': آنچه اعضای [[خانواده]] را که رکن مهم آن زن و شوهر هستند، در خانواده گردهم میآورد، گذشته از ضرورتها، پیوندی [[مقدس]] و درونی است که همان [[محبت]] و [[احساس]] علاقه به یکدیگر است. اساس [[زندگی]] [[خانوادگی]] بر محبت است. [[قرآن کریم]] در این باره میفرماید: «و از نشانههای او اینکه از [نوع] خودتان همسرانی برای شما آفرید تا بدانها آرام گیرید و میانتان [[دوستی]] و [[رحمت]] نهاد. آری، در این [[نعمت]] برای مردمی که میاندیشند، قطعاً نشانههایی است»<ref>سوره روم، آیه ۲۱.</ref>. |
| *در [[سیره رسول خدا]]{{صل}} آمده است که ایشان با اهل خانه خود در انجام کارهای خانه شرکت میفرمود. خاتم [[انبیاء]]{{صل}} به دست [[مبارک]] خویش، گوسفندان را میدوشید و جامه و کفش خود را میدوخت<ref>الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۷۵ و تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۵۸.</ref>؛ در خانه را بر روی مراجعه کنندگان میگشود و در این کار از دیگران [[سبقت]] میگرفت؛ شترانش را عقال میبست و شیرشان را میدوشید؛ خانه را جارو میکرد و چون خادمش از کار آرد کردن خسته میشد، به او [[یاری]] میرساند و گندم و جو آرد میکرد<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۱۴۶ و بحارالانوار، ج۱۶، ص۲۲۷.</ref>؛ ایشان به حیوانات خود [[آب]] و [[غذا]] میداد و گاه، بارهای خدمتکار خسته اش را به دوش میکشید؛ آن [[حضرت]]، [[آب]] وضوی شبش را خود، آماده میکرد و کنار بستر خوابش میبرد و به دست خود برای همسرانش گوشت، [[خرد]] میکرد<ref>المناقب، ص۱۴۶.</ref> و [[حیا]] [[مانع]] نمیشد که آن [[حضرت]]{{صل}} خود نیازمندیهای خانه خود را از بازار تهیه نکند و بار خود را با دست [[مبارک]] به منزل [[نبرد]]<ref>حسن بن أبی الحسن دیلمی، ارشاد القلوب، ص ۱۱۵؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۲۶۶ و عیون الاثر ج ۲، ص ۴۰۲.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۲.</ref>.
| | # '''[[خوش اخلاقی]]''': [[خداوند متعال]]، همانگونه که در [[قرآن کریم]] فرمود: {{متن قرآن|وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً}}<ref>«و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بیگمان در این، نشانههایی است برای گروهی که میاندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref> و [[مودت]] را میان زوجین قرار داد؛ اما این بدان معنا نیست که با پیوند زوجیت، این مودت محقق میگردد و به هیچ عنوان زایل نخواهد شد؛ بلکه عملکرد زوجین در تقویت یا کمرنگ کردن آن نقش بسزایی دارد. چنان که [[دشمنیها]] و کینهتوزیهای [[زن]] و شوهر در برخی [[خانوادهها]]، بیانگر این واقعیت است که نوع [[رفتار]] آنها در تحکیم و تضعیف این موهبت الهی نقش مهمی را ایفا میکند. در این میان، [[خوشاخلاقی]] نیز مودت و [[دوستی]] در [[محیط خانواده]] را تقویت کند؛ چنان که که در روایت نبوی آمده است: [[خوشخویی]]، دوستی را [[استوار]] میکند<ref>ابن شعبه حرانی، تحف العقول من آل الرسول، ص۴۵.</ref>. |
| *روزی از [[عایشه]] - [[همسر]] [[پیامبر]]{{صل}} پرسیده شد: "[[پیامبر]]{{صل}} در خانه چه میکرد؟" گفت: "جامهاش را میدوخت و کفش خود را پینه میزد و همان کارهایی را میکرد که دیگر مردان در خانه انجام میدهند"<ref>الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۷۵ ؛ دلائل النبوه، ج ۱، ص ۳۲۸ - ۳۲۹؛ تاریخ مدینه دمشق، ج ۴، ص ۵۹ و مسند احمد، ج۶، ص۱۲۱.</ref>. در روایتی دیگر نیز از [[عایشه]] چنین [[نقل]] شده است که آن [[حضرت]]{{صل}} [[کمک]] کار [[خانواده]] خود بود و کارهای شخصی اش را به کسی واگذار نمیکرد و خود انجام میداد<ref>تاریخ مدینه دمشق، ج ۴، ص ۵۹؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۴۰۲، صحیح ابن حبان، ج ۱۲، ص ۴۹۰ و الطبقات الکبری ج ۱، ص ۲۷۵.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۲.</ref>.
| | # '''[[آراستگی]]''': یکی از راههای نفوذ در [[قلب]] [[همسر]] و تعمیق ارتباط [[زناشویی]]، آراستگی آنها برای یکدیگر است. [[پاکیزگی]] و خودآرایی [[زن]] و شوهر برای یکدیگر، از عوامل تحکیم روابط زناشویی و سبب فراهم شدن محیطی [[لذتبخش]] در [[خانه]] است. از این رو، [[روایات]] متعددی در سفارش به پاکیزگی و [[آرایش]] برای استحکام خانواده وارد شده است. از جمله [[حضرت علی]]{{ع}} میفرماید: «هریک از شما [مردان] باید خود را برای همسرش آراسته کند؛ همچنان که [[دوست]] دارد همسرش خود را برای او بیاراید»<ref>نعمان مغربی، دعائم الإسلام، ج۱، ص۱۲۳.</ref>. |
| | # '''[[رفق و مدارا]]''': [[مدارا کردن]] در برابر [[مشکلات]] و بداخلاقیهای [[همسر]]، یکی دیگر از راهکارهای [[حفظ]] پیوند [[خانوادگی]] میان زوجین است؛ در مقابل، کم صبری در برابر خطای دیگران و [[خشونت]] در [[محیط خانواده]]، باعث آتشافروزی در این [[جامعه]] کوچک میگردد. [[رسول خدا]]{{صل}} فرمودند: «[[ملایمت]]، میمون است و خشونت، شوم. هرگاه خداوند برای خانوادهای خیری بخواهد، ملایمت را وارد آن [[خانواده]] میکند؛ زیرا ملایمت هیچگاه با هیچ چیز همراه نمیشود، مگر اینکه آن را زینت ببخشد؛ و خشونت هرگز با چیزی همراه نمیشود، مگر اینکه آن را [[زشت]] بگرداند»<ref>متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۳، ص۵۲ ـ ۵۱.</ref>. |
| | # '''رفتار نیکو''': [[خوشاخلاقی]] و خوشرفتاری، یکی دیگر از وظایفی است که در [[سیره]] [[ائمه معصوم]]{{عم}} به آن توجه ویژهای شده است. [[مدارا]] و معاشرت نیکو، جلوهای از این صفات برجسته است. یکی از [[اهداف]] ارزشمند [[ازدواج]]، رسیدن به [[آرامش]] است. از عوامل مؤثر در ایجاد این آرامش در کانون [[خانواده]]، رفتار نیکو و شایسته میان زن و مرد است. با توجه به اهمیت مسئله، خداوند در [[قرآن کریم]]، خطاب به مردان [[مؤمن]] در مورد برخورد با همسرانشان میفرماید: {{متن قرآن|وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ}}<ref>«و با آنان شایسته رفتار کنید» سوره نساء، آیه ۱۹.</ref>. |
| | # '''[[مهرورزی]]''': آنچه موجب [[حفظ]]، دوام و بقای خانواده است، رفتارهای محبتآمیز و مهربانانه میان [[همسران]] است. [[مهربانی]] و ملاطفت با خانواده، به ویژه با [[همسر]]، از [[دستورات]] [[دین]] و از [[اخلاق]] پیشوایان هدایت است؛ چنان که از [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} [[روایت]] شده که فرمودند: {{متن حدیث|أَحْسَنُ النَّاسِ إِيمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً- وَ أَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ وَ أَنَا أَلْطَفُكُمْ بِأَهْلِي}}<ref>زید بن علی، مسند زید بن علی، ص۴۷۶.</ref>. در این روایت با توجه به مطلق بودن واژه «ناس» و با در نظر گرفتن مفهوم آن، میتوان مهرورزی را [[وظیفه]] مشترک زوجین دانست. |
| | # '''[[احترام متقابل]]''': [[خداوند]] به [[انسان]] [[کرامت]] و [[بزرگواری]] بخشیده و فرموده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ...}}<ref>«و به راستی ما فرزندان آدم را ارجمند داشتهایم ...» سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref>. بر این اساس، انسان از [[احترام]] و [[شخصیت]] [[الهی]] برخوردار است و هیچ کس [[اجازه]] بیاحترامی به او را ندارد؛ به ویژه همسر انسان. از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمودند: «هر کس زنی را [به همسری] بگیرد، باید او را گرامی بدارد»<ref>حمیری قمی، ۱۴۱۳، ص۷۰.</ref>. |
| | # '''[[روح]] [[تعاون]] و همکاری در خانه''': از ارکان مهم [[تحکیم خانواده]] و تداوم [[خوشبختی]] آن، تعاون و [[همکاری]] میان [[زن]] و شوهر است. تعاون، پیوند زن و مرد را مستحکم میسازد. بیشتر کشمکشهای زوجین به دلیل دوری آنها از روحیه تعاون است و ریشه بیشتر شکایتها به همین عامل میرسد که هر کدام از زن و مرد، ادعای [[استقلال]] میکنند و [[زندگی]] را برای خود میخواهند؛ [[غافل]] از اینکه آنها دو نفر نیستند؛ بلکه با پیوند [[مقدس]] [[ازدواج]]، یکی گشتهاند و [[شریک]] [[حقیقی]] [[غم]] و [[شادی]] یکدیگر شدهاند. |
| | # '''اظهار [[دوستی]]''': یکی از عوامل [[خوشبختی]] و کامیابی خانواده در گرم و باصفا نگه داشتن کانون خانواده، [[اخلاق نیکو]] و اظهار محبت و [[مهربانی]] و [[وفاداری]] در خانواده است. از این رو [[امام علی]]{{ع}} میفرمایند: «هیچ [[همنشینی]] مانند نیکخویی و هیچ میراثی گرانبهاتر از [[ادب]] نیست»<ref>رشاد، دانشنامه امام علی{{ع}}، ج۱۰، ص۲۴.</ref>. ویژگی دیگر که در سیره ائمه اطهار{{عم}} به ویژه در روابط خانوادگی این بزرگواران دیده میشود، [[محبت]] و دوستی میان زوجین و اظهار محبت و علاقه و روابط نیکوست. |
| | # '''تلاش در راه [[رفاه]] و [[آسایش]] [[خانواده]]''': فرد بعد از [[ازدواج]]، وظایفی را بر عهده میگیرد که باید آنها را به بهترین شکل انجام دهد. یکی از مسئولیتهایی که در سیره ائمه{{عم}} نیز آشکارا میبینیم، تلاش و کوشش آنان در راستای رفاه و آسایش اعضای خانواده خویش است. از [[وظایف]] مرد بعد از ازدواج، تأمین خوراک، [[پوشاک]] و [[مسکن]] خانواده است. [[امام سجاد]]{{ع}} میفرمایند: اینکه داخل [[بازار]] شوم و با پولی که دارم مقداری گوشت برای [[خانه]] تهیه کنم، نزد من محبوبتر از آن است که بندهای را در [[راه خدا]] [[آزاد]] کنم<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۲۴۱.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۱۷۲-۱۹۲.</ref> |
|
| |
|
| ==[[صبر]] و [[مدارا]] با [[همسر]] در [[سیره عملی]] [[رسول خدا]]{{صل}}== | | ==== [[وظایف]] خاص مرد ==== |
| *در [[سیره عملی]] [[پیامبر]]{{صل}} مصادیق فراوانی از مداراهای آن [[حضرت]]{{صل}} با [[خانواده]] دیده میشود؛ ایشان [[زن]] را در ظرافت و [[لطافت]] و در عین حال در [[ضعف]] و شکنندگی به شیشه، [[تشبیه]] کرده، فرمودهاند: "با شیشهها [[مدارا]] کنید"<ref>صحیح بخاری، ج۷، ص۱۱۱؛ مسند احمد، ج ۳، ص ۱۱۱ و عمدة القاری، ج ۲۲، ص ۱۸۵.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۲.</ref>.
| | تعیین قلمرو [[مدیریت]] مرد در [[نظام]] [[خانواده]] بسیار مهم است. مرد در جایگاه [[سرپرست]] خانواده و تنظیم کننده برنامه [[زندگی]]، دارای وظایفی است که باید آنها را مراعات کند. از نظر [[اقتصادی]]، مرد [[مسئول]] تأمین مخارج [[همسر]] و [[فرزندان]] است و باید در حد توان خود به این مهم بپردازد؛ اما [[مسئولیت]] مهم او در [[خانه]]، همان معاشرت نیکو و [[اخلاق پسندیده]] است. در ادامه، فرازهایی از سیره ائمه{{عم}} و [[دستورات]] ایشان درباره وظایف مرد در قبال همسر بیان میشود. |
| *[[رسول خدا]]{{صل}} با خطاهای [[همسران]] خود نیز [[مدارا]] میکرد. آن [[حضرت]] در مقابل سخنان و رفتارهای همسرانش که گاه باعث رنجش شدید ایشان میشد، بزرگوارانه [[مدارا]] کرده، با [[اخلاق نیکو]] و سعه صدر با آنان [[رفتار]] میکرد؛ ایشان هیچ گاه در مقابل آنان گفتار یا [[رفتار]] [[خشونت]] آمیز از خود بروز نداد و هیچ گاه کسی را نزد<ref>الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۶۵ و اسد الغابه، ج ۱، ص ۳۶</ref>؛ بلکه از راههای مختلفی چون ترک [[همنشینی]]، صحبت نکردن موقت و... سعی میکرد آنان را متوجه اشتباه خود کند<ref>اسدالغابه، ج ۶، ص ۱۷۱ و امتاع الأسماع، ج ۶، ص ۱۲۰.</ref>. [[حضرت]]، تنبیه بدنی [[همسران]] را امری [[زشت]] برمی شمرده، آن را مایه شرم میدانستند و میفرمودند: "شگفتا که کسی از شما [[همسران]] خود را چونان بردگان میزند و سپس بدون دلجویی، با او مراوده میکند!"<ref>الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۶۵.</ref> ایشان به مردان توصیه میفرمودند که در صورت [[خشم]] گرفتن بر همسرانشان، به جای زدن آنان با چوب، آنها را با [[گرسنگی]] و کم محلی [[ادب]] کنند تا در [[دنیا]] و [[آخرت]] سود ببرند<ref>تاج الدین شعیری، جامع الاخبار، ص ۱۵۹ و محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۵۰.</ref>؛ [[رسول خدا]]{{صل}} [[صبر]] مردان را در برابر ناملایمات همسرانشان خواستار بودند و بدان سفارش میکردند و میفرمودند: "هر مردی که [[اخلاق]] بد [[همسر]] خود را به سبب [[پاداش]] آن [[تحمل]] کند، [[خداوند]]، [[پاداش]] شاکران را به وی عطا خواهد کرد"<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۶؛ امالی صدوق، ص ۴۳۰ و مجموعه ورام، ج ۲، ص ۲۶۲.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۳.</ref>.
| | # '''[[سرپرستی]] و مدیریت''': سرپرستی و مدیریت در خانواده، یک ضرورت اجتماعی است. مجموعههای [[انسانی]] بدون مدیریت، سامان نمیگیرد و بینظمی و [[هرجومرج]]، شیرازه آن را فرو میپاشد. خانواده هم که سلول اولیه پیکره [[اجتماع]] است، بدون مدیریت اصولی و صحیح، سامان نخواهد یافت. مسئولیت خانواده و تأمین وسایل زندگی بر عهده مرد است. در [[اسلام]]، سرپرستی و مدیریت خانواده به مرد واگذار شده است. |
| | # '''محافظت از حریم [[خانواده]]''': یکی دیگر از ویژگیهای [[مدیریت]] در خانواده «اصل حفاظت» است. یکی از مسئولیتهای مهم مرد در مقام [[مدیر]] خانواده، حفاظت و پاسداری از حریم خانواده و [[سلامت]] [[زن]] و فرزند و [[عفت]] و [[حجاب]] آنهاست. به عبارت دیگر، تأمین امنیت و محافظت از حریم خانواده بر عهده [[سرپرست]] خانواده، یعنی پدر است. [[امام علی]]{{ع}} در این مورد به فرزند گرامی خویش [[امام حسن]]{{ع}} سفارش میکند: «... دفاع از حریم خانواده، نشانه بزرگی است»<ref>میرعظیمی، حقوق والدین، ص۱۶۹.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۱۹۲-۲۰۰.</ref> |
|
| |
|
| ==نمونههایی از مدارای [[پیامبر]]{{صل}} با همسرانش== | | ==== [[وظایف]] خاص زن ==== |
| *[[سیره]] نگاران موارد بسیاری از مداراهای [[رسول خدا]]{{صل}} را با [[همسران]] خویش [[نقل]] کردهاند که در ادامه مواردی را یادآور میشویم: [[عایشه]] میگوید: "[[پیامبر خدا]]{{صل}} در روزی که نوبت، مخصوص من بود، در حجرهام نشسته بود و آن روز، [[صفیه]] از همان غذایی که من درست کرده بودم، برای [[پیامبر]]{{صل}} فرستاده بود. وقتی ظرف [[غذا]] را در دست کنیز [[صفیه]] دیدم، از شدت [[خشم]] تنم به لرزه افتاد؛ پس ضربهای به آن ظرف زدم و آن را انداختم. پیامیر{{صل}} به من نگاهی کرد که آثار [[ناراحتی]] را در چهرهاش دیدم و گفتم: "به [[خدا]] [[پناه]] میبرم از اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} امروز مرا نفرین کند. پس به [[پیامبر]]{{صل}} گفتم: [[کفاره]] این عمل چیست؟ فرمودند: "مانند طعامش، به او طعام بده و مانند ظرفش، ظرفی تهیه کن"<ref>مسند احمد، ج ۶، ص ۲۷۷؛ سبل الهدی و الرشاد، ج ۹، ص ۷۰ - ۷۱ و مجمع الزوائد، ج ۴، ص ۳۲۱.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۳-۶۹۴.</ref>.
| | # '''حق [[تمکین]] و [[اطاعت]] و پذیرفتن مرد به عنوان [[رئیس]] خانواده''': اطاعت و [[فرمانبرداری]] زن، لازمه مدیریت مرد در خانه و زمینهساز صفا و صمیمیت در [[محیط خانواده]] است. از مصداقهای این اطاعت، امور جنسی و ورود و خروج زن در خانه است که موجب صفا و استحکام خانواده میشود. در [[روایت]] است که [[یهود]] [[مدینه]] که در [[همسایگی]] [[حضرت فاطمه]]{{س}} بودند، مجلس عروسی داشتند. آنها نزد [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آمدند و از حضرت تقاضا کردند به دلیل حق همسایگی، [[اجازه]] دهد دخترش، حضرت فاطمه{{س}} به مجلس آنها آید و مجلسشان را رونق دهد. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمودند: «[[فاطمه]] [[همسر]] [[علی بن ابیطالب]] است، و در [[اختیار]] اوست»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۳۰.</ref>. بر اساس این [[روایت]]، [[زن]] هر قدر هم بافضیلت باشد، برای خروج از [[خانه]] باید از شوهرش [[اجازه]] بگیرد. |
| *از دیگر موارد مدارای آن [[حضرت]]، جریان [[توطئه]] [[حفصه]] و [[عایشه]] برای [[مانع]] شدن از رفتن [[رسول خدا]]{{صل}} به خانه یکی دیگر از همسرانش بود. روزی [[رسول خدا]]{{صل}} در خانه یکی از همسرانش ([[زینب بنت جحش]]) مقداری عسل خورده بود و از آن عسل خیلی خوشش آمده بود. وقتی [[عایشه]] و [[حفصه]] از جریان مطلع شدند، با هم [[توطئه]] کردند که هر وقت [[پیامبر]]{{صل}} نزد هر کدام از آنها آمد، به او بگویند: "چه خوردهای؛ زیرا دهانت بوی [[بدی]] میدهد تا به این روش، [[حضرت]] دیگر از آن عسل نخورد؛ آنان با این کار موفق شدند آن [[حضرت]] را از رفتن به خانه [[زینب]] باز دارند<ref>صحیح بخاری، ج ۶، ص ۱۶۷؛ مسند احمد، ج ۶، ص ۲۲۱؛ صحیح مسلم، ج ۴، ص ۱۸۵ - ۱۸۶ و ابن الاشعث السجستانی، سنن ابی داوود، ج ۲، ص ۱۹۱ - ۱۹۲.</ref>. وقتی [[حضرت]]، از [[توطئه]] آنان مطلع شد، سخت ناراحت شد؛ ولی با آنان [[مدارا]] کرد<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۴.</ref>.
| | # '''شوهرداری شایسته''': [[همسر]] شایسته و باکمال، به [[محیط خانواده]] [[آرامش]] میبخشد و با عوامل [[اضطراب]] و نگرانی که ممکن است [[زندگی]] [[زناشویی]] او را به مخاطره اندازد، [[مبارزه]] میکند. او سختیهای زندگی را در گفتار و عمل، آسان جلوه میدهد و به دلجویی از شوهرش میپردازد تا [[فقر]] و نداری، بیمسکنی و سختیهای زندگی، او را از پا در نیاورد و برای [[مشکلات]] مادی [[اندوهگین]] نشود. |
| *همچنین [[نقل]] شده است، روزی [[پیامبر]]{{صل}} [[رازی]] را با [[حفصه]] در میان گذاشت و از او خواست در این باره با کسی سخن نگوید؛ اما [[حفصه]] این [[راز]] را با [[عایشه]] در میان گذاشت<ref>علی بن ابراهیم قمی، تفسیر القمی، ج ۲، ص ۳۷۶؛ حسین بن مسعود بغوی، معالم التنزیل، ج ۵، ص ۱۱۷؛ جلال الدین سیوطی، الدر المنثور، ج ۶، ص ۲۴۱ و فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۴۷۲.</ref>. [[رسول خدا]]{{صل}} نیز از افشا شدن رازش مطلع شد؛ اما گونهای [[رفتار]] کرد که حتی حاضر نشد، تمام [[رازی]] را که [[حفصه]] افشا کرد، به رخ او بکشد و تنها به قسمتی از آن اشاره کرد<ref>عبدالله بن عمر بیضاوی، انوار التنزیل و اسرار التأویل، ج ۵، ص ۲۲۴؛ جار الله زمخشری، الکشاف، ج ۴، ص ۵۵۶ و مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۴۷۴.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۴.</ref>.
| | # '''برخورد [[نیکو]]''': یکی از بارزترین [[صفات پسندیده]] برای [[زن]] که در [[سیره معصومین]]{{عم}} بدان توجه ویژهای شده، [[خوش اخلاقی]] است. [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} متوجه شد که سه [[روز]] است در خانه چیزی برای خوردن وجود ندارد؛ پس از فاطمه{{س}} پرسید: «چرا به من نگفتی؟» حضرت با برخوردی مهرآمیز پاسخ داد: «پدرم مرا [[نهی]] کرده است از اینکه از تو چیزی بخواهم که نتوانی تهیه کنی و فرمود اگر همسرت چیزی به خانه آورد که هیچ، وگرنه از پسرعمویت چیزی مخواه»<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳، ج۶، ص۳۱.</ref>. |
| *از موارد دیگری که [[سیره]] نگاران از مصادیق مدارای آن [[حضرت]] با همسرانش برشمردهاند، این است که در سفر [[حجةالوداع]]، [[همسران رسول خدا]]{{صل}} نیز با آن [[حضرت]] بودند و بار شتر [[صفیه]]، سنگین بود و شترش هم تندرو نبود. پس آن [[حضرت]] [[دستور]] داد وسایل [[عایشه]] را که سبک بود، به شتر [[صفیه]] و وسایل [[صفیه]] را که سنگینتر بود، به شتر [[عایشه]] منتقل کنند تا سرعت حرکت قافله بیشتر شود. این کار، [[خشم]] [[عایشه]] را برانگیخت؛ پس فریاد زد: "ای [[بندگان خدا]]! این [[زن]] [[یهودی]] بر [[رسول الله]]{{صل}} [[غلبه]] یافته است؛" [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: "یا أم [[عبدالله]]! چون بار شتر تو سبک بود، بار [[صفیه]] را به شتر تو منتقل ساختیم و بار تو را به شتر او"؛ [[عایشه]] خطاب به آن [[حضرت]] گفت: "آیا تو [[گمان]] میکنی [[پیامبر خدا]] هستی!" آن [[حضرت]]{{صل}} تبسمی کرد و فرمود: "ای ام [[عبدالله]]! آیا در این باره [[شک]] داری؟" [[عایشه]] گفت: "آیا تو [[گمان]] میکنی [[رسول خدا]]{{صل}} هستی؟! آیا [[عدالت]] را رعایت کردی؟!" [[أبوبکر]] با شنیدن حرفهای [[عایشه]]، سراغ او رفت تا سیلی محکمی به صورتش بزند؛ اما [[پیامبر]]{{صل}} فریاد زد: "ای [[ابوبکر]]! دست نگهدار!" [[ابوبکر]] گفت: "ای [[رسول خدا]]! آیا نشنیدی چه گفت؟" آن [[حضرت]] در جواب فرمودند: "غیر از من کسی به جزئیات قضایا [[آگاهی]] ندارد"<ref>مجمع الزوائد، ج ۴، ص ۳۲۲؛ ابویعلی موصلی، مسند ابی یعلی، ج ۸، ص ۱۲۹ - ۱۳۰ و سبل الهدی و الرشاد، ج ۱۱، ص ۱۸۲.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۹۴-۶۹۵.</ref>.
| | # '''استقبال گرم از شوهر''': خانواده، کانون آرامش و راحتی است. مرد در بیرون از خانه، با انواع [[ناملایمات]] و [[سختیها]] دست و پنجه نرم میکند و [[دوست]] دارد هنگام ورود به خانه، با چهره آرام و [[مهربان]] همسرش روبهرو شود و همسرش از او دلجویی کند. از سنتهای بسیار نیکویی که در [[اسلام]] بدان سفارش شده است و در سیره خانوادگی [[ائمه]]{{عم}} نیز دیده میشود، استقبال گرم و مهرآمیز زن از شوهر خویش است. [[رسول اکرم]]{{صل}} در این مورد فرمودهاند: «[[وظیفه]] زن این است که در خانه به پیشواز شوهرش برود و به وی خوشآمد بگوید». همچنین میفرمایند: «مواظب باشید به شوهر خویش [[توهین]] و بیادبی نکنید، [[ناسزا]] نگویید و با او برخورد [[نیکو]] و استقبالی گرم از او داشته باشید»<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۵۵۱.</ref>. |
| | # '''حفاظت از [[اموال]] شوهر''': [[زن]] در [[محیط خانواده]]، [[امین]] اموال شوهر است و باید در [[حفظ]] آنها بکوشد؛ تصرفات او با [[اجازه]] و [[رضایت]] شوهرش باشد و بدون رضایت او [[حق]] ندارد چیزی به کسی ببخشد یا از آن اموال، برای کسی سوغات و چشم روشنی ببرد؛ حتی اگر برای [[خویشان]] خود و یا شوهرش باشد. [[رسول خدا]]{{صل}} میفرمایند: «زن، [[نگهبان]] و [[امانتدار]] اموال شوهر است و در این باره [[مسئولیت]] دارد»<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۴، ص۲۴۸.</ref>. |
| | # '''[[قناعت]]''': کدبانوی [[خانه]] برای اینکه [[زندگی]] آرام و [[خوشی]] داشته باشد، باید به آنچه [[خدا]] روزی او کرده است، [[رضا]] دهد، زبان به [[اعتراض]] نگشاید و [[احساس]] ناکامی نکند. [[امام علی]]{{ع}} در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}<ref>«بیگمان آنان را با زندگانی پاکیزهای زنده میداریم» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> میفرمایند: «منظور از زندگی پاکیزه، زندگی با قناعت است»<ref>رضی، شرح نهج البلاغه، حکمت ۲۲۹.</ref>. |
| | # '''[[تدبیر]] [[منزل]]''': [[خانواده]] یک نهاد اجتماعی است. در هر نهاد اجتماعی، کارها بر اساس [[همکاری]] و [[تعاون]] پیش میرود و اگر همه اعضا همکاری نکنند، آن نهاد دچار اختلال و آشفتگی خواهد شد. در [[اسلام]]، [[وظیفه]] [[مدیریت]] کلان خانواده بر عهده مرد و [[اداره امور]] داخلی [[خانه]]، بر عهده [[زن]] است. مردها به [[حکم]] آنکه [[سرپرست]] خانوادهاند، وظیفه دارند هزینه اداره خانواده و مخارج [[همسر]] و [[فرزندان]] را تأمین کنند. بنابراین، به [[طور]] معمول روزها در خارج از خانه به سر میبرند. در این وضعیت، اگر زن کارهای خانه (پخت و پز، شستن لباسها، ظروف و...) را انجام ندهد، امور [[خانواده]] مختل میگردد و به تدریج، شیرازه خانواده از هم میپاشد. از این رو، ضروری است که [[زن]] با انجام دادن کارهای داخل [[خانه]] و [[اداره امور]] داخلی خانواده، شوهر را در اداره خانواده [[یاری]] کند. |
| | # '''[[آرامش]] بخشیدن''': [[نظام]] خانواده در اسلام متناسب با روحیات زن و [[مرد]] [[برنامهریزی]] شده است. یکی از وظایف مهم [[بانوان]]، تأمین [[عواطف]] و مهیا کردن فضای آرام و باصفا در میان خانواده است. بانوان به لحاظ لطافت [[روحی]] که دارند، [[مسئول]] تنظیم آرامش و صفای درون خانواده هستند. در این خصوص، از [[مولای متقیان]]، علی{{ع}} نقل شده است که میفرمود: «هرگاه به خانه میآمدم و به فاطمه{{س}} نگاه میکردم، تمام [[غم]] و غصهام برطرف میشد»<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۹.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۲۰۰-۲۱۳.</ref> |
|
| |
|
| | ==جستارهای وابسته== |
| | * [[اصول همسرداری]] |
| | * [[تحکیم همسرداری]] |
| | * [[آداب همسرداری]] |
| | * [[حقوق همسر]] |
| | * [[تأمین نیازهای عاطفی همسر]] |
|
| |
|
| ==منابع== | | == منابع == |
| * [[پرونده:152259.jpg|22px]] [[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|'''فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم''']]
| | {{منابع}} |
| | # [[پرونده:1100808.jpg|22px]] [[محمد جواد برهانی|برهانی، محمد جواد]]، [[سیره اجتماعی پیامبر اعظم - برهانی (کتاب)|'''سیره اجتماعی پیامبر اعظم''']] |
| | # [[پرونده:IM009876.jpg|22px]] [[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|'''سیره خانوادگی ائمه معصوم''']] |
| | # [[پرونده:152259.jpg|22px]] [[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری]] و [[فاطمه عادلی|عادلی]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|'''فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم''']] |
| | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
| ==پانویس== | | == پانویس == |
| {{یادآوری پانویس}} | | {{پانویس}} |
| {{پانویس2}}
| |
|
| |
|
| [[رده:مدخل]] | | [[رده:خانواده]] |
| [[رده: همسرداری]]
| |