نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

نهج البلاغه گزیده سخنان [[امام علی بن ابی‌طالب]] {{ع}} است که [[شریف رضی]] در [[رجب]] سال ۴۰۰ قمری آن را تدوین کرده است. [[سیدرضی]] علت تدوین نهج البلاغه را پس از نوشتن کتابی در [[فضایل]] امیرالمؤمنین {{ع}} به‌نام [[خصائص الائمة (کتاب)|خصائص الائمة]]، درخواست جمعی از [[دوستان]] و اهل [[علم]] بیان می‌کند؛ تدوین کتابی که گزیده سخنان امام {{ع}} در زمینه‌ها و موضوعات گوناگون از [[خطبه‌های نهج البلاغه|خطبه‌ها]] و [[نامه‌های نهج البلاغه|نامه‌ها]] و [[حکمت‌های نهج البلاغه|پندها]] و [[دانش]] زیستن را در بر داشته باشد. آن مردان [[فضل]] و [[دانش]] می‌دانستند که این سخنان، شگفتی‌های [[بلاغت]] و دُردانه‌های [[فصاحت]] و گوهرهای [[ادب]] و کلمات پرمغز و روشنگر [[دین]] و دنیاست و این مجموعه نفیس در هیچ [[کلام]] و کتابی یافت نشود، چون [[امیرمؤمنان]] {{ع}} سرچشمه [[فصاحت]] و زایش‌جای [[بلاغت]] است و از آن بزرگوار گنج [[فرهنگ]] و [[ادب]] و قانون‌های آن پدید آید و هر سخنوری بر شیوه و روش آن حضرت ره پوید و هر واعظ شیرین سخن رساگویی از او کمک گیرد. نهج البلاغه ۲۳۹ [[خطبه]]، ۷۹ [[نامه]] و ۴۷۲ سخن کوتاه دارد و محتوای این کتاب، مسائل مختلف [[اعتقادی]]، [[اخلاقی]]، [[سیاسی]]، [[تاریخی]] و [[اجتماعی]] است.

نهج البلاغه شامل ۷۹ [[نامه]] است. این [[نامه‌ها]] با توجه به زمان کتابتشان و هم‌زمانی با دوران خلافت امام {{ع}}، بیشتر ناظر به مسائل [[حکومتی]] و [[مدیریتی]] هستند یا خطاب به معاندان و [[دشمنان]] نوشته شده‌اند. در این میان، چند [[نامه]] بیشتر مورد توجه قرار گرفته است: [[نامۀ ۳ نهج البلاغه]] به [[شریح قاضی]]؛ [[نامۀ ۳۱ نهج البلاغه]] به [[امام حسن مجتبی]] {{ع}}؛ [[نامۀ ۴۵ نهج البلاغه]]:خطاب به [[عثمان بن حنیف]]؛ [[نامۀ ۴۷ نهج البلاغه]]: [[وصیت]] [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در بستر [[شهادت]] و [[نامۀ ۵۳ نهج البلاغه]]: خطاب به [[مالک اشتر]] در زمینه [[آیین]] [[حکومت‌داری]] و [[مدیریت اسلامی]].

=== ترجمه‌های نهج البلاغه ===

نهج البلاغه از دیرباز مورد توجه مترجمان نیز بوده است. بسیاری از مترجمان [[اقدام]] به ترجمه تمام نهج البلاغه یا بخشی از آن کرده‌اند. چندی از [[علما]] و اندیشمندان نیز به ترجمه تمام متن نهج البلاغه مبادرت ورزیده‌اند. اولین [[ترجمه نهج البلاغه]] مربوط به قرن پنجم و ششم هجری است. پس از آن شرح و ترجمه [[مولی]] [[فتح الله کاشانی]] از علمای قرن یازدهم با عنوان [[تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین]] نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. در سال‌های اخیر نیز بسیاری از اندیشه‌ورزان به [[ترجمه نهج البلاغه]] [[اقدام]] کرده‌اند<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۸۵۳.</ref>.

 

=== نسخه‌های تصحیح‌شده از متن نهج البلاغه ===

تاکنون برخی از مؤسسه‌های پژوهشی و دانشمندان علوم اسلامی دست به تصحیح متن نهج البلاغه زده‌اند که حاصل آن پدیداری نسخه‌های گوناگونی از نهج البلاغه است. این نسخه‌ها عبارت‌اند از: تصحیح و شرح [[شیخ محمد عبده]]؛ تصحیح و شرح مرحوم [[سید علی نقی فیض الاسلام]]؛ تصحیح دکتر [[صبحی صالح]]؛ تصحیح [[بنیاد نهج البلاغه]]<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۸۵۴.</ref>.

 

=== مصادر نهج البلاغه ===

=== مستدرک نهج البلاغه ===

مستدرک به اثری گفته می‌شود که نویسنده‌ای با معیار قراردادن اثر نویسنده‌ای دیگر و با نظر بر آنچه مکمل نوشته اوست یا آنچه از دسترسِ نویسنده اصلی دور مانده است، [[اقدام]] به نگارش کتابی مستقل می‌کند و کتاب خود را مستدرکی بر کتاب معیار نام می‌نهد. نگارنده مستدرک با تشخیص اهداف نویسنده متن اصلی و نیز [[آگاهی]] از مواردی که به [[دلایل]] مختلف از نظرگاه نویسنده اصلی دور مانده یا به هر روی در متن اصلی وارد نشده است، دست به تألیف مستدرک می‌زند. بر این اساس و در طول [[تاریخ]]، نویسندگان و محدثانی متوجه اهمیت نهج البلاغه شده و بر آن مستدرک نگاشته‌اند مانند: [[مستدرک نهج البلاغة (کتاب)|مستدرک نهج البلاغة]]، تألیف [[هادی کاشف الغطاء]]؛ [[نهج السعادة فی مستدرک نهج البلاغة (کتاب)|نهج السعادة فی مستدرک نهج البلاغة]]، تألیف [[محمد باقر محمودی]]؛ [[تمام نهج البلاغة]]، تألیف [[سید صادق موسوی]]<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۸۷ ـ ۶۸۹.</ref>.

=== معجم‌های نهج البلاغه ===

معجم به مجموعه‌هایی گفته می‌شود که براساس [[نظام]] الفبایی و با [[هدف]] دسته‌بندی لفظی یا موضوعی یک اثر یا مجموعه‌ای از آثار تدوین شده است. معجم‌ها بر [[توانمندی]] محققان و مخاطبان در دست‌یابی به موضوع یا لفظ مورد نظر می‌افزاید و سیر تحقیق و حرکت تکاملی در دست‌یابی به موضوع یا لفظ مورد نظر می‌افزاید و سیر تحقیق و حرکت تکاملی [[دانش]] را سرعت می‌بخشد. کتاب‌هایی با این تعرف در خصوص نهج البلاغه نگاشته شده‌اند که از آن جمله می‌توان به دو کتاب الکاشف، تحقیق سیدجواد مصطفوی و [[المعجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغة]] تحقیق [[محمد دشتی]] اشاره کرد<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۷۳۰.</ref>.

== ادبیات نهج البلاغه ==

[[امام علی]] {{ع}}، در [[دانش]] و [[فصاحت]] و [[زیبایی]] گفتار، سرآمد همگان بود و سخن او را بالاتر از [[کلام]] [[بشر]] و پایین‌تر از [[کلام]] [[خدا]] دانسته‌اند. نهج البلاغه به معنای روش [[بلاغت]] است. [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در میدان سخنوری و سخن‌دانی، مانند دیگر میادین و عرصه‌های [[علمی]] و عملی، گوی [[سبقت]] را از همگان ربوده است و در میدان [[فصاحت]] و [[بلاغت]] نیز، [[تاریخ]]، همانند و هماوردی برای او نمی‌شناسد. از این‌رو در طول [[تاریخ]]، بسیاری از ادبای [[مسلمان]] و غیر مسلمان در پیشگاه [[بلاغت]] [[علوی]] سر [[تعظیم]] فرود آورده و با بیاناتی دل‌نشین مؤید [[یگانگی]] [[امیر]] سخن در فن سخنوری شده‌اند. [[شریف رضی]]، خود، در مقدمه نهج البلاغه می‌نویسد: "هر که در آن نظر کند، درهای [[بلاغت]] به‌رویش گشوده شود و گم‌شده خود را در آن یابد و نیاز دانشمند و دانش‌پژوه را برآورد و سخنور و پارسا را بهره دهد و به خواسته‌اش رساند"<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۸۵۷ـ ۸۵۸.</ref>.