بحث:عصر امام صادق: تفاوت میان نسخه‌ها

امام صادق در سال ۱۱۴ ه.ق پس از وفات پدرش امام محمد باقر مقام امامت را در دست گرفت [و دوره امامت ایشان تا زمانی که] حکومت بنی امیه در سال ۱۳۲ ه.ق سقوط کرده و خلافت به بنی عباس منتقل گردید [ادامه یافت و] امام صادق نزدیک به ده سال آخر عمر شریفش را با ابو العباس سفاح و مقداری از زمان حکومت منصور دوانیقی هم‌عصر بود.

حکومت بنی امیه در سال ۱۳۲ ه.ق سقوط کرده و خلافت به بنی عباس منتقل گردید [و در اواخر عصر اموی] اکثریت قریب به اتفاق مردم به امید نابودی بنی‌امیه دلخوش کرده و کنج عزلت گزیده بودند. [در آن زمان] فرقه‌های بسیاری چون معتزله، اشاعره، خوارج، کیسانیه و زیدیه در سرزمین اسلام گسترده شده و میان آنها کشمکش و درگیری به شدت رواج داشت [و] کفر و زندقه نیز جان تازه‌ای به خود گرفته و به فضای جامعه اسلامی نفوذ کرده بود. پدیده‌های فکری و عقیدتی همچون زندقه، غلوّ، اعتزال، جبر و شیوه‌های جدیدی که در اثر ظهور این پدیده‌های فکری در فهم رسالت الهی در عرصه‌های فقه و تفسیر حدیث و تفسیر قرآن در عصر امام صادق به نقطه اوج خود رسیده بود [باعث شد تا] بخش اعظم جامعه اسلامی دستخوش انحراف و دوری از زندگی واقعی گردیده‌اند، ارزش‌های جاهلی دوباره پا به عرصه وجود نهاده و قواعد بیگانه از دین در فهم قرآن و سنت راه یافته و مضمون و جوهره آن را وارونه کرده است.

 

امام صادق در سال ۱۱۴ ه.ق پس از وفات پدرش امام محمد باقر مقام امامت را در دست گرفت و از نظر دینی، فکری، سیاسی و فرهنگی مرجع همه مسلمانان به شکل عام و پیروان اهل بیت به شکل خاص گردید.

 

 

 

پس از آشنایی با مظاهر فساد و انحرافی که در عصر امام صادق همه عرصه‌های زندگی مردم را اشغال کرده بود می‌توان عمق فاجعه‌ای را که امام صادق از ابتدا با آن روبرو بود درک کرد. امام صادق همه این مسائل را به دقت مورد بررسی قرار داده و با حوصله تمام شروع به حل کردن آنها نمود.

[نیاز نخست: اصلاح فهم دین.] جامعه به بازگرداندن فهم درست قرآن و سنت نیاز داشت، چراکه قواعد بیگانه از دین در فهم قرآن و سنت راه یافته و مضمون و جوهره آن را وارونه کرده بود.

[نیاز دوم: یک مرکز علمی فراگیر.] این دانشگاه، توده‌های تشنه از سرزمین‌های مختلف اسلامی را به سوی خود جذب و جهت پر کردن خلأی که امت در آن زمان از آن رنج می‌برد تلاش کرد.

[نیاز سوم: تربیت نخبگان صالح.] امام صادق تلاش کرد تا به دور از سروصدا و بدون تصریح به کارهای سیاسی و انقلابی به‌سوی ایجاد جریان مردمی فراگیر، همچنین تربیت جماعت نخبگان صالح حرکت کرده و این افراد را به جبهه متحدی در انجام انقلاب فکری بدل کند.

«برگرفته از: بخش دوم نیازهای دوره امام صادق / بخش سوم نقش امام صادق در بنیان‌گذاری گروه نخبگان صالح»

===۵: مسئله اصلی مدخل — این دوره چه فضایی برای کنشگری امام پدید آورد؟===

در پایان دولت اموی، به سبب ضعف دولت اموی، مراقبت‌ها قدری کمتر شده بود. امام صادق به روشنی می‌دید که بخش اعظم جامعه اسلامی دستخوش انحراف و دوری از زندگی واقعی گردیده‌اند، ارزش‌های جاهلی دوباره پا به عرصه وجود نهاده و قواعد بیگانه از دین در فهم قرآن و سنت راه یافته و مضمون و جوهره آن را وارونه کرده است. اکثریت مردم به امید نابودی بنی‌امیه دل خوش کرده و کنج عزلت گزیده بودند. امام صادق همه این مسائل را به دقت مورد بررسی قرار داده و با حوصله تمام شروع به حل کردن آنها نمود.

عباسیان در این وقت مشغول به مبارزه با امویان بودند. زمانه همیشه برای فعالیت و تحرک آماده است و امام می‌توانست به ادامه راه و رویه خود پرداخته، آن را در ذهن امت ریشه‌دار کرده و افق‌های رسالی جدیدی را در روبروی آنان بگشاید که موجب ایمن‌سازی امت در آینده شود.

پناه بردن امام صادق به دعا مسأله‌ای بود که عباسیان در ضمن آن فهمیدند که امام قصد رویارویی نظامی با آنها را ندارد؛ امّا چنین اعمالی آن حضرت را از پیگیری فعالیت‌هایش خسته و دلزده نخواهد کرد. از دیگر فواید دعا این بود که به آنان این‌گونه وانمود کند که امام دارای چنان قوای نظامی نیست که بتواند با آن به یک عمل مسلحانه دست زده و نظام آنها را مورد تهدید قرار دهد. چنین تفکری عباسیان را از جانب امام آسوده‌خاطر کرده و فرصت‌های جدیدی برای امام مهیا می‌ساخت.

[بدین ترتیب، این دوره فضایی پدید آورد که امام در آن نه از مسیر قیام مسلحانه، بلکه از طریق کنشگری علمی و فکری، به ریشه‌دار کردن اندیشه اهل‌بیت در جامعه پرداخت.]

«برگرفته از: بالا گرفتن کار بنی عبّاس و موضع‌گیری امام صادق»

[فضای این دوره با یک گذار مهم سیاسی و کاهش فشارهای امنیتی همراه بود؛ چرا که] به سبب ضعف دولت اموی مراقبت‌ها کمتر شده [بود. در این شرایط گذار، از یک سو] حرکت عباسیان راه خود را به سوی پیروزی باز می‌کرد [و از سوی دیگر، جریانات خطرناک انحرافی از این خلأ قدرت بهره می‌بردند؛ به طوری که] ابتدای حرکت غلات در اواخر حکومت امویان [شکل گرفت و افکار آنان به طور پنهانی نشر یافت. این بستر تاریخی، فضای کنشگری امام را به سمت تقابل با دو پدیده سوق داد:] انحراف سیاسی [در سطح حاکمیت، و] انحراف عقیدتی، فکری و اخلاقی [در سطح امت.]

[امام در این فضای ملتهب و با شناخت دقیق از] طبیعت کارهای انقلابی [تشخیص دادند که باید به دور از هیاهو، به سوی] ایجاد جریان مردمی فراگیر [و تشکیل یک] جبهه متحدی [حرکت کنند که هدف اصلی آن، یک] انقلاب فکری [برای ریشه‌کنی فساد در کوتاه‌مدت یا بلندمدت باشد.]

«برگرفته از: بخش دوم نیازهای دوره حضرت امام صادق(ع)»