همسران امام حسن مجتبی: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

{{اصلی|سلمی دختر امرؤالقیس}}

{{اصلی|جعده دختر اشعث بن قیس}}

[[جعده دختر اشعث]]<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۵، صص ۱۶۵ و ۳۱۵؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۹۵۰.</ref> بن قیس<ref>به نقل ابن عبدالبر (الاستیعاب، ج۱، ص۱۳۵)، اشعث پس از چهل روز از شهادت امیرمؤمنان{{ع}} درگذشت و امام مجتبی{{ع}} بر او نماز گزارد.</ref> کِندی<ref>قبیله کِنده از قبایل قحطان از نسل پادشاهان جنوب شبه جزیرةالعرب ساکن غرب حضرموت پیش از اسلام بودند (ر.ک: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۵۱۱-۵۱۹).</ref> مادرش [[ام‌فَروة]] خواهر [[ابوبکر]] بود. اشعث سومین شوهر [[ام‌فروه]] بود و پسری از او به نام محمد و دخترانی به نام‌های حُبابه و قُریبه داشت<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۱۳۵؛ ج۴، ص۱۹۵۰؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۱، ص۶۸؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب{{ع}}، ج۴، ص۲۹.</ref>. در اینجا دو احتمال می‌‌توان مطرح کرد: ۱. [[جعده]] نام دیگر یکی از این دخترهاست. ۲. جعده دختر سوم ام‌فروه است.

گفتنی است اشعث در گذر [[زمان]] با [[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[کینه‌ورزی]] کرد و جعده با متأثر بودن از این پیشینه پدرش<ref>احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الاشراف، ج۳، ص۲۵۴؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۸، ص۱۶۷، ح۱۸۷.</ref> و نیز با گرفتن پولی از معاویه و پذیرفتن [[وعده]] معاویه مبنی برازدواج با پسر او، یزید<ref>علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، صص ۵۰ و ۷۳؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد ج۲، ص۱۵-۱۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۸۹؛ مطهر بن طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، ج۶، ص۵.</ref>، [[امام]] را [[مسموم]] کرد<ref>ابن‌سعد، ترجمة الامام الحسن، من قسم الغیر المطبوع من کتاب الطبقات الکبری، ص۸۴؛ ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۲.</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۱۰۳ ـ ۱۰۵.</ref>

{{اصلی|عایشه دختر خلیفة بن عبدالله جعفی}}

عایشه دختر [[خلیفة بن عبدالله جعفی]] یا [[خثعمی]] معروف به "خثعمیه" که در گزارش [[ابن‌عساکر]]، ابن‌منظور و [[اربلی]]<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۷۹؛ ابن‌منظور، مختصر تاریخ مدینة دمشق، ج۷، ص۲۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱، ص۵۵۱.</ref> به عنوان [[همسر امام مجتبی]]{{ع}} یاد شده است و از نسب وی اطلاعی بیش از این در دست نیست. درباره این [[زن]] آمده که وی پس از [[شهادت امیرمؤمنان]]{{ع}} و بیعت مردم با [[امام حسن]]{{ع}}، [[خلافت]] را به امام تبریک گفت و از این راه خارجی بودن خود را نشان داد. امام نیز وی را به سبب داشتن [[عقیده]] [[خوارج]] [[طلاق]] داد و در پایان عده طلاق، با پرداختن مانده مهر مبلغ ده هزار درهم یا دینار برایش [[هدیه]] فرستاد و آن زن گفت: {{عربی|مَتَاعٌ قَلِيلٌ مِنْ حَبِيبٍ مُفَارِقٍ}}؛ «کالایی کم از [[دوست]] جدا شده است»<ref>ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۷۹؛ ابن‌منظور، مختصر تاریخ دمشق، ج۷، ص۲۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمه، ج۱، ص۵۵۱. ابن‌عساکر شیوه این طلاق را سه‌طلاقه در یک مجلس ذکر کرده و این سخن برابر مکتب اهل بیت{{عم}} درست نیست.</ref>. همین نکته نیز مایه [[شهرت]] داستان طلاق او از [[امام]] است<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۱۰۵ ـ ۱۰۶.</ref>.

{{اصلی|ام‌بشیر دختر عقبة بن عمرو انصاری}}

{{اصلی|ام اسحاق بنت طلحه}}

[[ام‌الحق]]<ref>احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰.</ref> یا ام‌اسحاق دختر [[طلحة بن عبیدالله بن عثمان بن عمرو بن کعب بن سعد بن تیم بن مره]]<ref>طلحة بن عبیدالله تیمی صحابی معروف پیامبر{{صل}} است که با همدستی زبیر بن عوام جنگ جمل را به راه انداخت و در آن به قتل رسید (ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴-۲۲۵).</ref> است. مادر ام‌اسحاق [[جرباء دختر قسامه]] از [[قبیله طی]] و [[یمنی]]<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴؛ احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الأشراف، ج۳، ص۳۰؛ ابن‌حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب، ص۱۳۸.</ref> و محب امیرمؤمنان{{ع}} بود<ref>ابن‌حجر عسقلانی، الاصابه، ج۸، ص۶۳؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۱۶۱.</ref> ام‌اسحاق پیش از [[امام حسن]]{{ع}} [[همسر]] مردی به نام داوود بود<ref>ابن‌حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب، ص۴۲ ({{عربی|... أُمُّ إِسْحَاقَ بِنْتُ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، خَلَفَ عَلَيْهَا الْحُسَيْنُ بَعْدَ الْحَسَنِ؛ وَ دَاوُدُ}}).</ref>. درباره چگونگی و [[زمان]] [[ازدواج]] وی با [[امام مجتبی]]{{ع}} چنین آمده که معاویه در [[دمشق]] به اسحاق بن [[طلحه]]، [[برادر]] این زن، پیشنهاد کرده بود خواهرش را به [[عقد]] یزید درآورد؛ ولی اسحاق با رسیدن به [[مدینه]] زمینه ازدواج خواهرش با امام مجتبی{{ع}} را فراهم کرد. این امر پس از ترک [[خلافت]] و بازگشت [[امام]] به مدینه بود<ref>مصعب بن عبدالله زبیری، نسب قریش، ص۲۸۲.</ref>.

ام‌اسحاق در خانه امام حسن{{ع}} فرزندانی به نام حسین اُثرُم<ref>به گفته ابن‌قتیبه (المعارف، ص۲۱۲)، مادر حسین اثرم ام‌ولد بود.</ref>، طلحه<ref>ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۲؛ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۲۰.</ref> و [[فاطمه]] داشت<ref>محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب{{ع}}، ج۴، ص۲۹.</ref>. رضایت امام مجتبی{{ع}} از این خانم و توصیه او به برادرش مبنی بر ازدواج با وی از [[ایمان]]، [[محبت]] به [[خاندان پیامبر]]{{صل}} و شایستگی این زن حکایت می‌‌کند؛ چنان‌که از [[یمنی]] بودن و محب [[امیرمؤمنان]]{{ع}} بودن مادر او نیز همین مطلب برمی‌‌آید<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۱۰۹.</ref>.

به گزارش [[ابن‌ابی‌الحدید]]، امام با زنی از [[قبیله]] [[بنی‌شیبان]] از [[آل‌همام بن مره]] ازدواج کرده بود؛ ولی پس از [[آگاهی]] از اینکه این خانم [[عقیده]] [[خوارج]] را دارد، از وی جدا شد و فرمود: «[[دوست]] ندارم با آتشی از [[جهنم]] [[همسر]] باشم»<ref>ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۲۰ ({{عربی|وَ قَالَ: إِنِّي أَكْرَهُ أَنْ أَضُمَّ إِلَى نَحْرِي جَمْرَةً مِنْ جَمْرِ جَهَنَّمَ}}).</ref>. اما به نقل [[محمد بن سعد]] و [[بلاذری]]، امام در حال خواستگاری از این زن، شنید او بر مرام خوارج است و بی‌درنگ فرمود: «دوست ندارم با آتشی از جهنم همسر باشم»<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، الخامسة، ج۱، ص۳۰۳؛ احمد بن یحیی بلاذری، جمل انساب الاشراف، ج۳، ص۱۴ ({{عربی|... خَطَبَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ امْرَأَةً مِنْ بَنِي شَيْبَانَ، فَقِيلَ لَهُ: إِنَّهَا تَرَى رَأْيَ الْخَوَارِجِ، فَقَالَ: أَكْرَهُ...}}).</ref>. پس ازدواج امام با این [[زن]] اصلاً پا نگرفت، نه اینکه بعد از [[ازدواج]] طلاقش داده باشد. به هر روی چه در حال خواستگاری و چه حتی پس از وقوع [[عقد]]، [[امام]] از وی جدا شد و [[زندگی]] مشترکی با این زن به جهت خارجی بودن او پا نگرفت<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۱۰۱.</ref>.

از میان [[زنان]] آزادی که ازدواج آنان با [[امام مجتبی]]{{ع}} مطرح شده است، ازدواج یکی از آنها اصلاً پا نگرفت. شش تن از آنها در فرصت‌های متفاوت به عقد امام درآمده بودند و تنها یک نفر از آنان به جهت داشتن [[عقیده]] [[خوارج]] پس از [[شهادت امیرمؤمنان]]{{ع}} مطلقه شده است. [[زینب دختر امرءالقیس]] نخستین همسر او در [[جوانی]] درگذشت. چهار زن دیگر ادامه زندگی دادند؛ چنان‌که در نقل‌های [[تاریخی]] تصریح شده که تنها چهار [[زن]] در یک [[زمان]] با ایشان بودند<ref>ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۷۷ ({{عربی|... كَانَ حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ قَلَّ مَا يُفَارِقُ أَرْبَعَ حَرَائِرَ}}).</ref>. چنان‌که پیش‌تر در «تبار همسران» گذشت، برابر با حکم فقهی [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}} «و اگر می‌هراسید که در مورد یتیمان دادگری نکنید (با آنان ازدواج نکنید و) از زنانی که می‌پسندید، دو دو، و سه سه، و چهار چهار همسر گیرید و اگر بیم دارید که داد نورزید یک زن را و یا کنیز خود را (به همسری گزینید)؛ این کار به آنکه ستم نورزید نزدیک‌تر است» سوره نساء، آیه ۳.</ref>، بیش از چهار [[زن]] نمی‌توانستد در یک [[زمان]] [[همسر]] ایشان باشند<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۱۱۱.</ref>.

در برخی منابع، گزارش‌هایی درباره شش زن دیگر آمده که اینان نیز از [[همسران امام مجتبی]]{{ع}} بوده‌اند؛ ولی این نقل‌ها جای تردید دارند و قابل اعتماد نیستند:

== منابع ==

{{منابع}}

# [[پرونده:IM010877.jpg|22px]] [[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|'''سیره همسرداری امامان معصوم''']]

{{پایان منابع}}