←مسئولیتپذیری زن و مرد در نگاه ائمه{{عم}}
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)) |
|||
| (۲۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ازدواج | عنوان مدخل = همسرداری| مداخل مرتبط = [[همسرداری در معارف و سیره معصوم]] - [[همسرداری در معارف و سیره نبوی]] - [[همسرداری در معارف و سیره فاطمی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
[[تشکیل خانواده]] و برقراری روابط سالم میان [[زن]] و شوهر، همواره از اموری است که [[انبیای الهی]] و به ویژه [[نبی اکرم]] {{صل}} به آن توجه خاص و بر آن، تأکید فراوانی داشتهاند؛ چرا که [[خانواده]]، پایه اصلی [[سعادت]] هر فرد و [[جامعه]] محسوب میشود و اگر افراد [[خانواده]] بتوانند با روابطی شایسته و مناسب به [[روح]] و جسم یکدیگر [[آرامش]] ببخشند و زمینه شکوفایی صفات و استعدادهای درونی خود را فراهم آورند، جامعهای موفق پدید خواهد آمد. [[زن]] و شوهر با ایجاد محیط گرم و با صفا در خانه، هم فرزندانی شایسته و با [[ادب]] پرورش خواهند داد و هم خود نیز از این محیط سالم نیرو گرفته، زندگیشان، همواره پر فروغ و با [[نشاط]] خواهد بود؛ به این [[دلیل]]، در [[اسلام]]، به ویژه بر روابط خوب [[زن]] و مرد، بسیار تأکید شده است و هر آنچه که به بهتر و مستحکمتر شدن آن کمک کند؛ به ویژه آن عملی که خود [[زن]] و شوهر انجام دهند، [[ستایش]] و دارای ثوابی عظیم دانسته شده است<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری، گلشاد]] و [[فاطمه عادلی|عادلی، فاطمه]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص۶۸۴.</ref>. | |||
== جستارهای وابسته == | == اصول [[حاکم]] بر روابط [[زن]] و شوهر == | ||
{{اصلی|اصول همسرداری}} | |||
طبق [[آموزههای دینی]]، از [[نشانهها]] و [[آیات الهی]] این است که [[خداوند]] برای [[انسانها]] از جنس خودشان [[همسر]] آفرید تا در کنارشان [[آرامش]] یابند و خداوند میان آنها [[دوستی]] ([[مودت]]) و [[رحمت]] برقرار ساخت: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً}}<ref>«و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>. | |||
یکی از [[فلسفه]]های [[تشکیل خانواده]]، [[آرامش]] [[زن]] و شوهر با [[ازدواج]] و تشکیل خانواده است و این آرامش وقتی محقق میشود که ارتباط زن و شوهر دوستانه و صمیمی باشد. پس باید بکوشیم کانون [[خانواده]] را با [[اخلاق]] و [[رفتار]] خود گرم نگه داریم. بیشک ازدواج به گفته بسیاری از اندیشوران به عنوان «پیچیدهترین نوع رابطههای [[انسانی]] است که بدون ارتباطات کار آمد به کامیابی نخواهد انجامید»<ref>مهارتهای ارتباطی، ص۶.</ref>. | |||
امروزه در بسیاری از کشورها آمار [[طلاق]] بسیار نگران کننده است که به صورت یک معضل [[اجتماعی]] در آمده است؛ چه باید کرد تا کانون گرم خانواده فرو نپاشد؟ در پاسخ باید گفت که رعایت امور ذیل میتواند آنها را در این زمینه کمک کند: | |||
# '''گرامی داشتن:''' زن و مرد باید همدیگر را گرامی بدارند؛ [[امام صادق]]{{ع}} میفرمود: «زنی خوشبخت است که شوهرش را گرامی داشته به او [[احترام]] بگذارد»<ref>{{متن حدیث|... وَ سَعِيدَةٌ سَعِيدَةٌ امْرَأَةٌ تُكْرِمُ زَوْجَهَا}}؛ منتخب میزان الحکمه، ح۲۸۱۱.</ref>. زن و مرد هر دو باید نهایت تلاش خود را به کار گیرند تا احترام همدیگر را نگه دارند. آنها اگر از پدر و مادر هم دیگر، یا از [[خویشان]] و بستگانشان به بدی یاد کنند، بدون تردید این رفتار به مرور [[زمان]] اثر منفی در روابط دوستانه آنها خواهد گذاشت. اما چنان چه آنها احترام یکدیگر و [[فامیل]] همدیگر را نگهدارند، این امر به مرور زمان موجب ازدیاد [[محبت]] و [[دوستی]] بین آنها میگردد. | |||
# '''خدمت به همدیگر:''' اگر مرد به زنش خدمت نماید، [[خداوند]] به او [[پاداش]] میدهد؛ [[رسول اکرم]]{{صل}} فرمود: «اگر مردی به زنش آب بدهد آن مرد [[اجر]] و پاداش دارد»<ref>{{متن حدیث| إِذَا سقی الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ أُجِرَ }}؛ منتخب میزان الحکمه، ص۲۸۰۶.</ref>. از [[امام کاظم]]{{ع}} نیز [[روایت]] شده است: [[جهاد]] [[زن]] در [[نیکو]] شوهرداری کردن اوست: {{متن حدیث|جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ التَّبَعُّلِ}}<ref>منتخب میزان الحکمه، ص۲۸۰۵.</ref>. در حدیث نبوی آمده است: خدمتی که [[انسان]] به [[زن]] خود میکند، [[صدقه]] است: {{متن حدیث| خِدْمَتِكَ زَوْجَتَكَ صَدَقَةُ }}<ref>نهج الفصاحه، ح۱۴۳۵.</ref>. مرد باید بکوشد زمینه [[آسایش]] و [[رفاه]] زن خود را فراهم سازد و زن نیز [[وظیفه]] دارد تا خوب شوهرداری نماید. | |||
# '''[[هدیه دادن]]:''' در [[حدیثی]] از [[پیامبر اسلام]] نقل شده است: هر که به [[بازار]] رود و تحفهای بخرد و برای [[خانواده]] خود به [[خانه]] آورد، چنان است که که گویا صدقهای برای جمعی از [[فقرا]] داده است: {{متن حدیث|مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرَى تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَى عِيَالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَى قَوْمٍ مَحَاوِيجَ}}<ref>منتخب میزان الحکمه، ح۲۸۲۲.</ref>. در بسیاری از [[روایات]]، به هدیه دادن تأکید شده است که این امر موجب ازدیاد [[محبت]] میگردد. | |||
# '''صبر بر بد اخلاقی زن:''' در حدیثی از پیامبر اسلام{{صل}} آمده است که فرمود: کسی که بر [[اخلاق]] بد همسرش [[صبر]] نماید، در هر شب و [[روز]] به اندازه صبر ایوب به او [[ثواب]] میدهند: {{متن حدیث|مَنْ صَبَرَ عَلَى سُوءِ خُلُقِ امْرَأَةٍ وَ احْتَسَبَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ تَعَالَى بِكُلِّ مَرَّةٍ يَصْبِرُ عَلَيْهَا مِنَ الثَّوَابِ مَا أَعْطَى أَيُّوبَ{{ع}}...}}<ref>منتخب میزان الحکمه، ح۲۸۱۲.</ref>. زن و شوهر باید اساس زندگیشان را بر گذشت و [[شکیبایی]] قرار بدهند، که هر چند به قول [[شاعر]] صبر تلخ است، اما بار شیرین دارد. با فرض این که زن انسان بد اخلاق هم باشد و مرد، وی را تحمل کند، شاید بعد از مدتی به کاستی خود پی برد و درصدد [[اصلاح]] اخلاق خود بر آید. | |||
# '''[[صداقت]]:''' [[انسان]] باید صادق باشد؛ یعنی به [[راستی]] آن چیزی باشد که هست، بدون این که خودنمایی کند. شخص قابل اعتماد کسی است که به احساسهای خود، [[آگاه]] است و در [[زمان]] مناسب آنها را بروز میدهد. راستگو در هر شرایطی، به گونهای با دیگران و همسرش [[رفتار]] میکند که آنها او را آنگونه میشناسند که هست؛ یعنی بیرون و درونش یکی است، اما شخص اعتمادناپذیر، [[احساسها]]، [[ارزشها]]، انگیزهها و اندیشههای واقعی خود را پنهان میسازد و متأسفانه حالت [[دفاعی]] و [[پنهانکاری]] او در برابر دیگران باعث میشود تا او در [[روابط اجتماعی]] خود موفق نباشد. [[صداقت]] برای هر گونه روابط پویا مورد نیاز است<ref>مهارتهای ارتباطی، ص۴۱۵.</ref>. | |||
# '''[[آسانگیری]]:''' [[زندگی]] را نمیتوان با نق زدن و [[اعتراض]] به سر کرد. [[زن]] و شوهر که زیر یک چتر، زندگی میکنند باید همواره بکوشند زندگی را زیاد سخت نگیرند. شاید نتوان خانهای را یافت که در آن هیچگونه دعوا و مشاجرهای بین [[زن]] و شوهر وجود نداشته باشد. در یک ضربالمثل انگلیسی آمده که [[نزاع]] بین زن و شوهر مانند طوفان در میان لیوان است؛ یعنی اهمیت چندانی ندارد و زودگذراست. اما [[انسان]] [[عاقل]] باید خود را حتی در گرداب چنین طوفانی نیز قرار ندهد که تکرار آن خطرناک است. | |||
# '''تأمین نیازهای ضروری:''' در [[دین مبین اسلام]] آمده که یکی از [[وظایف]] شوهر فراهم کردن نیازهای ضروری زنش است. او باید استراحتگاه، [[لباس]] و خوراک همسرش را آنگونه که [[شأن]] و امکاناتشان اقتضا میکند، تهیه نماید. در [[رسالة الحقوق]] [[امام سجاد]] و همچنین [[فروع کافی]] آمده است: {{متن حدیث|تُطْعِمَهَا وَ تَكْسُوَهَا}}<ref>رسالة الحقوق، ص۹، فروع کافی، باب ۳۴۳، ح۱.</ref>؛ «شوهر باید خوراک و لباس زنش را فراهم کند». [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که: {{متن حدیث|يُشْبِعُهَا وَ يَكْسُوهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا}}<ref>کافی، باب حق المرأة علی الزوج، ص۵۱۱.</ref>؛ «شوهر خوراک و لباس زنش را تهیه کند و اگر خطایی از وی دید، او را ببخشد». | |||
# '''[[بخشش]] خطاها:''' امام سجاد{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|وَ إِذَا جَهِلَتْ عَفَوْتَ عَنْهَا}}<ref>رسالة الحقوق، ص۹.</ref>؛ اگر [[همسر]] کسی اشتباهی را مرتکب شد، [[انسان]] باید از اشتباهایش چشم بپوشد». نه این که در پی [[آزار]] او براید که به دور از [[مردانگی]] است<ref>[[محمد جواد برهانی|برهانی، محمد جواد]]، [[سیره اجتماعی پیامبر اعظم - برهانی (کتاب)| سیره اجتماعی پیامبر اعظم]]، ص ۱۰۲-۱۰۶.</ref>. | |||
== [[مسئولیتپذیری]] [[زن]] و مرد == | |||
{{اصلی|وظایف همسران}} | |||
ماهیت حیات مادی و شاکله طبیعی موجودات، بر جنس مذکر و مؤنث [[استوار]] است و در گردونه [[منظم]] آن، هر موجودی رسالتی در جهت کمال متناسب خویش و وظیفهای در همسویی و هماهنگی در بستر [[خانواده]] برعهده دارد. بر همین اساس، زوجیت نقشی تعیین کننده در رهسپاری به سوی کمال دارد و [[تشکیل خانواده]] عالیترین وجهه این [[رسالت]] است. | |||
بر این اساس، روابط زن و شوهر با تشکیل خانواده شکل میگیرد و در این محیط معنا مییابد؛ چراکه زن و مرد با [[ازدواج]]، به رابطهای فراتر از رابطه دو [[انسان]] [[بیگانه]] دست یافتهاند و [[خوشبختی]] و [[سعادت]]، یا [[بدبختی]] و [[شقاوت]] آنها به یکدیگر گره خورده است و بیش از پیش در یکدیگر اثر گذارند. نگاه آنها به یکدیگر، از سر [[مودت]] و [[رحمت]] است و [[رفتار]] و سخن آنها با یکدیگر معنای دیگری به [[زندگی]] بخشیده است. رابطه زن و شوهر، سرچشمه همه عاطفهها و بستر گیراترین رابطههاست. روابط زن و شوهر، جلوهای از [[برترین]] هنر زندگی و کاملترین شکل ارتباط [[انسانی]] است. | |||
از این رو، اهمیت این ارتباط که پایههای اصلی خانواده را تشکیل میدهد، هم به لحاظ [[اجتماعی]] و هم به لحاظ [[دینی]]، مورد توجه اندیشمندان علوم اجتماعی و [[عالمان دین]] واقع شده است. خانواده در اسلام، مأمنی برای رسیدن به [[آرامش]] و [[امنیت]] و محل انس و [[الفت]] [[انسانها]] با یکدیگر است که افراد خانواده از طریق آن به اهداف والای الهی میرسند. در [[قرآن کریم]] بارها به [[هدف آفرینش]] زن و مرد که رسیدن به آرامش در کنار یکدیگر است، اشاره شده است. | |||
=== [[وظایف]] زن و شوهر === | |||
اکنون با توجه به اهمیت خانواده و در نظر گرفتن رکن اصلی آن، که مرکب از [[زن]] و شوهر است، اهمیت ارتباط متقابل زن و شوهر نیز آشکار میگردد. رابطه زن و شوهر، رابطه [[مهرورزی]] و محبتپذیری، [[عهد]] و [[وفا]]، گذشت و [[ایثار]]، [[سخاوت]] و [[احسان]]، [[مودت]] و [[مروت]]، [[صداقت]] و [[درستی]] است. در این رابطه صمیمی، هر یک از زن و شوهر وظایفی در قبال یکدیگر دارند که این روابط دو طرفه را از سه جنبه میتوان بررسی کرد: | |||
# [[وظائف]] مشترک زن و شوهر؛ | |||
# [[وظایف]] خاص مرد؛ | |||
# وظایف خاص زن. | |||
==== وظایف متقابل زن و شوهر ==== | |||
# '''اظهار محبت''': آنچه اعضای [[خانواده]] را که رکن مهم آن زن و شوهر هستند، در خانواده گردهم میآورد، گذشته از ضرورتها، پیوندی [[مقدس]] و درونی است که همان [[محبت]] و [[احساس]] علاقه به یکدیگر است. اساس [[زندگی]] [[خانوادگی]] بر محبت است. [[قرآن کریم]] در این باره میفرماید: «و از نشانههای او اینکه از [نوع] خودتان همسرانی برای شما آفرید تا بدانها آرام گیرید و میانتان [[دوستی]] و [[رحمت]] نهاد. آری، در این [[نعمت]] برای مردمی که میاندیشند، قطعاً نشانههایی است»<ref>سوره روم، آیه ۲۱.</ref>. | |||
# '''[[خوش اخلاقی]]''': [[خداوند متعال]]، همانگونه که در [[قرآن کریم]] فرمود: {{متن قرآن|وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً}}<ref>«و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بیگمان در این، نشانههایی است برای گروهی که میاندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref> و [[مودت]] را میان زوجین قرار داد؛ اما این بدان معنا نیست که با پیوند زوجیت، این مودت محقق میگردد و به هیچ عنوان زایل نخواهد شد؛ بلکه عملکرد زوجین در تقویت یا کمرنگ کردن آن نقش بسزایی دارد. چنان که [[دشمنیها]] و کینهتوزیهای [[زن]] و شوهر در برخی [[خانوادهها]]، بیانگر این واقعیت است که نوع [[رفتار]] آنها در تحکیم و تضعیف این موهبت الهی نقش مهمی را ایفا میکند. در این میان، [[خوشاخلاقی]] نیز مودت و [[دوستی]] در [[محیط خانواده]] را تقویت کند؛ چنان که که در روایت نبوی آمده است: [[خوشخویی]]، دوستی را [[استوار]] میکند<ref>ابن شعبه حرانی، تحف العقول من آل الرسول، ص۴۵.</ref>. | |||
# '''[[آراستگی]]''': یکی از راههای نفوذ در [[قلب]] [[همسر]] و تعمیق ارتباط [[زناشویی]]، آراستگی آنها برای یکدیگر است. [[پاکیزگی]] و خودآرایی [[زن]] و شوهر برای یکدیگر، از عوامل تحکیم روابط زناشویی و سبب فراهم شدن محیطی [[لذتبخش]] در [[خانه]] است. از این رو، [[روایات]] متعددی در سفارش به پاکیزگی و [[آرایش]] برای استحکام خانواده وارد شده است. از جمله [[حضرت علی]]{{ع}} میفرماید: «هریک از شما [مردان] باید خود را برای همسرش آراسته کند؛ همچنان که [[دوست]] دارد همسرش خود را برای او بیاراید»<ref>نعمان مغربی، دعائم الإسلام، ج۱، ص۱۲۳.</ref>. | |||
# '''[[رفق و مدارا]]''': [[مدارا کردن]] در برابر [[مشکلات]] و بداخلاقیهای [[همسر]]، یکی دیگر از راهکارهای [[حفظ]] پیوند [[خانوادگی]] میان زوجین است؛ در مقابل، کم صبری در برابر خطای دیگران و [[خشونت]] در [[محیط خانواده]]، باعث آتشافروزی در این [[جامعه]] کوچک میگردد. [[رسول خدا]]{{صل}} فرمودند: «[[ملایمت]]، میمون است و خشونت، شوم. هرگاه خداوند برای خانوادهای خیری بخواهد، ملایمت را وارد آن [[خانواده]] میکند؛ زیرا ملایمت هیچگاه با هیچ چیز همراه نمیشود، مگر اینکه آن را زینت ببخشد؛ و خشونت هرگز با چیزی همراه نمیشود، مگر اینکه آن را [[زشت]] بگرداند»<ref>متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۳، ص۵۲ ـ ۵۱.</ref>. | |||
# '''رفتار نیکو''': [[خوشاخلاقی]] و خوشرفتاری، یکی دیگر از وظایفی است که در [[سیره]] [[ائمه معصوم]]{{عم}} به آن توجه ویژهای شده است. [[مدارا]] و معاشرت نیکو، جلوهای از این صفات برجسته است. یکی از [[اهداف]] ارزشمند [[ازدواج]]، رسیدن به [[آرامش]] است. از عوامل مؤثر در ایجاد این آرامش در کانون [[خانواده]]، رفتار نیکو و شایسته میان زن و مرد است. با توجه به اهمیت مسئله، خداوند در [[قرآن کریم]]، خطاب به مردان [[مؤمن]] در مورد برخورد با همسرانشان میفرماید: {{متن قرآن|وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ}}<ref>«و با آنان شایسته رفتار کنید» سوره نساء، آیه ۱۹.</ref>. | |||
# '''[[مهرورزی]]''': آنچه موجب [[حفظ]]، دوام و بقای خانواده است، رفتارهای محبتآمیز و مهربانانه میان [[همسران]] است. [[مهربانی]] و ملاطفت با خانواده، به ویژه با [[همسر]]، از [[دستورات]] [[دین]] و از [[اخلاق]] پیشوایان هدایت است؛ چنان که از [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} [[روایت]] شده که فرمودند: {{متن حدیث|أَحْسَنُ النَّاسِ إِيمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً- وَ أَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ وَ أَنَا أَلْطَفُكُمْ بِأَهْلِي}}<ref>زید بن علی، مسند زید بن علی، ص۴۷۶.</ref>. در این روایت با توجه به مطلق بودن واژه «ناس» و با در نظر گرفتن مفهوم آن، میتوان مهرورزی را [[وظیفه]] مشترک زوجین دانست. | |||
# '''[[احترام متقابل]]''': [[خداوند]] به [[انسان]] [[کرامت]] و [[بزرگواری]] بخشیده و فرموده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ...}}<ref>«و به راستی ما فرزندان آدم را ارجمند داشتهایم ...» سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref>. بر این اساس، انسان از [[احترام]] و [[شخصیت]] [[الهی]] برخوردار است و هیچ کس [[اجازه]] بیاحترامی به او را ندارد؛ به ویژه همسر انسان. از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمودند: «هر کس زنی را [به همسری] بگیرد، باید او را گرامی بدارد»<ref>حمیری قمی، ۱۴۱۳، ص۷۰.</ref>. | |||
# '''[[روح]] [[تعاون]] و همکاری در خانه''': از ارکان مهم [[تحکیم خانواده]] و تداوم [[خوشبختی]] آن، تعاون و [[همکاری]] میان [[زن]] و شوهر است. تعاون، پیوند زن و مرد را مستحکم میسازد. بیشتر کشمکشهای زوجین به دلیل دوری آنها از روحیه تعاون است و ریشه بیشتر شکایتها به همین عامل میرسد که هر کدام از زن و مرد، ادعای [[استقلال]] میکنند و [[زندگی]] را برای خود میخواهند؛ [[غافل]] از اینکه آنها دو نفر نیستند؛ بلکه با پیوند [[مقدس]] [[ازدواج]]، یکی گشتهاند و [[شریک]] [[حقیقی]] [[غم]] و [[شادی]] یکدیگر شدهاند. | |||
# '''اظهار [[دوستی]]''': یکی از عوامل [[خوشبختی]] و کامیابی خانواده در گرم و باصفا نگه داشتن کانون خانواده، [[اخلاق نیکو]] و اظهار محبت و [[مهربانی]] و [[وفاداری]] در خانواده است. از این رو [[امام علی]]{{ع}} میفرمایند: «هیچ [[همنشینی]] مانند نیکخویی و هیچ میراثی گرانبهاتر از [[ادب]] نیست»<ref>رشاد، دانشنامه امام علی{{ع}}، ج۱۰، ص۲۴.</ref>. ویژگی دیگر که در سیره ائمه اطهار{{عم}} به ویژه در روابط خانوادگی این بزرگواران دیده میشود، [[محبت]] و دوستی میان زوجین و اظهار محبت و علاقه و روابط نیکوست. | |||
# '''تلاش در راه [[رفاه]] و [[آسایش]] [[خانواده]]''': فرد بعد از [[ازدواج]]، وظایفی را بر عهده میگیرد که باید آنها را به بهترین شکل انجام دهد. یکی از مسئولیتهایی که در سیره ائمه{{عم}} نیز آشکارا میبینیم، تلاش و کوشش آنان در راستای رفاه و آسایش اعضای خانواده خویش است. از [[وظایف]] مرد بعد از ازدواج، تأمین خوراک، [[پوشاک]] و [[مسکن]] خانواده است. [[امام سجاد]]{{ع}} میفرمایند: اینکه داخل [[بازار]] شوم و با پولی که دارم مقداری گوشت برای [[خانه]] تهیه کنم، نزد من محبوبتر از آن است که بندهای را در [[راه خدا]] [[آزاد]] کنم<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۲۴۱.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۱۷۲-۱۹۲.</ref> | |||
==== [[وظایف]] خاص مرد ==== | |||
تعیین قلمرو [[مدیریت]] مرد در [[نظام]] [[خانواده]] بسیار مهم است. مرد در جایگاه [[سرپرست]] خانواده و تنظیم کننده برنامه [[زندگی]]، دارای وظایفی است که باید آنها را مراعات کند. از نظر [[اقتصادی]]، مرد [[مسئول]] تأمین مخارج [[همسر]] و [[فرزندان]] است و باید در حد توان خود به این مهم بپردازد؛ اما [[مسئولیت]] مهم او در [[خانه]]، همان معاشرت نیکو و [[اخلاق پسندیده]] است. در ادامه، فرازهایی از سیره ائمه{{عم}} و [[دستورات]] ایشان درباره وظایف مرد در قبال همسر بیان میشود. | |||
# '''[[سرپرستی]] و مدیریت''': سرپرستی و مدیریت در خانواده، یک ضرورت اجتماعی است. مجموعههای [[انسانی]] بدون مدیریت، سامان نمیگیرد و بینظمی و [[هرجومرج]]، شیرازه آن را فرو میپاشد. خانواده هم که سلول اولیه پیکره [[اجتماع]] است، بدون مدیریت اصولی و صحیح، سامان نخواهد یافت. مسئولیت خانواده و تأمین وسایل زندگی بر عهده مرد است. در [[اسلام]]، سرپرستی و مدیریت خانواده به مرد واگذار شده است. | |||
# '''محافظت از حریم [[خانواده]]''': یکی دیگر از ویژگیهای [[مدیریت]] در خانواده «اصل حفاظت» است. یکی از مسئولیتهای مهم مرد در مقام [[مدیر]] خانواده، حفاظت و پاسداری از حریم خانواده و [[سلامت]] [[زن]] و فرزند و [[عفت]] و [[حجاب]] آنهاست. به عبارت دیگر، تأمین امنیت و محافظت از حریم خانواده بر عهده [[سرپرست]] خانواده، یعنی پدر است. [[امام علی]]{{ع}} در این مورد به فرزند گرامی خویش [[امام حسن]]{{ع}} سفارش میکند: «... دفاع از حریم خانواده، نشانه بزرگی است»<ref>میرعظیمی، حقوق والدین، ص۱۶۹.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۱۹۲-۲۰۰.</ref> | |||
==== [[وظایف]] خاص زن ==== | |||
# '''حق [[تمکین]] و [[اطاعت]] و پذیرفتن مرد به عنوان [[رئیس]] خانواده''': اطاعت و [[فرمانبرداری]] زن، لازمه مدیریت مرد در خانه و زمینهساز صفا و صمیمیت در [[محیط خانواده]] است. از مصداقهای این اطاعت، امور جنسی و ورود و خروج زن در خانه است که موجب صفا و استحکام خانواده میشود. در [[روایت]] است که [[یهود]] [[مدینه]] که در [[همسایگی]] [[حضرت فاطمه]]{{س}} بودند، مجلس عروسی داشتند. آنها نزد [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آمدند و از حضرت تقاضا کردند به دلیل حق همسایگی، [[اجازه]] دهد دخترش، حضرت فاطمه{{س}} به مجلس آنها آید و مجلسشان را رونق دهد. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمودند: «[[فاطمه]] [[همسر]] [[علی بن ابیطالب]] است، و در [[اختیار]] اوست»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۳۰.</ref>. بر اساس این [[روایت]]، [[زن]] هر قدر هم بافضیلت باشد، برای خروج از [[خانه]] باید از شوهرش [[اجازه]] بگیرد. | |||
# '''شوهرداری شایسته''': [[همسر]] شایسته و باکمال، به [[محیط خانواده]] [[آرامش]] میبخشد و با عوامل [[اضطراب]] و نگرانی که ممکن است [[زندگی]] [[زناشویی]] او را به مخاطره اندازد، [[مبارزه]] میکند. او سختیهای زندگی را در گفتار و عمل، آسان جلوه میدهد و به دلجویی از شوهرش میپردازد تا [[فقر]] و نداری، بیمسکنی و سختیهای زندگی، او را از پا در نیاورد و برای [[مشکلات]] مادی [[اندوهگین]] نشود. | |||
# '''برخورد [[نیکو]]''': یکی از بارزترین [[صفات پسندیده]] برای [[زن]] که در [[سیره معصومین]]{{عم}} بدان توجه ویژهای شده، [[خوش اخلاقی]] است. [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} متوجه شد که سه [[روز]] است در خانه چیزی برای خوردن وجود ندارد؛ پس از فاطمه{{س}} پرسید: «چرا به من نگفتی؟» حضرت با برخوردی مهرآمیز پاسخ داد: «پدرم مرا [[نهی]] کرده است از اینکه از تو چیزی بخواهم که نتوانی تهیه کنی و فرمود اگر همسرت چیزی به خانه آورد که هیچ، وگرنه از پسرعمویت چیزی مخواه»<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳، ج۶، ص۳۱.</ref>. | |||
# '''استقبال گرم از شوهر''': خانواده، کانون آرامش و راحتی است. مرد در بیرون از خانه، با انواع [[ناملایمات]] و [[سختیها]] دست و پنجه نرم میکند و [[دوست]] دارد هنگام ورود به خانه، با چهره آرام و [[مهربان]] همسرش روبهرو شود و همسرش از او دلجویی کند. از سنتهای بسیار نیکویی که در [[اسلام]] بدان سفارش شده است و در سیره خانوادگی [[ائمه]]{{عم}} نیز دیده میشود، استقبال گرم و مهرآمیز زن از شوهر خویش است. [[رسول اکرم]]{{صل}} در این مورد فرمودهاند: «[[وظیفه]] زن این است که در خانه به پیشواز شوهرش برود و به وی خوشآمد بگوید». همچنین میفرمایند: «مواظب باشید به شوهر خویش [[توهین]] و بیادبی نکنید، [[ناسزا]] نگویید و با او برخورد [[نیکو]] و استقبالی گرم از او داشته باشید»<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۵۵۱.</ref>. | |||
# '''حفاظت از [[اموال]] شوهر''': [[زن]] در [[محیط خانواده]]، [[امین]] اموال شوهر است و باید در [[حفظ]] آنها بکوشد؛ تصرفات او با [[اجازه]] و [[رضایت]] شوهرش باشد و بدون رضایت او [[حق]] ندارد چیزی به کسی ببخشد یا از آن اموال، برای کسی سوغات و چشم روشنی ببرد؛ حتی اگر برای [[خویشان]] خود و یا شوهرش باشد. [[رسول خدا]]{{صل}} میفرمایند: «زن، [[نگهبان]] و [[امانتدار]] اموال شوهر است و در این باره [[مسئولیت]] دارد»<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۴، ص۲۴۸.</ref>. | |||
# '''[[قناعت]]''': کدبانوی [[خانه]] برای اینکه [[زندگی]] آرام و [[خوشی]] داشته باشد، باید به آنچه [[خدا]] روزی او کرده است، [[رضا]] دهد، زبان به [[اعتراض]] نگشاید و [[احساس]] ناکامی نکند. [[امام علی]]{{ع}} در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}<ref>«بیگمان آنان را با زندگانی پاکیزهای زنده میداریم» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> میفرمایند: «منظور از زندگی پاکیزه، زندگی با قناعت است»<ref>رضی، شرح نهج البلاغه، حکمت ۲۲۹.</ref>. | |||
# '''[[تدبیر]] [[منزل]]''': [[خانواده]] یک نهاد اجتماعی است. در هر نهاد اجتماعی، کارها بر اساس [[همکاری]] و [[تعاون]] پیش میرود و اگر همه اعضا همکاری نکنند، آن نهاد دچار اختلال و آشفتگی خواهد شد. در [[اسلام]]، [[وظیفه]] [[مدیریت]] کلان خانواده بر عهده مرد و [[اداره امور]] داخلی [[خانه]]، بر عهده [[زن]] است. مردها به [[حکم]] آنکه [[سرپرست]] خانوادهاند، وظیفه دارند هزینه اداره خانواده و مخارج [[همسر]] و [[فرزندان]] را تأمین کنند. بنابراین، به [[طور]] معمول روزها در خارج از خانه به سر میبرند. در این وضعیت، اگر زن کارهای خانه (پخت و پز، شستن لباسها، ظروف و...) را انجام ندهد، امور [[خانواده]] مختل میگردد و به تدریج، شیرازه خانواده از هم میپاشد. از این رو، ضروری است که [[زن]] با انجام دادن کارهای داخل [[خانه]] و [[اداره امور]] داخلی خانواده، شوهر را در اداره خانواده [[یاری]] کند. | |||
# '''[[آرامش]] بخشیدن''': [[نظام]] خانواده در اسلام متناسب با روحیات زن و [[مرد]] [[برنامهریزی]] شده است. یکی از وظایف مهم [[بانوان]]، تأمین [[عواطف]] و مهیا کردن فضای آرام و باصفا در میان خانواده است. بانوان به لحاظ لطافت [[روحی]] که دارند، [[مسئول]] تنظیم آرامش و صفای درون خانواده هستند. در این خصوص، از [[مولای متقیان]]، علی{{ع}} نقل شده است که میفرمود: «هرگاه به خانه میآمدم و به فاطمه{{س}} نگاه میکردم، تمام [[غم]] و غصهام برطرف میشد»<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۹.</ref>.<ref>[[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|سیره خانوادگی ائمه معصوم]]، ص ۲۰۰-۲۱۳.</ref> | |||
==جستارهای وابسته== | |||
* [[اصول همسرداری]] | |||
* [[تحکیم همسرداری]] | |||
* [[آداب همسرداری]] | |||
* [[حقوق همسر]] | |||
* [[تأمین نیازهای عاطفی همسر]] | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:1100808.jpg|22px]] [[محمد جواد برهانی|برهانی، محمد جواد]]، [[سیره اجتماعی پیامبر اعظم - برهانی (کتاب)|'''سیره اجتماعی پیامبر اعظم''']] | |||
# [[پرونده:IM009876.jpg|22px]] [[ابوالفضل سلمانی گواری|سلمانی گواری، ابوالفضل]]، [[سیره خانوادگی ائمه معصوم (کتاب)|'''سیره خانوادگی ائمه معصوم''']] | |||
# [[پرونده:152259.jpg|22px]] [[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[گلشاد حیدری|حیدری]] و [[فاطمه عادلی|عادلی]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|'''فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
| خط ۱۶: | خط ۷۸: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده: | [[رده:خانواده]] | ||