آیه اشتری: تفاوت میان نسخه‌ها

#'''وجه سوم''': وقتی [[پیامبر]]{{صل}} و [[ابوبکر]] به [[مدینه]] [[هجرت]] می‌کردند، [[هدف]] [[مشرکان]] به‌دست آوردن علی نبود، از این رو او را در رختخواب خود گذاشت تا [[گمان]] کنند پیامبر در [[منزل]] است و به دنبال او نروند. چون صبح شد علی را یافتند و زیانکاریشان آشکار گشت و علی را اذیّت نکردند... و اگر درباره علی غرضی داشتند، وقتی او را یافتند به او تعرّض می‌کردند... پس [علی] در اینجا خود را فدای [[جان]] چه کسی کرده است‌؟ اما آن کسی که بدون تردید جانش را فدای پیامبر می‌کرد و قصد داشت با جان خود، خطر را از او دور کرده و ضرر به جای پیامبر به او برسد، ابوبکر بود. او هر گاه متوجّه خطری از عقب می‌شد، در پشت سر پیامبر قرار می‌گرفت، و هر گاه از جلو خطری [[احساس]] می‌کرد، از پیش روی او [[حرکت]] می‌کرد و [همین طور مستمر عقب و جلو] می‌رفت تا [از اوضاع] [[آگاهی]] یابد و هر جا خطری می‌دید [[دوست]] داشت خودش با آن روبرو شود نه پیامبر{{صل}}! و بسیاری از [[صحابه]] در [[جنگ‌ها]] جان خود را فدای پیامبر می‌کردند، از جمله کسانی که در پیش روی او به [[قتل]] رسیدند و یا کسانی که دستشان فلج شد؛ مثل [[طلحه]] بن عبیداللّه و این [[[فدا]] کردن جان] برای همه [[مؤمنان]] [[واجب]] است. پس اگر مقدّر بوده است که در [[شب هجرت]] علی جانش را [[فدا]] کند، این از فضایلی است که میان او [[صحابه]] دیگری غیر از او مشترک است؛ پس چگونه در اینجا ترسی برای علی نبوده باشد؟ هم‌چنین [[پیامبر]]{{صل}} به او گفت: «خود را به این عبای سبز من بپیچ و در آن بخواب که از میان آنان هیچ مردی به آنچه ناخوشایند توست به سوی تو نخواهد آمد»، پس به او [[وعده]] داد و [[پیامبر]] [در وعده‌ای که می‌دهد] صادق است که هیچ اتّفاق ناخوشایندی به او نمی‌رسد و [[آرامش]] او به سبب وعده پیامبر بود.

#'''هشتم''': همانا لفظ آیه مطلق است و در آن تخصیص وجود ندارد، پس هر که جانش را برای [[طلب]] [[خشنودی خدا]]وند بفروشد، قطعا در [مراد] آیه داخل است و [[شایسته‌ترین]] افراد برای داخل شدن در مراد آیه پیامبر و دوستش [[[ابوبکر]]] هستند. پس آن دو جانشان را برای طلب خشنودی خدا فروختند و در [[راه خدا]] [[مهاجرت]] کردند و [[دشمن]] از هر سو به دنبال آنان بود.

#'''نهم''': اینکه علّامه می‌گوید: «این فضیلتی است که برای غیر او حاصل نشده، پس بر [[افضلیّت]] او دلالت می‌کند، پس او [[امام]] است». [در پاسخ] گفته می‌شود: شکّی نیست براساس کتاب، [[سنّت]] و [[اجماع]]، فضیلتی که در هجرت برای ابوبکر حاصل شده برای غیر او از [[صحابه]] حاصل نشده است؛ پس این افضلیّت برای او بدون [مشارکت] عمر، عثمان، علی و صحابه دیگر غیر از آنان ثابت است، در نتیجه او امام است. این دلیل، دلیل [[راستی]] است که دروغی در آن وجود ندارد. [[خداوند]] می‌گوید: {{متن قرآن|إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا}} و نظیر این [[فضیلت]] قطعاً برای غیر ابوبکر حاصل نشده، به خلاف نگهداری از [[جان]] [پیامبر] و اگر آن صحیح باشد، بسیاری از صحابه با جان خود از پیامبر [[محافظت]] کردند و این بر هر مؤمنی [[واجب]] است و از فضیلت‌های اختصاصی برای بزرگان [[اصحاب]] به شمار نمی‌رود، در حالی که [[فضیلت]] با امور اختصاصی ثابت می‌شود نه با [[مشترکات]]. از این مطلب استفاده می‌شود احدی نقل نکرده است که علی در هنگام [[خوابیدن]] در رختخواب [[پیامبر]]{{صل}} [[اذیت]] شده است، در حالی که غیر او در [[حفاظت از پیامبر]]{{صل}} قطعا اذیّت شده‌اند؛ گاهی به واسطه ضربه دیدن، گاهی با مجروح شدن و گاهی هم با کشته شدن. پس کسی که با اذیّت شدن خود را فدای [[پیامبر]] کرده، بزرگتر از آن است که بدون اذیّت خود را فدای او ساخته است و به تحقیق [[دانشمندان]] گفته‌اند: آنچه از [[فضائل]] برای علی صحّت دارد، مشترک است و غیر او نیز در آن با او شریک‌اند، به خلاف [[صدّیق]] [[[ابوبکر]]] که بسیاری از فضائلش ـ و اکثر آنها ـ اختصاصی برای اوست و غیر از او در آنها با او [[شریک]] نیستند و این در محلّ خود به صورت مبسوط [بیان شده] است!»<ref>ابن تیمیه، منهاج السنّة: ج ۷، ص۸۱-۸۶.</ref>.<ref>سید علی میلانی، [[جواهر الکلام]]، ج۵، ص۳۸۰-۳۸۸.</ref>

در این [[احادیث]] تصریح شده که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[جان]] [[مبارک]] خویش را فدای [[رسول]] خدای{{صل}} و صَرف [[محافظت]] از ایشان کرده‌اند. در [[حدیث]] [[ابن عباس]] تعبیر {{عربی|شری علیٌّ نفسه...}}؛ یعنی علی{{ع}} جان خویش را فروخت، آمده است که به روشنی بیان‌گر این [[حقیقت]] است، حقیقتی که حضرت علیّ بن الحسین [[امام سجاد]]{{ع}} نیز به آن تصریح فرموده و [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} را نخستین کسی معرّفی کرده که جان خود را برای [[طلب]] [[خشنودی خداوند]] سبحان فروخت و بالأخره این حقیقت در [[شعر]] منسوب به خود امیرالمؤمنین{{ع}} نیز بیان شده و آن حضرت با تعابیرب به بیان آن پرداخته است: {{متن حدیث|وقیت بنفسی...}}؛ با جان خود محافظت کردم و تعبیر {{متن حدیث|وطنت نفسی علی القتل و الأسر}}؛ یعنی جانم را برای کشته شدن و [[اسارت]] مهیا ساختم.

[[مفسّران]] و [[محدّثان]] [[سنّی]] ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ اَلَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اَللّٰهُ وَ اَللّٰهُ خَیْرُ اَلْمٰاکِرِینَ‌}}<ref>سوره [[انفال]]، آیه ۳۰.</ref> به نقشه [[مشرکان]] برای [[قتل]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[داستان]] [[هجرت]] ایشان به [[مدینه]] احادیثی را مطرح کرده‌اند. در [[حدیثی]] که أحمد بن حنبل در [[مسند]] خود و در ذیل این آیه از ابن عباس نقل می‌کند، آمده است: «[[قریش]] شبی در [[مکّه]] با هم [[مشورت]] کردند و عدّه‌ای از آنها گفتند: چون صبح شد، او را با زنجیر ببندیم و زمین‌گیر کنیم ـ منظورشان [[پیامبر]]{{صل}} بود ـ و عدّه‌ای دیگر گفتند: بلکه او را بکشیم. و برخی هم گفتند: بلکه او را [از [[شهر مکّه]]] [[اخراج]] کنیم. آن‌گاه [[خدای عزّوجلّ]] پیامبرش را از این موضوع مطّلع ساخت.[[ علی ]][{{ع}}] آن شب در رختخواب پیامبر خوابید و پیامبر خارج شد تا به [[غار]] رسید.

این حدیث نیز به روشنی بیان‌گر [[ایثار]] و از [[جان]] گذشتگی [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} در راه [[حفاظت از جان]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[طلب]] رضای [[خداوند]] است. بنابر این [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ اِبْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اَللّٰهِ‌}} بیان‌گر فضیلتی بزرگ و اختصاصی برای [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و مثبِت [[افضلیّت]] و [[خلافت بلافصل]] ایشان است، به طوری که خود [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[شورا]]، به این قصّه [[احتجاج]] می‌کند و آن را شاهدی بر [[حقّانیت]] خویش معرّفی می‌کند. [[متّقی هندی]] در [[کنز العمال]]، از [[ابوالطفیل]] [[صحابی]] نقل می‌کند که گفت: «من در [[روز]] شورا در جلوی در بودم و صدای [[[مشاجره]]] میان [[اهل]] شورا بلند بود. آن‌گاه شنیدم که علی{{ع}} می‌گفت: [[مردم]] با [[ابوبکر]][[ بیعت]] کردند در حالی که به [[خدا]] [[سوگند]] من از وی بر این امر سزاوارتر و شایسته‌تر بودم... همانا عمر مرا در میان پنج نفری قرار داد که من ششمین آنها بودم. نه او نه آنها در صلاحیّت، هیچ فضیلتی نسبت به اعضای شورا برای من قائل نشدند و همه ما را در یک ردیف قرار دادند و به خدا سوگند اگر بخواهم می‌توانم در این باره به گونه‌ای سخن بگویم که نه عربشان، نه عجمشان، نه [[کافران]] [[عهد]] بسته و نه [[مشرکان]] از آنان نمی‌توانند یکی از ویژگی‌هایی که می‌گویم را رد کنند... آیا در میان شما کسی هست که بیشترین [[رضایت‌مندی]] را از [[رسول خدا]]{{صل}} داشته باشد هنگامی که در رختخواب ایشان خوابیدم و با جانم از ایشان [[محافظت]] کردم و از [[روح]] و خونم در راه ایشان گذشتم‌؟ [اعضای شورا] گفتند: به خدا سوگند نه..».<ref>کنزالعمّال، ج۵، ص۷۲۴-۷۲۵، ش۱۴۲۴۳. هم‌چنین ر.ک: [[تاریخ مدینة دمشق]]، ج۴۲، ص۴۳۴؛ [[میزان]] الإعتدال، ج۴، ص۴۴۱-۴۴۲، ش۱۶۴۳؛ لسان [[المیزان]]، ج۲، ص۱۵۶-۱۵۷ و منابع دیگر.</ref>.

تا اینجا روشن شد که بسیاری از [[اندیشمندان]] صاحب نام [[سنّی]]، به [[نزول]] [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ‌}} درباره امیرالمؤمنین{{ع}} به صراحت [[اذعان]] کرده‌اند به گونه‌ای که هیچ شکّی در این باره باقی نمی‌ماند. برخی از این اندیشمندان خبر [[هبوط]] [[جبرئیل]] و [[میکائیل]] برای محافظت از امیرالمؤمنین{{ع}} در [[لیلة المبیت]] را به صورت ارسال مسلّم و یا به نقل از [[ثعلبی]] [[روایت]] کرده‌اند<ref>برای نمونه: ر.ک: أسدالغابه، ج۴، ص۲۵.</ref>.

هم‌چنین نویسنده [[تفسیر نیشابوری]] در [[تفسیر]] خود که در حاشیه [[تفسیر طبری]] چاپ شده است، همین مطلب را به صورتی که [[فخر رازی]] بیان کرده، آورده است<ref>تفسیر النیسابوری، ج۲، ص۸.<ref/>. ابوحیان نیز در تفسیر [[بحر]] [[المحیط]] می‌نویسد: «آیه درباره علی [{{ع}}] نازل شده هنگامی که [[رسول خدا]]{{صل}} او را در [[مکّه]] به جای خود گذاشت تا دیون او را ادا کند و اماناتش را بازگرداند و به او دستور داد که در شبی که برای [[مهاجرت]] خارج می‌شود در رختخوابش بخوابد»<ref>تفسیر [[البحر]] المحیط، ج۲، ص۱۱۸.</ref>.

[[قرطبی]] در این باره می‌گوید: «این آیه درباره علی [{{ع}}] نازل شده است، هنگامی که پیامبر{{صل}} در شبی که به سوی [[غار]] از مکّه خارج شد، او را در رختخواب خویش گذاشت»<ref>تفسیر القرطبی، ج۳، ص۲۱.<ref/>.

[[آلوسی]] نیز می‌نویسد: «[[امامیه]] و برخی از ما سنّیان قائلند که این آیه درباره علی{{ع}} نازل شده است آن هنگامی که پیامبر{{صل}} او را در رختخواب خود در مکّه به جای خویش گذاشت، آن‌گاه که به سوی غار خارج شد»<ref>تفسیر الآلوسی، ج۲، ص۹۷.</ref>.

[[ابوحامد غزالی]] و هم‌چنین [[حلبی]] در کتاب [[سیره]] خود، این خبر را به مانند آنچه [[ثعلبی]] روایت کرده بود روایت کرده‌اند<ref>إحیاء [[علوم]] الدین، ج۱۰، ص۴۹؛ [[السیرة الحلبیة]]، ج۲، ص۱۹۲.<ref/> [[ابن اثیر]] نیز به صورت [[مسند]]،[[ حدیث]] را از ثعلبی روایت کرده<ref>أسدالغابة، ج۴، ص۲۵.<ref/> [[حافظ]] گنجی [[شافعی]] و [[ابن صباغ مالکی]] نیز چنین کرده‌اند<ref>کفایة الطالب فی [[مناقب]] علیّ بن أبی‌طالب{{ع}}، ۲۳۹؛ [[الفصول المهمة]]، ج۱، ص۲۹۴.<ref/> دیاربکری نیز [[کلام]] غزالی را در این زمینه نقل کرده است<ref>تاریخ الخمیس، ج۱، ص۳۲۵.<ref/> و بالأخره این [[حدیث]] در کتاب إتحاف السادة المتّقین بشرح إحیاء علوم الدین [[زبیدی]]، صاحب تاج العروس نیز آمده است<ref>إتحاف السادة المتقین، ج۹، ص۷۸۲.</ref>.

بنابراین صحّت قول به [[نزول]] [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَ مِنَ اَلنّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ‌}} درباره [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} بسیار روشن و غیر قابل [[انکار]] است وحدیثی که [[ثعلبی]] در ذیل [[آیه]] [[روایت]] کرده، نزد [[عالمان]] [[سنّی]] مشهور می‌باشد؛ از این رو سنّیان ناگزیر باید براساس متون معتبر خود به آن ملتزم شوند، در نتیجه نخستین وجه از مناقشات ابن تمییه [[باطل]] است و نزول آیه شریفه درباره امیرالمؤمنین{{ع}} نه از [[اسرائیلیات]] است و نه صرفا مستند به نقل ثعلبی است، هر چند که ثعلبی نیز از [[حفّاظ]] بزرگ و مورد [[اعتماد]] در [[حدیث]] و [[تفسیر]] به شمار می‌رود. هم‌چنین روشن شد که وجه دوم از مناقشات [[ابن تیمیه]] نیز باطل و [[دروغ]] است و هرگز از نظر همه حدیث شناسان و [[سیره]] پژوهان،[[ حدیث]] ثعلبی[[ دروغ]] نیست<ref>سید علی میلانی، [[جواهر الکلام]]، ج۵، ص۳۸۹-۴۰۱.</ref>.