←خوشخلقی در روایات
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[خوشخلقی در لغت]] - [[خوشخلقی در قرآن]] - [[خوشخلقی در حدیث]] - [[خوشخلقی در نهج البلاغه]] - [[خوشخلقی در اخلاق اسلامی]] - [[خوشخلقی در معارف دعا و زیارات]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره نبوی]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره علوی]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره حسینی]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره سجادی]] - [[خوشخلقی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[خوشخلقی در خانواده]]| پرسش مرتبط = }} | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[خوشخلقی در لغت]] - [[خوشخلقی در قرآن]] - [[خوشخلقی در حدیث]] - [[خوشخلقی در نهج البلاغه]] - [[خوشخلقی در اخلاق اسلامی]] - [[خوشخلقی در معارف دعا و زیارات]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره معصوم]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره نبوی]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره علوی]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره حسینی]] - [[خوشخلقی در معارف و سیره سجادی]] - [[خوشخلقی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[خوشخلقی در سبک زندگی اسلامی]] - [[خوشخلقی در خانواده]]| پرسش مرتبط = }} | ||
'''خوشخلقی''' یا [[حُسن خلق]] به معنای برخورد پسندیده با دیگران است که در [[آیات]] و [[روایات]] فراوانی به آن توصیه شده است و [[سنت]] [[معصومین]] {{ع}} هم گویای [[حسن خلق]] ایشان در [[زندگی]] است. باتوجه به اینکه خوشخلقی از علایم ایمان است لذا نشانههای [[حسن خلق]] همان نشانههای ایمان است. آثار و فواید [[دنیوی]] و [[اخروی]] زیادی برای خوشخلقی بیان شده است مانند نزول [[رحمت الهی]] و افزوده شدن [[رزق]]. | '''خوشخلقی''' یا [[حُسن خلق]] به معنای برخورد پسندیده با دیگران است که در [[آیات]] و [[روایات]] فراوانی به آن توصیه شده است و [[سنت]] [[معصومین]] {{ع}} هم گویای [[حسن خلق]] ایشان در [[زندگی]] است. باتوجه به اینکه خوشخلقی از علایم ایمان است لذا نشانههای [[حسن خلق]] همان نشانههای ایمان است. آثار و فواید [[دنیوی]] و [[اخروی]] زیادی برای خوشخلقی بیان شده است مانند نزول [[رحمت الهی]] و افزوده شدن [[رزق]]. | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
== خوشخلقی در [[قرآن]] == | == خوشخلقی در [[قرآن]] == | ||
{{اصلی|خوشخلقی در قرآن}} | |||
[[خداوند متعال]] در [[آیات]] متعدد و از جمله [[آیات]] زیر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را به [[حسن خلق]] در برابر همۀ افراد [[جامعه]] سفارش کرده است: | [[خداوند متعال]] در [[آیات]] متعدد و از جمله [[آیات]] زیر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را به [[حسن خلق]] در برابر همۀ افراد [[جامعه]] سفارش کرده است: | ||
#{{متن قرآن|وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و برای مؤمنان افتادگی کن!» سوره حجر، آیه ۸۸.</ref>؛ | #{{متن قرآن|وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و برای مؤمنان افتادگی کن!» سوره حجر، آیه ۸۸.</ref>؛ | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۹: | ||
== خوشخلقی در [[روایات]] == | == خوشخلقی در [[روایات]] == | ||
{{اصلی|خوشخلقی در حدیث}} | |||
[[روایات]] فراوانی درباره [[اخلاق نیکو]] وجود دارد که برخی از آنها عبارتاند از: | [[روایات]] فراوانی درباره [[اخلاق نیکو]] وجود دارد که برخی از آنها عبارتاند از: | ||
# [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: «کسانی از [[برترین]] [[ایمان]] برخوردارند که [[بهترین]] [[اخلاق]] را دارند»<ref>{{متن حدیث|أَفْضَلُ النَّاسِ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً}}؛ علی بن حسین صدوق، امالی، ص۷۳؛ علی بن حسین صدوق، معانی الاخبار، ص۱۹۶.</ref>. | # [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: «کسانی از [[برترین]] [[ایمان]] برخوردارند که [[بهترین]] [[اخلاق]] را دارند»<ref>{{متن حدیث|أَفْضَلُ النَّاسِ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً}}؛ علی بن حسین صدوق، امالی، ص۷۳؛ علی بن حسین صدوق، معانی الاخبار، ص۱۹۶.</ref>. | ||
| خط ۲۸: | خط ۳۰: | ||
== اقسام [[حسن خلق]] == | == اقسام [[حسن خلق]] == | ||
اقسام حسن خلق به اعتبار کسانی که [[انسان]] با آنها [[خوشاخلاقی]] میکند، به سه قسم تقسیم میشود. | اقسام حسن خلق به اعتبار کسانی که [[انسان]] با آنها [[خوشاخلاقی]] میکند، به سه قسم تقسیم میشود. | ||
# حسن خلق با [[مردم]]: وسیعترین حوزهای که انسان موظف است حسن خلق را مراعات کند، [[جامعه انسانی]] است؛ به این معنی که انسان [[وظیفه]] دارد با همه [[انسانها]] با [[اخلاق نیکو]] [[رفتار]] کند. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|أَفَاضِلُكُمْ أَحْسَنُكُمْ أَخْلَاقاً الْمُوَطَّئُونَ أَكْنَافاً الَّذِينَ يَأْلَفُونَ وَ يُؤْلَفُونَ وَ تُوَطَّأُ رِحَالُهُمْ}}<ref>«برترین شما خوشاخلاقترین شماست، آنان که شانههایشان زیر پای دیگران است (کنایه از تواضع)، آنان که با مردم الفت میگیرند و فرصت میدهند مردم با ایشان الفت گیرند. آنان که خانههایشان با پای مردم آشناست». محمد بن حسن حر عاملی، وسائلالشیعة (آل البیت)، ج۱۲، ص۱۵۸.</ref>. | # '''حسن خلق با [[مردم]]:''' وسیعترین حوزهای که انسان موظف است حسن خلق را مراعات کند، [[جامعه انسانی]] است؛ به این معنی که انسان [[وظیفه]] دارد با همه [[انسانها]] با [[اخلاق نیکو]] [[رفتار]] کند. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|أَفَاضِلُكُمْ أَحْسَنُكُمْ أَخْلَاقاً الْمُوَطَّئُونَ أَكْنَافاً الَّذِينَ يَأْلَفُونَ وَ يُؤْلَفُونَ وَ تُوَطَّأُ رِحَالُهُمْ}}<ref>«برترین شما خوشاخلاقترین شماست، آنان که شانههایشان زیر پای دیگران است (کنایه از تواضع)، آنان که با مردم الفت میگیرند و فرصت میدهند مردم با ایشان الفت گیرند. آنان که خانههایشان با پای مردم آشناست». محمد بن حسن حر عاملی، وسائلالشیعة (آل البیت)، ج۱۲، ص۱۵۸.</ref>. | ||
# حسن خلق با [[اهل]] [[ایمان]]: رعایت اخلاق با اهل ایمان یا [[جامعه]] همکیشان از اهمیت بیشتری برخوردار است و به همین دلیل در [[شرع]] [[مقدس]] بر آن تأکید بیشتری شده تا آنجا که یک [[حق]] تلقی شده است. [[امام سجاد]] {{ع}} فرموده است: حق همکیشان بر تو آن است که با آنها [[مهربان]] باشی با بدکارانشان [[مدارا]] کنی با آنها الفتگیری در اصلاحشان بکوشی. از نیکوکارانشان تشکر کنی و آزاری به آنها نرسانی و برای آنها همان را بخواهی که برای خودت میخواهی و آنچه را برای خود نمیپسندی برای ایشان هم نپسندی. پیرمردان آنها را چون پدر انگاری و پیرزنانشان را چون مادر. [[جوانان]] همکیشت را چون [[برادر]] بدانی و کوچکترها را چون فرزندانت<ref>سید عبدالله شبر، الاخلاق، ص۸۵.</ref>. | # '''حسن خلق با [[اهل]] [[ایمان]]:''' رعایت اخلاق با اهل ایمان یا [[جامعه]] همکیشان از اهمیت بیشتری برخوردار است و به همین دلیل در [[شرع]] [[مقدس]] بر آن تأکید بیشتری شده تا آنجا که یک [[حق]] تلقی شده است. [[امام سجاد]] {{ع}} فرموده است: حق همکیشان بر تو آن است که با آنها [[مهربان]] باشی با بدکارانشان [[مدارا]] کنی با آنها الفتگیری در اصلاحشان بکوشی. از نیکوکارانشان تشکر کنی و آزاری به آنها نرسانی و برای آنها همان را بخواهی که برای خودت میخواهی و آنچه را برای خود نمیپسندی برای ایشان هم نپسندی. پیرمردان آنها را چون پدر انگاری و پیرزنانشان را چون مادر. [[جوانان]] همکیشت را چون [[برادر]] بدانی و کوچکترها را چون فرزندانت<ref>سید عبدالله شبر، الاخلاق، ص۸۵.</ref>. | ||
# [[حسن خلق]] با [[خانواده]]: مهمترین حوزهای که [[انسان]] موظف به مراعات حسن خلق است، حوزه خانواده است. در این حوزه نه تنها [[زن]] و مرد به طور یکسان موظف به [[خوشاخلاقی]] میباشند، بلکه موظفند [[بدخلقی]] [[همسر]] خود را نیز تحمل کنند. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|مَنْ صَبَرَ عَلَى سُوءِ خُلُقِ امْرَأَتِهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْأَجْرِ مثل ما اعطی عَلَى ایوب بَلَائِهِ وَ مَنْ صَبَرَتْ عَلَى سُوءِ خُلُقِ زَوْجِهَا أَعْطَاهَا الله مِثْلَ ثَوَابِ آسِيَةَ امرءة فرعون}}<ref>«هر مردی که بدخلقی همسرش را تحمل کند خداوند پاداشی به او میدهد همانند پاداشی که به ایوب به خاطر گرفتاریاش داد و هر زنی که بدخلقی شوهرش را تحمل کند خداوند پاداشی همانند پاداش آسیه همسر فرعون به او میدهد». محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۲۴۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)|اخلاق الاهی، ج۱۴]]، ص۱۸۸ ـ ۱۸۹.</ref> | # '''[[حسن خلق]] با [[خانواده]]:''' مهمترین حوزهای که [[انسان]] موظف به مراعات حسن خلق است، حوزه خانواده است. در این حوزه نه تنها [[زن]] و مرد به طور یکسان موظف به [[خوشاخلاقی]] میباشند، بلکه موظفند [[بدخلقی]] [[همسر]] خود را نیز تحمل کنند. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|مَنْ صَبَرَ عَلَى سُوءِ خُلُقِ امْرَأَتِهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْأَجْرِ مثل ما اعطی عَلَى ایوب بَلَائِهِ وَ مَنْ صَبَرَتْ عَلَى سُوءِ خُلُقِ زَوْجِهَا أَعْطَاهَا الله مِثْلَ ثَوَابِ آسِيَةَ امرءة فرعون}}<ref>«هر مردی که بدخلقی همسرش را تحمل کند خداوند پاداشی به او میدهد همانند پاداشی که به ایوب به خاطر گرفتاریاش داد و هر زنی که بدخلقی شوهرش را تحمل کند خداوند پاداشی همانند پاداش آسیه همسر فرعون به او میدهد». محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۲۴۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)|اخلاق الاهی، ج۱۴]]، ص۱۸۸ ـ ۱۸۹.</ref> | ||
== ریشههای [[حسن خلق]] == | == ریشههای [[حسن خلق]] == | ||
| خط ۷۰: | خط ۷۲: | ||
### '''خوشرویی:''' بدون [[شک]] [[گشادهرویی]] برای کسی که به [[حسن خلق]] آراسته نشده، بسیار مشکل است؛ ولی در صورتی که آثار و نتایج خوشرویی را در نظر داشته باشد و به هنگام [[ملاقات]] با دیگران از خویش مراقبت کند، میتواند با چهره گشاده با همه روبهرو شود. [[رسول خدا]] {{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|حُسْنُ الْبِشْرِ يَذْهَبُ بِالسَّخِيمَةِ}}<ref>«خوشرویی کینه را از دلها میبرد». محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۲، ص۱۰۴.</ref>. | ### '''خوشرویی:''' بدون [[شک]] [[گشادهرویی]] برای کسی که به [[حسن خلق]] آراسته نشده، بسیار مشکل است؛ ولی در صورتی که آثار و نتایج خوشرویی را در نظر داشته باشد و به هنگام [[ملاقات]] با دیگران از خویش مراقبت کند، میتواند با چهره گشاده با همه روبهرو شود. [[رسول خدا]] {{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|حُسْنُ الْبِشْرِ يَذْهَبُ بِالسَّخِيمَةِ}}<ref>«خوشرویی کینه را از دلها میبرد». محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۲، ص۱۰۴.</ref>. | ||
### '''احترام به دیگران:''' یکی از نمادهای [[حسن خلق]] احترام به دیگران است. احترام به دیگران هنری است که باید آن را آموخت و با [[مراقبت]]، تمرین و تکرار به ملکه نفسانی تبدیل کرد. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|من اکرم مؤمنا اکرمه الله و من عظم مؤمنا عظمه الله}}<ref>«هر کس مؤمنی را احترام کند، خدا احترامش میکند و هر کسی مؤمنی را بزرگ بدارد، خدا بزرگش میدارد». سلیمان بن احمد طبرانی، مسند الشامیین، ج۳، ص۲۲۲.</ref>. | ### '''احترام به دیگران:''' یکی از نمادهای [[حسن خلق]] احترام به دیگران است. احترام به دیگران هنری است که باید آن را آموخت و با [[مراقبت]]، تمرین و تکرار به ملکه نفسانی تبدیل کرد. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|من اکرم مؤمنا اکرمه الله و من عظم مؤمنا عظمه الله}}<ref>«هر کس مؤمنی را احترام کند، خدا احترامش میکند و هر کسی مؤمنی را بزرگ بدارد، خدا بزرگش میدارد». سلیمان بن احمد طبرانی، مسند الشامیین، ج۳، ص۲۲۲.</ref>. | ||
### '''[[تواضع]] و [[فروتنی]]:''' یکی از رفتارهایی که بر [[خوشاخلاقی]] [[انسان]] دلالت میکند، فروتنی با [[مردمان]] است. فروتنی در برابر دیگران به ویژه کسانی که در رتبه [[اجتماعی]] فروتری قرار دارند بر نفس گران میآید؛ بنابراین، نیاز به توجه و تمرین دارد. کسی میتواند تواضع را بر نفس خویش هموار کند که هم آثار و فواید تواضع را در نظر داشته باشد و هم عواقب و پیامدهای [[تکبر]] را، نه تنها بداند، بلکه به یاد داشته باشد که تواضع موجب [[خشنودی خدا]] و منشأ [[عزت]] و | ### '''[[تواضع]] و [[فروتنی]]:''' یکی از رفتارهایی که بر [[خوشاخلاقی]] [[انسان]] دلالت میکند، فروتنی با [[مردمان]] است. فروتنی در برابر دیگران به ویژه کسانی که در رتبه [[اجتماعی]] فروتری قرار دارند بر نفس گران میآید؛ بنابراین، نیاز به توجه و تمرین دارد. کسی میتواند تواضع را بر نفس خویش هموار کند که هم آثار و فواید تواضع را در نظر داشته باشد و هم عواقب و پیامدهای [[تکبر]] را، نه تنها بداند، بلکه به یاد داشته باشد که تواضع موجب [[خشنودی خدا]] و منشأ [[عزت]] و سربلندی است و تکبر کلید همه بدیهاست؛ چون [[توفیق]] [[تهذیب نفس]] را از انسان سلب میکند و او را از کسب [[فضایل]] باز میدارد<ref>میرزا محمدتقی اصفهانی، مکیال المکارم، ج۱، ص۴۱۲.</ref>. [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|التَّوَاضُعُ أَصْلُ كُلِّ خَيْرٍ نَفِيسٍ وَ مَرْتَبَةٍ رَفِيعَةٍ}}<ref>«فروتنی ریشه همه خیرات کمیاب و مراتب بلند است». محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۷۲، ص۱۳۱.</ref>. | ||
### '''[[حلم]] و [[بردباری]]:''' [[رفتار]] دیگری که بدون [[شک]] [[نشانه]] [[حسن خلق]] است، ولی بدون تمرین و [[تهذیب]] دستیافتنی نیست، حلم و بردباری است. [[فروبردن خشم]]، بخشیدن بیمهریهای دیگران و بالاتر از همه مقابله به [[نیکی]]. [[قرآن کریم]] در وصف بندگان خاص [[خدا]] میفرماید: {{متن قرآن|وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}}<ref>«و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳.</ref>. | ### '''[[حلم]] و [[بردباری]]:''' [[رفتار]] دیگری که بدون [[شک]] [[نشانه]] [[حسن خلق]] است، ولی بدون تمرین و [[تهذیب]] دستیافتنی نیست، حلم و بردباری است. [[فروبردن خشم]]، بخشیدن بیمهریهای دیگران و بالاتر از همه مقابله به [[نیکی]]. [[قرآن کریم]] در وصف بندگان خاص [[خدا]] میفرماید: {{متن قرآن|وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}}<ref>«و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳.</ref>. | ||
## '''تمرین گفتاری:''' یکی از نمادهای [[حسن خلق]]، گفتار پیراسته از درشتی و رکاکت است؛ بنابراین برای دستیابی به [[فضیلت]] حسن خلق، لازم است در حوزه گفتار از همه شیوههای ناپسند گفتاری پرهیز کرد؛ از جمله: پُرحرفی و بیهودهگویی؛ فریاد و صدای ناهنجار و [[فحش]] و [[ناسزا]]. | ## '''تمرین گفتاری:''' یکی از نمادهای [[حسن خلق]]، گفتار پیراسته از درشتی و رکاکت است؛ بنابراین برای دستیابی به [[فضیلت]] حسن خلق، لازم است در حوزه گفتار از همه شیوههای ناپسند گفتاری پرهیز کرد؛ از جمله: پُرحرفی و بیهودهگویی؛ فریاد و صدای ناهنجار و [[فحش]] و [[ناسزا]]. | ||
| خط ۹۰: | خط ۹۲: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید حسین دینپرور|دینپرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه''']] | # [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید حسین دینپرور|دینپرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']] | ||
# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم''']] | # [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']] | ||
# [[پرونده:1100246.jpg|22px]] [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|'''اخلاق الاهی ج۱''']] | # [[پرونده:1100246.jpg|22px]] [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|'''اخلاق الاهی ج۱''']] | ||
# [[پرونده:1100254.jpg|22px]] [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)|'''اخلاق الاهی ج۱۴''']] | # [[پرونده:1100254.jpg|22px]] [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)|'''اخلاق الاهی ج۱۴''']] | ||