برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
| (۲۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | | {{جعبه اطلاعات کتاب |
| | موضوع مرتبط = صحابه | | | عنوان پیشین = |
| | عنوان مدخل = زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی | | | عنوان = المبتدا و المبعث و المغازی |
| | مداخل مرتبط = [[زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی در تاریخ اسلامی]] | | | عنوان پسین = |
| | پرسش مرتبط = | | | شماره جلد = |
| | | عنوان اصلی = |
| | | تصویر = .jpg |
| | | اندازه تصویر = 200px |
| | | از مجموعه = |
| | | زبان = عربی |
| | | زبان اصلی = |
| | | نویسنده = [[عبدالملک بن هشام مَعافری مصری]] |
| | | نویسندگان = |
| | | تحقیق یا تدوین = |
| | | زیر نظر = |
| | | به کوشش = |
| | | مترجم = |
| | | مترجمان = |
| | | ویراستار = |
| | | ویراستاران = |
| | | موضوع = {{فهرست جعبه افقی| [[سیره]] | [[تاریخ]]}} |
| | | مذهب = |
| | | ناشر = |
| | | به همت = |
| | | وابسته به = |
| | | محل نشر = بیروت |
| | | سال نشر = |
| | | تعداد جلد = |
| | | فهرست جلدها = |
| | | تعداد صفحات = |
| | | شابک = |
| | | شماره ملی = |
| }} | | }} |
| == آشنایی اجمالی ==
| | '''المبتدا و المبعث و المغازی'''، کتابی است دو جلدی که به بررسی سیرهٔ محمد پیامبر اسلام میپردازد. پدیدآورنده این اثر [[عبدالملک بن هشام مَعافری مصری]] است و انتشارات دارالجلیل و برخی دیگر از ناشران انتشار آن را به عهده داشتهاند. این کتاب توسط ناشران مختلف به چاپ رسیده است<ref name=p1>[https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3078726&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author وبگاه کتابخانه ملی]</ref>. |
| [[زاهر بن اسود]] بن [[حجاج بن قیس]] اسلمی، از [[قبیله]] [[بنیاسلم]] بن افصی، از [[قبایل]] [[خزاعی]]<ref>ر.ک: ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۴۲؛ کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۶؛ نسب کامل وی و اختلاف در آن را بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۱.</ref> و کنیهاش ابومجزاه است<ref>صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۱۱۲.</ref>. [[ابن سعد]] شرح حال او را در دو جا آورده است: نخست، در شمار صحابهای که پیش از [[فتح مکه]] [[مسلمان]] شدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸.</ref> و بار دیگر در شمار [[صحابه ساکن کوفه]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۰۷.</ref>. چنانکه [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۵۱.</ref>، شرح حال او را در قسم اول [[الاصابه]] ([[صحابه]]) آورده است. [[کتابهای رجال]] [[شیعه]] نیز وی را از جمله [[صحابه رسول خدا]]{{صل}} دانستهاند<ref>طوسی، رجال الطوسی، ص۳۹؛ تفرشی، نقد الرجال، ج۲، ص۲۵۱؛ امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۱.</ref>. | |
|
| |
|
| زاهر در [[صلح حدیبیه]] شرکت کرد و از جمله [[بیعتکنندگان با رسول خدا]]{{صل}} بود. بدین منظور از وی در منابع با نام «من [[اصحاب]] الشجره» یاد میشود<ref>ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۳، ص۱۲۲۹.</ref>. وی همچنین در [[جنگ خیبر]] حضور داشت<ref>ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۲۶۳.</ref> و روایتی که او از [[رسول خدا]]{{صل}} درباره [[نهی]] از خوردن گوشت خر نقل میکند، مربوط به حضور وی در همین [[نبرد]] است. وی میگوید زیر دیگهایی که از گوشت خر بار گذاشته شده بود را روشن میکرد که جارچی رسول خدا{{صل}} آنان را از خوردن آن گوشت منع کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸.</ref>. زاهر بن اسود که بعدها ساکن [[کوفه]] شد و در شمار [[کوفیان]] درآمد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۸.</ref>، [[راوی حدیث]] دیگری از رسول خدا{{صل}} درباره سفارش آن حضرت به [[روزه]] عاشوراست<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۴۴۲؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۵، ص۲۷۴؛ ابن ابیخیثمه، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۱۸؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۲۳۰.</ref>. فرزند وی [[مجزاه]] که از [[شریفان]] کوفه بود، [[راوی]] [[روایت]] اوست و به نقل مسلم<ref>مسلم، المنفردات والوحدان، ص۳۸.</ref> و دیگران<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۷۱.</ref>، وی تنها کسی است که از [[زاهر]] [[روایت]] میکند.
| | == دربارهٔ کتاب == |
| | در معرفی این کتاب آمده است: «کتاب [[السیرة النبویة]]، تألیف [[عبدالملک بن هشام مَعافری مصری]] (م ۲۱۳ یا ۲۱۸)<ref>برای ملاحظه شرح حال ابن هشام ر.ک: سهیلی، الروض الانف، ج۱، ص۳۳-۴۳؛ قفطی، انباه الرواة، ج۲، ص۲۱۲، حاشیه ۶.</ref> |
|
| |
|
| [[ابن اسحاق]]<ref>ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۵۲.</ref> و واقدی<ref>ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸؛ [[ابونعیم]]، معرفه [[الصحابه]]، ج۳، ص۱۲۲۹.</ref>، وی را از [[یاران]] [[عمرو بن حمق خزاعی]] دانستهاند. گفته شده این [[همراهی]] زمانی بود که [[عمرو بن حمق]] در [[مصر]] حضور داشت. [[سید محسن امین]]<ref>سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۱.</ref> از همراهی وی با عمرو بن حمق چنین [[استنباط]] کرده که وی [[شیعه]] بوده و به همین جهت، شرح حال او را در [[اعیان الشیعه]] آورده است. در این مورد با دو دسته از گزارشها روبهرو هستیم؛ دستهای از گزارشها ذیل عنوان «[[زاهر بن اسود]] اسلمی» درج میشوند که در [[کتابهای رجال]] شیعه از او با عنوان «زاهر الاسلمی» یاد شده و [[صحابهنویسان]] [[سنی]] نیز به وی عنوانی اختصاص دادهاند. دستهای دیگر از گزارشها ذیل عنوان «زاهر، [[مولی]] عمرو بن حمق» درج شدهاند که در [[کتابهای رجالی شیعه]] بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند<ref>ابن غضائری، رجال ابن غضائری، ص۱۳۵.</ref> و گزارش شده که وی در [[حادثه کربلا]] حضور داشت و در کنار [[امام حسین]]{{ع}} به [[شهادت]] رسید و نامش در [[زیارت ناحیه مقدسه]] آمده است<ref>ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج۳، ص۷۹.</ref>. زاهر دوم که نسبش معلوم نیست، از [[اصحاب امام علی]]{{ع}} و ملازم عمرو بن حمق بود و از او [[حمایت]] و [[پشتیبانی]] میکرد به گونهای که تا هنگام شهادت نیز در کنار او بود و توانست پس از شهادت عمرو بن حمق وی را [[دفن]] کند<ref>مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱۲، ص۲۲۲ و ج۱۴، ص۱۳۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴۵، ص۵۰۲؛ متقی هندی، کنزالعمال، ج۱۳، ص۴۹۷؛ نوری، خاتمه المستدرک، ج۴، ص۸۸.</ref>. [[ابن شهر آشوب]]<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۱۱۲.</ref>، [[نسب]] این زاهر را «[[زاهر بن عمرو]]» نوشته که آشکار است، نسب یاد شده با نام عمرو بن حمق آمیخته شده است و چه بسا این [[اشتباه]] مربوط به نساخ باشد. بدین گونه که «زاهر، [[مولی]] عمرو» در نسخهها تبدیل به «[[زاهر بن عمرو]]» شده باشد. بر این [[اشتباه]]، نویسندگان بعدی نیز اشاره کردهاند<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۲۱.</ref>. [[محمد بن سنان]] زاهری که از روات و نویسندگان [[شیعه]] به شمار آمده و در سال ۲۲۰ درگذشته است، از [[نوادگان]] زاهر، [[مولی]] [[عمرو بن حمق]] است<ref>نجاشی، رجال، ص۳۲۸.</ref>. | | این کتاب که به «[[سیره ابن هشام]]» [[شهرت]] یافته<ref>ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۳، ص۱۷۷.</ref>، یکی از دو منبعی است که در سیره و [[مغازی]] [[رسول خدا]]{{صل}} دارای اعتبار و شهرت بسیاری است. سیره ابن هشام، در واقع همان [[سیره ابن اسحاق]] است که ابن هشام آن را [[تهذیب]] و تلخیص و به عبارتی بازنویسی کرده است<ref>جاودان، «ابن هشام و سیره او»، آینه پژوهش، شماره ۱۱، ص۱۱.</ref>. ابن هشام، بنابر آنچه در مقدمه کتاب خود<ref>ابن هشام میگوید: {{عربی|... و ما یعرض من حدیثهم... و أشیاء بعضها یشنع الحدیث به، و بعض یسوء بعض الناس ذکره}}؛ (ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴).</ref> گفته مطالبی را که ویرایش، یا حذف کرده است عبارتاند از: |
| | * حذف «کتاب المبتدأ» در [[تاریخ انبیا]] و اختصار مباحث مربوط به [[آباء]] و [[اجداد پیامبر]]{{صل}} و [[اخبار]] [[جاهلیت]]؛ |
| | * حذف آنچه در آن یادی از [[پیامبر خدا]]{{صل}} نشده و چیزی از [[قرآن]] درباره آن نازل نشده و ارتباط و تأثیری در مطالب کتاب سیره ندارد؛ |
| | * اشعاری که [[ابن اسحاق]] آورده و آشنایان و [[عالمان]] به [[شعر]] آنها را درست نمیدانند؛ |
| | * مطالبی که نقل آنها شنیع است و خاطر برخی را میآزارد؛ |
| | * چیزهایی که [[زیاد بن عبدالله]] [[بکائی]] (م ۱۸۳) برای ابن هشام [[روایت]] نکرده است (بکائی همه سیره را دو بار نزد ابن اسحاق خوانده است). |
|
| |
|
| با توجه به تفاوت ظاهری میان این دو عنوان، نظر بیشتر [[رجالنویسان شیعه]] بر تغایر این دو عنوان قرار گرفته و برای آنان، دو مدخل جداگانه اختصاص دادهاند که بیانگر دو نفر بودن ایشان است<ref>طوسی، رجال الطوسی، ص۱۰۱؛ اردبیلی، جامع الرواه، ج۱، ص۳۲۴؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۲۱.</ref>. اما برخی دیگر این دو عنوان را مربوط به یک نفر دانسته و «[[زاهر]] [[صحابی]]» را همان زاهری دانستهاند که در [[کربلا]] و در کنار [[امام حسین]]{{ع}} به [[شهادت]] رسید<ref>نمازی، مستدرک علم رجال الحدیث، ج۳، ص۴۱۶ و نیز بنگرید: امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۱.</ref>. احتمال یکی بودن این دو عنوان، پذیرفتنی است؛ به ویژه که نویسندگانی مانند [[ابناسحاق]] و [[واقدی]]<ref>ر.ک: مطالب پیشین.</ref> «زاهر صحابی» را از [[اصحاب]] عمرو بن حمق دانستهاند. در این صورت وی همان کسی است که در کربلا به شهادت رسیده است؛ زیرا آن کسی که در کربلا به شهادت رسیده همان [[زاهر صاحب عمرو بن حمق]] بوده است. بنابراین، یاد نشدن از [[نسب]] زاهر در [[منابع شیعه]] بر خلاف منابع [[سنی]] و تعبیر از او با عنوان «مولی» یا «صاحب» عمرو بن حمق به معنای پیوند آن دو و [[همراهی]] و ملازمت ایشان است، نه به معنای متبادر آن واژه که به معنای «وابسته» است. از این رو، میان این دو عنوان اختلافی نیست و گزارشها مربوط به یک نفر است؛ زیرا منابع سنی و شیعه هر کدام تنها مقطعی از [[زندگی]] وی را گزارش دادهاند. منابع سنی بیشتر متمرکز بر گزارشهای مربوط به [[عصر نبوی]] وی شدهاند و منابع [[شیعی]] سابقه وی را لحاظ نکرده و تنها به همراهی وی با امام حسین{{ع}} تأکید کردهاند.
| | از نکات یاد شده، نکته سوم و چهارم تا حدی مهم است. در نکته سوم، ابن هشام به یک سانسوری دست زده که باید دید اخبار ناخوشایند به مزاق چه کسی خوش نیامده است؟ درباره نکته چهارم نیز بکائی ممکن است روایتی از سیره را از خود ابن اسحاق شنیده باشد که ابن اسحاق به دلایلی آن را در سیره نیاورده است. به علاوه، ممکن است [[بکائی]] به دلائلی از نقل برخی [[اخبار]] سر باز زده باشد. بنابراین، هر دو میتواند عاملی در حذف برخی نقلها باشد که طبعاً ارتباطی به [[ابن هشام]] ندارد. |
|
| |
|
| درباره [[زمان]] درگذشت وی نیز دو گونه اطلاع در دست است؛ [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۳۰۸.</ref> در یک مورد [[وفات]] «[[زاهر]] [[صحابی]]» را در [[دوران خلافت معاویه]] نوشته [[و]] در مورد دیگری<ref>ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۲۶۳.</ref>، با توجه به گزارشی که نشان میدهد وی از [[یاران]] [[عمرو بن حمق خزاعی]] در [[مصر]] بود، چنین نتیجه میگیرد که در [[خلافت امام علی]]{{ع}} زنده بوده است. به نظر میرسد دو گزارش یاد شده با یکدیگر تنافی نداشته و قابل جمع با گزارش منابع [[شیعی]] است که در آن تأکید شده [[شهادت]] وی در سال ۶۱ و در [[حادثه کربلا]] بوده است.<ref>[[منصور داداشنژاد|داداشنژاد، منصور]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۴-۳۶۵.</ref>
| | بخش عمده حذفهای صورت گرفته از سوی ابن هشام، از کتاب «المبتدأ» بوده که بسیاری از آن را [[طبری]] در [[تاریخ انبیا]] آورده است و بخش مهمی از آنها را که مربوط به [[اخبار]] [[مکه]] قدیم بوده، [[ازرقی]] در کتابش نقل کرده است. در بخش [[سیره رسول خدا]]{{صل}} مطالب حذف شده، اندکاند و مواردی چون [[اسارت]] عباس بن [[عبدالمطلب]] در [[جنگ بدر]] که برای [[حاکمان عباسی]] نگران کننده بوده مورد توجه [[ابن اسحاق]] نیز قرار نگرفته است؛ گرچه این مطلب در [[تاریخ طبری]]<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۴۶۳.</ref> آمده است. |
| | [[ابن هشام]] مطالبی از [[سیره]] را حذف کرده، ولی مطالب دیگری بر آن افزوده است، مواردی که ابن هشام اضافه کرده با نام او قید شدهاند و به خوبی از مطالب ابن اسحاق تفکیک پذیرند. |
|
| |
|
| == جستارهای وابسته ==
| | [[شرحها]] و ترجمههایی بر کتاب سیره ابن هشام نوشته شدهاند که مهمترین آنها کتاب «الروض الاُنُف» از [[عبدالرحمن بن عبدالله]] سهیلی اندلسی (۵۰۸-۵۸۱) است. [[هدف]] این شرح مبسوط بر سیره ابن هشام، شرح لغات نامأنوس، جملات دشوار، شرح نسبهای مشکل و کامل کردن مواردی است که ناقص ماندهاند<ref>برای اطلاع بیشتر ر.ک: مهدوی، مقدمه سیرت رسول الله، ص۷۰.</ref>. |
| {{مدخل وابسته}}
| | همچنین [[ابوذر]] [[مصعب]] بن محمد خُشنی (۵۳۳-۶۰۴) نیز شرحی در یک مجلد بر سیره ابن هشام با نام «الإملاء» نوشته و به توضیح اشعار و لغات آن پرداخته است. [[برهان]] الدین [[ابراهیم بن محمد]] [[شافعی]] در سال ۶۱۱ق، سیره ابن هشام را مختصر کرده و آن را «الذخیرة فی مختصر السیره» نامیده است. ابومحمد [[عبدالعزیز]] دِمیَری (م ۶۹۴) نیز سیره ابن هشام را به [[نظم]] در آورد. رفیع الدین [[اسحاق بن محمد]] همدانی (م ۶۲۳) نیز آن را به [[فارسی]] برگردانید و [[شرف]] الدین [[محمد بن عبدالله]] بن عمر، آن [[ترجمه]] را خلاصه کرد. این ترجمه با مقدمه مفصل اصغر [[مهدوی]] چاپ شده است. |
| * [[بنیاسلم بن افصی]] (قیبله)
| | چاپ تحقیق شده سیره ابن هشام از سوی سه نفر - السقا، الابیاری و شلبی- در چهار جلد به سال ۱۹۵۵م، در قاهره منتشر شد<ref>عمده مطالب مربوط به سیره ابن اسحاق و سیره ابن هشام از بخش معرفی نسخه، برنامه الکترونیکی نورالسیره نوشته شده است.</ref>». |
| * [[خزرج]] (قیبله)
| |
| {{پایان مدخل وابسته}}
| |
|
| |
|
| == منابع == | | |
| {{منابع}} | | == فهرست کتاب == |
| # [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد، منصور]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
| | {{فهرست اثر}} |
| {{پایان منابع}}
| | {{پایان فهرست اثر}} |
| | |
| | == دربارهٔ پدیدآورنده == |
| | {{پدیدآورنده ساده |
| | | پدیدآورنده کتاب = محمد بن اسحاق بن یسار مطلبی}} |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| | |
|
| |
|
| [[رده:اعلام]] | | [[رده:کتاب]] |
| [[رده:اصحاب پیامبر]] | | [[رده:کتابهای محمد بن اسحاق بن یسار مطلبی]] |
| | [[رده:آثار محمد بن اسحاق بن یسار مطلبی]] |
| | [[رده:کتابهای دارای چکیده]] |
| | [[رده:کتابهای دارای فهرست]] |
| | [[رده:کتابهای فاقد متن PDF]] |
| | [[رده:کتابهای فاقد متن دیجیتال]] |
